2025 جىلدىڭ قاڭتارىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) مەن دٷنيەجٷزٸلٸك بانك (دب) قازاقستانعا قاتىستى ەسەپتەرٸن جارييالادى. Halyk Finance وسى ەسەپتەرگە شولۋ جاساي وتىرىپ, وعان قاتىستى ٶز بولجامدارىمەن دە بٶلٸستٸ, دەپ جازادى Dalanews.kz.
تۇتاستاي العاندا, ەكٸ ۇيىم دا 2024 جىلى ەكونوميكامىزدىڭ ٶسٸمٸنە قاتىستى وڭ باعا بەرٸپ, مونەتارلىق ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتەدٸ. 2025 جىلى ينفلياتسييا باياۋ تٶمەندەپ, بيۋدجەت تاپشىلىعى مەسەلەسٸ دە ساقتالا وتىرىپ, ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ قىسقا مەرزٸمدٸ جەدەلدەۋٸ بولجانادى. سونىمەن قاتار, گەوساياساتتان تۋىندايتىن دٷدامال كٶڭٸل-كٷي, ەكونوميكالىق ديۆەرسيففيكاتسييانىڭ شەكتەۋلٸ بولۋى جەنە قۇرىلىمدىق پروبلەمالار تۇراقتى دامۋ جولىندا بەلگٸلٸ بٸر تەۋەكەلدەردٸ تۋدىرادى. سوندىقتان جەدەلدەتٸلگەن قۇرىلىمدىق رەفورمالار بولاشاق ەكونوميكالىق ٶسٸم ٷشٸن شەشۋشٸ ماڭىزعا يە.
ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق
2024 جىلى 18 قىركٷيەك پەن 1قازان ارالىعىنداعى قازاقستانعا قاتىستى قورىتىندى ەسەپتە حۆق 2024 جىلى جوعارى ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ اتاپ ٶتتٸ:جٸٶ ٶسٸمٸ 2024 جىلى 4,0%-دى قۇراپ, 2025جىلى 5,0%-عا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن, سونىڭ ٸشٸندە فيسكالدىق ىنتالاندىرۋ ەكسپانتسيياسى جەنە مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ ۇلعايۋى ەسەبٸنەن. ورتامەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا حۆق قاجەتتٸ رەفورمالار بولماعان جاعدايدا ٶسٸمدٸ3,0-3,5% دەڭگەيٸندە باعالايدى.
دٷنيەجٷزٸلٸكبانكتٸڭ "قازاقستان ەكونوميكاسى تۋرالى بايانداماسىندا" ۇسىنعان باعالاۋلارىنا سەيكەس, 2024 جىلى ەكونوميكالىق ٶسٸم 4,0% دەڭگەيٸندە بولسا, 2025 جىلى مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ ارتۋى جەنە سالىقتىق-بيۋدجەتتٸك ىنتالاندىرۋ بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 4,7%-عا دەيٸن ۋاقىتشا ارتتىرۋ بولجانادى. 2025 جىلدان كەيٸن دب,سونداي–اق حۆق, ٶنٸمدٸلٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸ جەنە ينۆەستيتسييالاردىڭ قىسقارۋى سالدارىنان ٶسٸم قارقىنى 3,0-3,5%-عا دەيٸن تٶمەندەيدٸ دەپ بولجايدى. بۇل رەتتە حالىقارالىق قارجىلىق ينستيتۋتتار ەكونوميكانى ديۆەرسيففيكاتسييالاۋ جەنە ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ جاڭا كٶزدەرٸن دامىتۋ قاجەتتٸلٸگٸنە تاعى دا نازار اۋدارادى.
جىل قورىتىندىسى بويىنشا ناقتى ٶسٸم 4,8% -دى قۇرادى,بۇل بٸر جىل ٸشٸندە ساۋدا-ساتتىقتىڭ 9,1% جەنە ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپتٸڭ 5,9% سەرپٸندٸ ٶسٸمٸمەن بايلانىستى بولدى. حالىقارالىق ۇيىمدار بولجامى مەن ناقتى جاعدايداعى كٶرسەتكٸشتەر اراسىنداعى ايىرما ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ العاشقى جارتىجىلدىقتا باياۋ بولۋىمەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ. نەگٸزگٸ ٶسٸم ساۋدانىڭ كٷرت ارتۋى بايقالعان جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا بولدى.سول كەزدە بٸز ٶز زەرتتەۋلەرٸمٸزدە بۇل ٶسٸمدٸ تۇراقتى جەنە ساپالى دەپ ايتۋ قيىن ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن ەدٸك, ٶيتكەنٸ ساۋدا ٶسٸمٸن جەدەلدەتۋشٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ يمپورتتىڭ, ينۆەستيتسييالاردىڭ جەنە حالىقتىڭ ناقتى كٸرٸستەرٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا ورىن العان مەملەكەتتٸك شىعىستاردىڭ 13,3%-عا ۇلعايۋى بولدى.
