Қазіргі қоғамда ерекше қажеттіліктері бар адамдарды қолдау, олардың құқықтарын қорғау және қоғам өміріне толыққанды араласуына жағдай жасау маңызды міндеттердің бірі саналады. Бұл бағыттағы негізгі ұғымдардың бірі – инклюзия. Инклюзия – мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қоғамнан бөліп қарамай, керісінше олармен бірге өмір сүруге, білім алуға, еңбек етуге және қоғамдық өмірге белсенді қатысуына жағдай жасау дегенді білдіреді.
Инклюзивті қоғам құру – тек мемлекет пен арнайы ұйымдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі. Әрбір адам мүмкіндігіне қарамастан, өзін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінуі тиіс. Сондықтан ерекше қажеттіліктері бар азаматтарға қолайлы орта қалыптастыру, олардың әлеуметтік өмірге араласуына мүмкіндік беру – қоғамның адамгершілік деңгейінің көрсеткіші.
Мысалы, есту қабілеті бұзылған адамдармен қарым-қатынас жасау барысында белгілі бір мәдениет пен түсіністік қажет. Dalanews.kz есту қабілеті бұзылған адамдармен қарым-қатынас жасауға көмектесетін бірнеше пайдалы кеңес ұсынады.
Есту қабілетінің жоғалу деңгейіне қарай адамдар әлсіз еститін, «іс жүзінде естімейтін» және толық естімейтін болып бөлінеді. Әлсіз еститін адамдардың кейбірі есту аппаратын қолдануы мүмкін, алайда оны барлығы бірдей пайдалана бермейді. Ал естімейтін адамдардың көпшілігі ым-ишара тілін қолданады немесе ерін қимылын оқып түсінеді.
Мұндай жағдайда қарым-қатынасты жеңілдету үшін бірнеше қарапайым ережені сақтау маңызды. Ең алдымен, сөйлесуді бастамас бұрын адамның назарын аударып, көзбен байланыс орнату қажет. Қажет болса, қол бұлғап немесе жеңіл ғана түртіп белгі беруге болады. Әңгімелесу кезінде адамның бет-әлпеті көрініп тұруы маңызды, өйткені көптеген естімейтін адамдар ерін қимылына қарап сөйлеген сөзді түсінеді.
Сондай-ақ сөйлескен кезде анық, баяу және қарапайым сөйлемдермен сөйлеген дұрыс. Айқайлау немесе сыбырлап сөйлеу сөздің түсінікті болуына көмектеспейді. Егер әңгімелесуші ерін қимылын оқи алмаса, онда жазбаша түрде түсіндіруге болады. Қазіргі кезде бұл үшін смартфон немесе жазба дәптер қолдану да ыңғайлы.
Қарым-қатынаста мимика мен ым-ишараның да рөлі ерекше. Көзқарас, бет-әлпеттегі эмоциялар, қол қимылдары – барлығы да ақпаратты жеткізуге көмектеседі. Мысалы, белгілі бір әрекетті көрсету үшін ішуді, жүруді немесе басқа әрекеттерді ишарамен көрсету арқылы түсіндіруге болады.
Ең бастысы – әдептілік пен құрмет. Егер сөйлесу барысында бір нәрсені түсінбесеңіз, қайта сұраудан қорықпау керек. Ал есту қабілеті бұзылған адам сөзін жеткізе алмай қиналса, оны асықтырмай, ойын толық жеткізуіне мүмкіндік берген жөн. Әңгімелесу барысында адамды түзетуге немесе оның сөзін аяқтап жіберуге болмайды. Бұл әдепсіздік болып саналады.
Инклюзивті қоғам құрудың негізгі шарты – өзара түсіністік пен төзімділік. Мүмкіндігі шектеулі адамдарға жанашырлық таныту ғана емес, оларды қоғамның тең мүшесі ретінде қабылдау маңызды. Қоғамда инклюзия мәдениеті қалыптасқан сайын, ерекше қажеттіліктері бар азаматтардың білім алуы, жұмыс істеуі және қоғамдық өмірге белсенді араласуы үшін жаңа мүмкіндіктер ашылады.
Сондықтан әрқайсымыз күнделікті өмірде қарапайым түсіністік танытып, ерекше қажеттіліктері бар адамдарға қолайлы орта қалыптастыруға үлес қоса аламыз. Инклюзия – бұл тек әлеуметтік саясат қана емес, ол адамгершілік пен бірлікке негізделген қоғамның белгісі.
