زاڭ – كەز كەلگەن ٶركەنيەتتٸ قوعامنىڭ باستى ٶلشەمٸ
ماڭعىستاۋدان باستاۋ العان شەرۋدٸڭ بەيبٸت ماقسات كٶزدەگەنٸن, حالىقتىڭ بار تٸلەگٸ ٶز ويىن, ۇسىنىسىن بيلٸكتٸڭ قۇلاعىنا جەتكٸزۋ بولعانىن بەرٸمٸز بٸلدٸك. بٸراق, كٶپشٸلٸكتٸ باسقارۋدىڭ قيىن ەكەنٸن وسى جاعداي انىق كٶرسەتتٸ. بٸر-بٸرٸن تىڭداماعان, باسۋ ايتىپ, تەرتٸپسٸزدٸكتٸ توقتاتپاق بولعاندار قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە دە از بولمادى. تەك ونى كٶڭٸل-كٷيدٸڭ جەتەگٸندە كەتكەن, بٸر-بٸرٸنٸڭ سوڭىنان ٸلەسكەن اشۋلى توپ نازارعا المادى. مۇنداي جاعدايدا قاراپايىم ازاماتتاردىڭ توقتاتۋى مٷمكٸن ەمەس. قالا بٷلٸنٸپ, كەسٸپكەرلەر تونالىپ جاتقان كەزدە, ەلدٸڭ تىنىشتىعى بۇزىلعان سەتتە پرەزيدەنت نە ٸستەۋٸ كەرەك? مەملەكەتتٸڭ تىنىشتىعى مەن تۇتاستىعىنىڭ كەپٸلٸ سانالاتىن پرەزيدەنتتٸڭ مۇنداي سەتتە پەرمەندٸ شارالار قولدانۋى زاڭدى ەمەس پە? مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ حالىق پەن مەملەكەتتٸك بيلٸك بٸرلٸگٸنٸڭ, كونستيتۋتسييانىڭ مىزعىماستىعىنىڭ, ادام جەنە ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ نىشانى ەرٸ كەپٸلٸ رەتٸندە باتىل شەشٸم قابىلداۋى سوندىقتان. حالقىمىزعا باسىنا تٷسكەن اۋىرتپالىققا تٸكە قاراپ, شۇعىل دا اسا ماڭىزدى شەشٸم قابىلداۋى پرەزيدەنتتٸڭ ناعىز وتانشىل ازامات رەتٸندەگٸ بوياماسىز كەلبەتٸن كٶرسەتتٸ.
ەرينە, قاڭتار وقيعاسىنا قازٸر تٷرلٸ باعا بەرٸپ جاتقاندار بار. ول قالىپتى ٷردٸس. قانشا ادام بولسا, سونشا پٸكٸردٸڭ ايتىلۋى زاڭدىلىق. تەك كەرٸ پٸكٸر بٸلدٸرگەندەر پرەزيدەنتتٸڭ سول تۇستاعى حالىقپەن بٸرگە بولىپ, بٸتە قايناسقان, ەل تٸلەگٸن تىڭداۋعا دەگەن تالپىنىسىن ۇمىتپاسا دەيمٸز.
پارلامەنت مٸنبەرٸندە ەسەپ بەرگەن قۇزىرلى ورىن باسشىلارىنىڭ سٶزدەرٸنەن دە حالىقتىڭ ٷنٸن, داۋىسىن ەستٸگەندەي بولدىق. راس, بٸزدٸڭ قۇزىرلى ورگاندار اقپاراتتىق اشىقتىققا اسا مەن بەرمەيدٸ. ولاردىڭ بەدەلٸن تٶمەندەتەتٸن دە وسى. ەگەر قۇزىرلى ورىن باسشىلارى دا پرەزيدەنت سيياقتى اشىق سۇحبات بەرٸپ, كٶپشٸلٸك كٶكەيٸندەگٸ ساۋالدارعا اۋىق-اۋىق جاۋاپ بەرٸپ وتىرسا, بيلٸك پەن حالىق اراسىنداعى ديالوگ ٷزٸلمەس ەدٸ.
قاڭتار قاقتىعىسىنان كەيٸن تەرگەۋدەگٸ ازاماتتاردىڭ ازاپ كٶرگەنٸ, تٷرلٸ قىسپاققا الىنىپ جاتقانى جيٸ ايتىلدى. حالىق ٶزٸنٸڭ ازاماتتىق ۇستانىمىن كٶرسەتٸپ, ازاپتاۋعا قارسى ەكەنٸن اشىق جەتكٸزدٸ. بٸزدٸ كٶپشٸلٸك ٷنٸنٸڭ پرەزيدەنتكە جەتكەنٸ, سوعان وراي ناقتى شارالاردىڭ قابىلدانعانى قۋانتادى. بيٸك مٸنبەردە سٶز العان باس پروكۋرور بەرٸك اسىلوۆ قىزمەتتٸك ٶكٸلەتتٸگٸن تەرٸس پايدالانعاندار, مەملەكەتتٸك لاۋازىمىن اسىرا پايدالانعاندار جازاسىز قالمايتىنىن ايتتى. بۇل كٶپشٸلٸك كٶكەيٸندە جٷرگەن مەسەلەنٸڭ وڭ شەشٸلەتٸنٸن كٶرسەتسە كەرەك. راسىندا, قۇقىقتىق قوعامدا ازاپتاۋعا, ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن شەكتەۋگە جول بەرٸلمەيدٸ.