بٸزدٸڭ 2025 جىلعى ەكونوميكالىق ٶسٸم بويىنشا بولجامىمىز حۆق مەن دب-مەن سالىستىرعاندا وپتيميستٸك سيپاتقا يە جەنە 5,3% قۇرايدى. بٸزدٸڭ باعالاۋىمىز بويىنشا, مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸ 2024 جىلعى 87 ملن توننادان 2025 جىلى 96-99 ملن تونناعا دەيٸن ارتىپ, ەكونوميكالىق ٶسٸمگە ايتارلىقتاي قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
مونەتارلىق ساياسات
حۆق ەسەبٸندە اقشا ايىرباس باعامىنىڭ يكەمدٸلٸگٸ,سونداي-اق قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ تۇرعىسىنداعى دەيەكتٸ تەسٸلٸ اياسىندا اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ اتاپ كٶرسەتٸلگەن, بۇل 2024 جىل ٸشٸندە باعالاردىڭ تۇراقتانۋىنا ەكەلەدٸ. سوعان قاراماستان ٸشكٸ سۇرانىس (سونىڭ ٸشٸندە جۇمساق فيسكالدىق ساياسات) جەنە ٸشٸنارا كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن ەلەكتر ەنەرگيياسى بويىنشا تاريفتەر ٶسٸمٸنە بايلانىستى ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن ينفلياتسييانىڭ جوعارىلاۋىنان باعاعا جاسالاتىن قىسىم ساقتالادى.نەتيجەسٸندە,حۆق باعامى بويىنشا ينفلياتسييا ماقساتتى كٶرسەتكٸشٸ 5%-عا تەك 2028 جىلعا قاراي جەتەدٸ.
وسىنداي جاعدايلاردا حۆق مونەتارلىق ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ۇلتتىق بانك قىزمەتٸنٸڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزدەرٸن نىعايتۋدى جەنە باعا تۇراقتىلىعى جٶنٸندەگٸ مانداتىن كٷشەيتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانكتٸڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتٸلدٸرۋدٸ ۇسىنادى.
حۆق وسى سالاداعى باسىمدىقتارعا, بۇعان دەيٸن بٸز اتاپ ٶتكەندەي, ۇلتتىق بانك تەۋەلسٸزدٸگٸن ارتتىرۋ, فيسكالدىق شوعىرلاندىرۋدى جاتقىزادى.
سونداي-اق حۆق ەسەبٸندە ينفلياتسييانى نىسانالى كٶرسەتكٸشكە جاقىنداعانعا جەنە ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸ قالپىنا كەلتٸرگەنگە دەيٸن قاتاڭ اقشا-كرەديت ساياساتىن جٷرگٸزۋدٸڭ; جٷيەلٸك ٶتٸمدٸلٸكتٸ باسقارۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق بانكتٸڭ قۇرالدارى مەن وپەراتسييالارىن جەتٸلدٸرۋدٸڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ كٶرسەتٸلگەن; تىنىشتىق بولعاندا ۆاليۋتا نارىعىنا ارالاسپاۋ,ٶيتكەنٸ بۇل ۇلتتىق بانكتٸڭ ۇستاناتىن ۆاليۋتا باعامىنىڭ يكەمدٸلٸگٸ مەن ينفلياتسييانى تارگەتتەۋ شاراسىنا دەگەن سەنٸمگە سەلكەۋ تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن.
دب ينفلياتسييا 8,6%-عا دەيٸن تٶمەندەگەنٸنە قاراماستان,ونىڭ ماقساتتى دەڭگەي - 5%-دان جوعارى بولىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارتادى. دب بولجامدارى بويىنشا ينفلياتسييا 2025 جىلى 7,5–8,0%-عا دەيٸن جەنە 2026 جىلى 6,0%-عا دەيٸن تٶمەندەيدٸ, ياعني 5% ماقساتتى دەڭگەي يگەرٸلمەيدٸ. ينفلياتسييانىڭ نىسانالى دەڭگەيٸنە قول جەتكٸزۋ مەسەلەسٸ ەلٸ دە ٶزەكتٸ,ٶيتكەنٸ تەڭگە باعامىنداعى قۇبىلمالىلىق جەنە فيسكالدىق ەكسپانتسييا ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا باعانى تۇراقتاندىرۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرە وتىرىپ, ينفلياتسييالىق قىسىمدى قولدايدى.
