Қазақстан Республикасының Президенті 2029 жылға дейін ауқымды цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларын енгізудің жалпыұлттық стратегиясы «Digital Qazaqstan»-ды бекіту туралы Жарлыққа қол қойды, деп хабарлайды dalanews.kz.
Стратегиялық құжат елдің технологиялық мемлекет құру жолын айқындап, нақты жоспар ұсынады және бұдан былай осы саладағы мемлекеттің стратегиялық бағыты мен негізгі жұмыс бағыттарын айқындайтын институционалдық құжаттардың толық циклін қалыптастыруды аяқтайды.
Алайда оның мазмұнына тоқталмас бұрын, басты сұраққа жауап беру маңызды: бүгінде Қазақстанға цифрлық трансформацияның жаңа кезеңі не үшін қажет болды?
Өйткені соңғы бірнеше жылда жағдайдың өзі түбегейлі өзгерді.
Цифрландыру енді мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігі немесе жекелеген процестерді автоматтандыру мәселесі ғана емес. Бүгінде технологиялар, деректер және жасанды интеллект ұлттық бәсекеге қабілеттіліктің негізгі факторларының біріне айналып отыр.
Әлемдік технологиялық ландшафт
Халықаралық бағалауларға сәйкес, жасанды интеллектінің 2030 жылға қарай әлемдік экономикаға жиынтық әсері ондаған триллион доллармен өлшенуі мүмкін.
Бұл ретте қазіргі таңда инвестициялардың негізгі бөлігі ең ірі технологиялық орталықтарға, ең алдымен АҚШ пен Қытайға шоғырланып отыр.
Ондаған мемлекет жасанды интеллектіні жай ғана жеке технология ретінде емес, экономикалық даму мен мемлекеттік басқарудың болашақтағы бәсекеге қабілеттілігінің негізі ретінде қарастырады.
Сондықтан бүгінгі бәсекелестік енді тек нарық немесе капитал үшін ғана жүріп жатқан жоқ.
Бәсекелестік есептеу қуаттары, деректер, технологиялар, мамандар және енгізу жылдамдығы үшін жүріп жатыр.
Ал Қазақстанның стратегиялық міндеті – бұл бәсекені сырттай бақылау емес, онда өзінің орнықты позициясын айқындау.
Ұлттық мамандандырудың әртүрлі модельдері
Жасанды интеллектіні дамытудың әмбебап моделі жоқ. Әр мемлекет өз стратегиясын өзінің мықты тұстарына сүйене отырып қалыптастырады. Біздің міндетіміз – өзіміздің бәсекелік артықшылықтарымызды пайдаланып, оларды халықаралық технологиялық экожүйеге кіріктіру.
Қазақстанның бәсекелік артықшылықтары
Қазақстанда бұл үшін белгілі бір іргетас қалыптасқан.
Біріншіден, бұл энергетикалық инфрақұрылымға қолжетімділік. Бұл есептеу қуаттары мен деректерді өңдеу орталықтарына сұраныстың қарқынды өсуі жағдайында аса маңызды.
Екіншіден, электрондық үкіметтің мықты базасы бар.
Қазақстан онлайн-қызметтер индексі бойынша әлемдегі үздік он мемлекеттің қатарына кіреді және БҰҰ-ның электрондық үкіметтің даму индексінде 193 елдің ішінде 24-орында тұр.
Үшіншіден, елімізде цифрландырылған халықтың үлесі жоғары: интернеттің ену деңгейі шамамен 95 пайызды құрайды.
Қазақстанның маңызды халықаралық артықшылығы – орнықты сыртқы байланыстары және әртүрлі технологиялық орталықтармен қатар жұмыс істеу мүмкіндігі.
Жаһандық технологиялық фрагментация жағдайында бұл жеке бәсекелік активке айналып отыр.
Мықты цифрлық база
Қазақстан бұл кезеңді нөлден бастап отырған жоқ. Мемлекеттік қызметтердің 90 пайыздан астамы электрондық форматта көрсетіледі. Бөлшек төлемдердің шамамен 90 пайызы қолма-қол ақшасыз жүзеге асырылады. Халықтың 95 пайызға жуығы интернетті пайдаланады.
Alem.Cloud және Al-Farabium атты жеке жоғары өнімді есептеу қуаттары құрылды.