قوعامدىق تەرتٸپ پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ بۇزعان, اسا ماڭىزدى وبەكتٸلەرگە شابۋىل جاساپ, ماتەريالدىق قۇندىلىقتارعا زييان كەلتٸرگەن ازاماتتاردىڭ قۇقىققا قارسى قولسۇعۋشىلىقتارىن ايقىنداۋ سوت-تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ مٸندەتٸ. پرەزيدەنتتٸمٸزدٸڭ “بٸزدٸڭ بٸر عانا وتانىمىز بار, ول – قازاقستان” اتتى سۇقباتىندا “قوعامداعى ەڭ ماڭىزدى مەسەلە – زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ. زاڭ – كەز كەلگەن ٶركەنيەتتٸ قوعامنىڭ باستى ٶلشەمٸ. زاڭ ٷستەمدٸك قۇرعاندا عانا ەدٸلەتتٸ قوعام قالىپتاسادى. بٸز مٸندەتتٸ تٷردە بۇعان قول جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك” دەگەنٸ بارلىق سوت جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بولعان وقيعاعا جٸتٸ زاڭ اياسىندا باعا بەرۋ كەرەكتٸگٸنە باعىتتالعان دەپ سانايمىن. وسى ۇستانىمدى باسشىلىققا الاتىن قۇزىرلى ورگاندار «قاڭتار قاسٸرەتٸنە» حالىق الدىنا انىق, بۇلتارتپاس دەلەلمەن ەربٸر ٸسكە باعا بەرٸپ, سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەپ-تەكسەرۋدە ازاماتتار قۇقىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتٸندەرٸنە سەنٸم بٸلدٸرگەن جٶن.
اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ:
“شىندىق دەگەن – شىمىلدىق بٸرەۋلەرگە,
قالقا قىلىپ شىندىقتى جٷرەر پەندە.
شىمىلدىعىن شىندىق كەپ جۇلىپ السا,
شىبىنى ۇشىپ, بيشارا كٸرەر جەرگە” دەپ بەكەر ايتپاعان شىعار.
شىندىقتىڭ شىراعى سٶنبەسٸنە ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ دە ٷلەسٸ بار. ولار ٸستە زاڭدىلىق, ەدٸلەتتٸلٸك قاعيدالارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن تالاپ ەتٸپ, اقيقاتتىڭ اشىلۋىنا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بٸرلەسە ٷلەستەرٸن قوسىپ جاتقاندارىنا كۋەمٸز.
پلاتون «زاڭدار» دەگەن ديولوگىنداعى: «زاڭى پەرمەنسٸز جەنە ونىڭ ٶزٸ ەلدەبٸرەۋدٸڭ بيلٸگٸندە كەتكەن مەملەكەتتٸڭ جۋىق ارادا كٷيرەيتٸنٸنە سەنٸمٸم كەمٸل. ال, زاڭى – ەمٸرشٸلەردٸڭ بيلەۋشٸسٸنە اينالعان جەنە ولار زاڭنىڭ قۇلى بولعان مەملەكەت ەسەن-ساۋ بولادى جەنە ونداي مەملەكەتكە يگٸلٸكتەردٸڭ قاندايىن بولسا دا قۇدايدىڭ ٷيٸپ-تٶگەرٸ ايدان انىق دەپ ەسەپتەيمٸن», - دەپ تٷيٸندەگەن. سوندىقتان زاڭ ٷستەمدٸگٸ – بارلىق يگٸلٸكتٸڭ, بەرەكە مەن ٶركەندەۋدٸڭ التىن دٸڭگەگٸ ەكەنٸن ۇمىتپايىق. ال سول زاڭنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعان پرەزيدەنتٸمٸز قۇقىقتىق بۇزىلماۋىنا كەپٸلدٸك بەرۋدە. مۇندا كەپٸل بار كەزدە قۇزىرلى ورىنداردىڭ جۇمىسى ٷيلەسٸم تاۋىپ, اق پەن قارانى ايقىندايتىن كٷن جاقىن دەگەن پٸكٸردەمٸن.
ميرلان قىزىلوۆ, پوليتسييا گەنەرال-مايورى.
