18 шілдеден бастап Қазақстанда цифрлық теңге ресми түрде заңды төлем құралы мәртебесіне ие болады. Осы күннен бастап күшіне енетін заңнамалық өзгерістерге сәйкес, екінші деңгейлі банктер мобильді қосымшаларында азаматтарға цифрлық әмиян ашу мүмкіндігін ұсынуға міндетті, деп хабарлайды dalanews.kz.
Цифрлық теңгенің ресми іске қосылуы
Цифрлық теңгенің ресми «туған күні» ретінде 2026 жылдың 18 шілдесін атауға болады. Өйткені дәл осы күні ұлттық валютаның цифрлық нысанын заңды төлем құралы ретінде айқындайтын нормалар күшіне енеді.
Цифрлық теңгеге арналған ұлттық цифрлық қаржы инфрақұрылымы бірнеше жыл бойы әзірленіп, түрлі сынақтан өтті. Осындай тәжірибе Еуропалық одақта, Қытайда және Ресейде де қолданылған.
Құқықтық негіз 2026 жылғы 16 қаңтарда қабылданған «Қаржы нарығын, байланыс саласын және банкроттықты реттеу мен дамыту мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңмен бекітілді.
Заңның негізгі бөлігі 2026 жылғы 19 наурызда күшіне енгенімен, цифрлық теңгеге қатысты нормалар 18 шілдеден бастап қолданылады.
Цифрлық теңге деген не?
18 шілдеден бастап цифрлық теңге қолма-қол және қолма-қол ақшасыз есеп айырысумен қатар Қазақстандағы ұлттық валютаның үшінші нысаны ретінде пайдаланылады.
Ол да қолма-қол ақшасыз төлем сияқты физикалық түрде болмайды. Алайда оның басты айырмашылығы – цифрлық теңгені шығаруға және айналымнан шығаруға тек Қазақстан Ұлттық банкі ғана құқылы. Ұлттық банк цифрлық теңгені азаматтың немесе ұйымның ақшасына айырбастап шығарады. Ал цифрлық теңгені қайтару кезінде оның баламасы цифрлық шот иесінің банк шотына аударылады.
Яғни цифрлық теңгені тікелей қолма-қол ақшаға айналдыру мүмкін емес. Алдымен ол банк шотына аударылады, содан кейін ғана қажет болған жағдайда қолма-қол ақшаға шешіп алуға болады.
Банктер цифрлық әмиян ашуға міндеттеледі
Жаңа талаптарға сәйкес, екінші деңгейлі банктер мобильді қосымшаларында цифрлық әмиян ашу қызметін ұсынуға міндетті.
Цифрлық әмиян арқылы пайдаланушылар:
- цифрлық шот аша алады;
- цифрлық теңгемен әмиянын толықтыра алады;
- тауарлар мен қызметтердің ақысын төлей алады;
- ақша аударымдарын жүзеге асыра алады.
Заңға сәйкес, банктер бұл қызметті көрсетуден бас тарта алмайды.
Цифрлық теңге платформасына банктерден бөлек, жекелеген банк операцияларын жүзеге асыратын ұйымдар, Орталық депозитарий, Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті және Ұлттық банк айқындайтын басқа да төлем қызметін жеткізушілер қатыса алады.
Цифрлық теңгенің басты ерекшелігі қандай?
Цифрлық теңгенің негізгі айырмашылығы – әрбір цифрлық теңгенің қозғалысын бақылауға мүмкіндік беретін арнайы таңбалау жүйесінің болуы. Заңға сәйкес, «цифрлық теңгені таңбалау» дегеніміз – әрбір цифрлық теңгеге оны кейіннен сәйкестендіруге мүмкіндік беретін бірегей әріптік-сандық немесе графикалық белгі беру.
Өйткені барлық операциялар Ұлттық банктің цифрлық платформасында жүзеге асырылады. Соның арқасында мемлекет әрбір цифрлық теңгенің қайда және қандай мақсатта жұмсалғанын қадағалай алады.