Елде АКТ саласында 200 мыңнан астам маман бар.
Бәсекелестіктің келесі кезеңі енді цифрлық сервистердің санына емес, технологиялардың адам, кәсіпорын және мемлекет өнімділігіне қаншалықты терең әсер ететініне байланысты болады.
Мысалы, Қазақстандағы жұмысшылар арасында генеративті жасанды интеллектінің таралу деңгейі әзірге әлемдік орташа көрсеткіштен төмен.
Сондықтан келесі міндет – цифрлық технологиялардың бар болуынан оларды жаппай әрі өнімді пайдалануға көшу.
Стратегияның мақсаты – Қазақстанды технологиялық егемендігі, дамыған деректер экономикасы және бәсекеге қабілетті жасанды интеллект индустриясы бар жетекші цифрлық мемлекет ретінде таныту.
Нәтиже үш нақты көрсеткіштен көрінуі тиіс:
азаматтардың өмір сүру сапасының артуы;
экономиканың өнімділігінің жоғарылауы;
мемлекеттік аппараттың тиімділігінің артуы.
Сондықтан Стратегияда жасанды интеллект ең алдымен өнімділікті арттырудың жүйелі технологиясы ретінде қарастырылады.
Ол жеке әрі сәнді сектор ретінде емес, бүкіл экономика мен мемлекеттік басқаруды трансформациялау құралы ретінде қарастырылады.
Жеті қағидат
Бірінші – экономикалық тиімділік. Әрбір ірі цифрлық жоба өлшенетін нәтижеге әкелуі тиіс: табыс қалыптастыруы, шығындарды азайтуы немесе жаңа қосылған құнды қалыптастыру үшін инфрақұрылым құруы керек.
Екінші – платформалылық: көптеген оқшауланған ведомстволық шешімдердің орнына деректер мен сервистердің бірыңғай архитектурасын қалыптастыру.
Үшінші – адамға бағдарлану. Бұл технологияларды жауапты әрі этикалық тұрғыдан пайдалану, деректерді қорғау және технологиялық егемендікті қамтамасыз ету, бейімделгіш реттеу және сараланған цифрландыру туралы.
Сондықтан Стратегияның негізгі интегралды бағдарларының бірі – 2029 жылдың соңына қарай цифрландыру мен жасанды интеллектінің жалпы ішкі өнімге қосымша орташа жылдық үлесін шамамен 1,5 пайыздық тармақ деңгейіне жеткізу.
Көзқарас және үш міндет
Стратегияның көзқарасын үш ірі өзгеріске жинақтауға болады.
Біріншісі – азаматтың толық цифрлық траекториясы.
Бүгінде білім беру, жұмыспен қамту, денсаулық сақтау және әлеуметтік қолдау көбіне әртүрлі мемлекеттік жүйелер ретінде жұмыс істейді.
Әлеуметтік салада қосымша құжаттарды жинау қажеттілігін болдырмайтын проактивті қолдау тетіктері енгізіледі, ал әлеуметтік төлемдерден бастап денсаулық сақтау саласындағы предиктивті талдауға және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді басқаруға дейінгі негізгі құралдар «Әлеуметтік әмиян» экожүйесінің айналасына шоғырландырылады. Білім беру саласында балалардың әлеуетін ашуға және жаңа ұрпақтың озық цифрлық дағдыларын қалыптастыруға көмектесетін ерте жастан бастап жеке ІИ даму бағыттары іске қосылады. ІІ кадрларын ауқымды даярлау академиялық орта мен өңірлік IT-мектептерді қамтиды, ал халық арасында генеративті жасанды интеллектіні меңгеру деңгейі кемінде 20 пайызға жетуі тиіс.
Екіншісі – экономика бірыңғай цифрлық тізбек ретінде.
Деректер, өндіріс, логистика, қаржы және салық саласы жеке контурларда өмір сүруін тоқтатып, бірыңғай цифрлық орта ретінде жұмыс істеуі тиіс.
Стратегия экономиканың барлық базалық салаларын: агроөнеркәсіптік кешенді, құрылысты, қаржы секторын, мұнай-газ саласын және шағын бизнесті терең цифрлық трансформациялауды көздейді. Жасанды интеллектіні, цифрлық егіздерді және зияткерлік платформаларды енгізу еңбек өнімділігін еселеп арттыруға, шығындарды азайтуға және отандық бизнестің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар болашақ индустрияларын – робототехниканы, ұшқышсыз жүйелерді, цифрлық активтерді және ғарыштық технологияларды жедел дамыту үшін жағдай жасалады.
Бұл контурдың флагмандық жобасы егеменді «AI Hub» құру болады. Ол толыққанды «Деректерді өңдеу орталықтарының аңғары» ретінде жобаланады. Бұл хаб озық есептеу қуаттарын, ғылыми-зерттеу институттарын және жетекші технологиялық компанияларды біріктіретін макроөңірдің негізгі инфрақұрылымдық алаңына айналады.
«AI Hub» базасында машиналық оқыту және үлкен деректерді талдау саласындағы озық шешімдерді әзірлеу мен тестілеуге арналған экожүйе қалыптастырылады. Оның құрамына кіретін есептеу орталықтарының жобалық қуаты 1 ГВт-қа дейін жеткізіледі.
Бұл міндеттер мемлекет пен бизнестің стратегиялық әріптестігі арқылы жүзеге асырылады. Стратегия жеке инвестицияларды, халықаралық технологиялық компанияларды, даму институттарын және әлемнің жетекші сарапшыларын белсенді тартуды көздейді.
Инфрақұрылым мен таланттардың мұндай синергиясы елге ірі халықаралық инвесторлар мен вендорларды тартуға, сондай-ақ қазақстандық IT-қызметтер экспортын кемінде екі есе арттыруға және отандық кемінде үш компанияны жаһандық «юникорндар» нарығына шығаруға мүмкіндік береді.
Үшіншісі – мемлекет платформа ретінде.
Бұл ведомстволық автоматтандырудан деректер мен сервистердің жалпы архитектурасына, проактивті мемлекеттік қызметтерге және деректерге негізделген шешімдерге көшу.
Мемлекеттік аппараттың мүддесі үшін басқару жүйесін терең реформалау және фрагменттелген ведомстволық шешімдерден толық бас тарту көзделеді. Мемлекеттік аппарат қызмет көрсету моделіне көшеді. Бұл модельде негізгі мемлекеттік қызметтер өтініш берушіге байқатпай, тек проактивті түрде көрсетіледі.
Жасанды интеллектіні енгізу күнделікті әкімшілік процестерді автоматтандыруға және ведомстволардың қайталанатын функцияларын толық жоюға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік шешімдер қабылдау және нормативтік-құқықтық актілерді модельдеу процестері үлкен деректерді қатаң талдауға (Data-driven) көшіріледі. Бұл адами факторды барынша азайтып, басқарушылық қателерді болдырмауға мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, алгоритмдеу бюджет қаражатын жоспарлау мен бөлуді де қамтиды: цифрлық бақылаудың бірыңғай жүйесі әрбір теңгенің ашықтығы мен мақсатты тиімділігін қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар Стратегияда киберқауіпсіздік пен жасанды интеллектінің белсенді дамуы дәуірінде ұлттық ақпараттық кеңістікті қорғау мәселелеріне үлкен көңіл бөлінген.
Құжат істен шығуға төзімді цифрлық инфрақұрылым құруды, озық шифрлау стандарттарын енгізуді және аса маңызды нысандарды сыртқы қатерлерден қорғауды көздейді.
Сонымен қатар қауіпсіз қалалық ортаны дамытуға айтарлықтай көңіл бөлінеді: ақылды қалалар стандарттары қала халқының кемінде 70 пайызын қамтып, қоғамдық қауіпсіздікті проактивті модельге көшіреді.
Жасанды интеллект пен мінез-құлықты бейнеаналитика арқылы оқиғаларға әрекет ету уақыты үштен бірге қысқарады. Ал бірыңғай қорғаныс жүйелерімен қатар азаматтарды онлайн-алаяқтықтан қорғаудың ұлттық экожүйесі іске қосылады.
Осылайша, «Digital Qazaqstan» стратегиясы – Қазақстанның технологиялар, білім және инновациялар жолын таңдаған стратегиялық бағыты. Ол республиканың цифрлық басқару жетілуіне сенімді түрде көшуін қамтамасыз етіп қана қоймай, ұзақ мерзімді экономикалық өсімге, азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға және жасанды интеллект дәуірінде Қазақстан Республикасының жаһандық бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға берік негіз қалыптастырады.