بٸزدٸڭ باعالاۋىمىزشا, ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋٸنە جوعارى بازالىق مٶلشەرلەمە جەنە جاھاندىق ينفلياتسييانىڭ باياۋلاۋى قولداۋ كٶرسەتەدٸ.الايدا, بيۋدجەتتٸك تەرتٸپتٸڭ وسالدىعى, ۇلتتىق قوردان تارتىلاتىن ترانسفەرتتەردٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ, تەڭگە باعامىنداعى قۇبىلمالىلىق,سونداي-اق سىرتقى تەۋەكەلدەر باعانىڭ تۇراقتىلىعىنا قىسىم كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن. بٸز جاقىندا قابىلدانعان جانار-جاعارماي باعاسىن ىرىقتاندىرۋ شەشٸمٸنە, كوممۋنالدىق تاريفتەردٸڭ ودان ەرٸ ٶسٸمٸنە, مۇناي باعاسىنا, تيٸسٸنشە ۆاليۋتا باعامىنا قاتىستى دٷدامالدىلىققا بايلانىستى ينفلياتسييا بويىنشا بولجامدى 9,0%-عا دەيٸن كٶتەرۋ تۇرعىسىندا قايتا قارادىق.
جىل ٸشٸندەگٸ ينفلياتسييانىڭ مەنٸ جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن ينفلياتسيياالدى تەۋەكەلدەردٸڭ تۋۋى-تۋماۋىنا بايلانىستى ايقىندالادى. سونداي-اق بٸز بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا دا بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ارتۋى, دەزينفلياتسييا قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى, پەرسپەكتيۆاداعى ەلەۋلٸ تەۋەكەلدەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, الداعى كەزەڭدە اسا ساقتىقپەن قاراۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى تەزيستٸ قولدايمىز. ال اقشا باعامى تۇرعىسىنان بٸز حۆق-نىڭ ٶزگەرمەلٸ كۋرستىڭ ماڭىزدىلىعى جەنە ونى جالعاستىرۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى ايتقاندارىمەن كەلٸسەمٸز.
سونىمەن قاتار, بٸز قاتاڭ كونترتسيكلدٸك بيۋدجەتتٸك ەرەجەلەر ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن "كٶنۋگە كەلەتٸن ٶزگەرمەلٸ كۋرستى" ەنگٸزۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋرالى پٸكٸرٸمٸزبەن الدىنداعى زەرتتەۋٸمٸزدە دە بٶلٸسكەنبٸز.
فيسكالدىق ساياسات
حۆق بيۋدجەتتٸك تەرتٸپ پەن ونى جوسپارلاۋ بٶلٸگٸندەگٸ ولقىلىقتارعا, جالعاسىپ جاتقان تسيكلدٸك فيسكالدىق ساياساتقا نازار اۋدارادى,وسىعان بايلانىستى سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق قوردان بەرٸلەتٸن ترانسفەرتتەرگە تەۋەلدٸلٸكتٸڭ ارتۋى بايقالادى.
سونىمەن قاتار دٷنيەجٷزٸلٸك بانك بيۋدجەتتٸك كٸرٸستەردٸڭ تۇراقتى جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن, ۇلتتىق قورعا شامادان تىس تەۋەلدٸلٸكتٸ اتاي كەلە, بۇل بيۋدجەتتٸك ەرەجەلەردٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ جەنە ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ فيسكالدىق ساياساتىنىڭ تۇراقتىلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ دەپ سانايدى. بٸز دە حۆق مەن دب-نىڭ سالىق-بيۋدجەت سالاسىنداعى تٷزەتۋ شارالارىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى ۇستانىمىن تولىق قولداي وتىرىپ, سالىق-بيۋدجەت ساياساتى بويىنشا جەكە ماتەريال ەزٸرلەپ جاتىرمىز.
نەسيەلٸك بەلسەندٸلٸك
حۆق بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعى جەنە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتٸن تەۋەكەلدەردٸ تەجەۋشٸ فاكتورلاردى اتاپ ٶتەدٸ. دەگەنمەن, تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋدٸڭ قارقىنمەن ٶسۋٸ ٷي شارۋاشىلىعى سەكتورىنداعى ىقتيمال وسالدىقتاردى جەنە وسى سەگمەنتتەگٸ تەۋەكەلدەردٸ بولدىرماۋ ٷشٸن ماكروپرۋدەنتسيالدى ساياساتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىندايدى.
سونىمەن قاتار دب نەسيەلٸك بەلسەندٸلٸك ٷي شارۋاشىلىعىنداعىلاردى نەسيەلەندٸرۋگە باعىتتالعانىن, ال بيزنەستٸ نەسيەلەۋ شەكتەۋلٸ ەكەنٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ. بٸز بۇل مەسەلەدە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن كەلٸسەمٸز, سونداي-اق بانكتەردٸڭ بيزنەستٸ كرەديتتەۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمگە تەرٸس ەسەر ەتەتٸن جەتكٸزەمٸز. قازاقستاندا بيزنەستٸ نەسيەلەندٸرۋدٸڭ نەگٸزگٸ پروبلەمالارىن بٸز جەكە ماتەريالدا بۇعان دەيٸن اتاپ ٶتكەنبٸز.
حالىقارالىق ينتەگراتسييا
حۆق پٸكٸرٸنشە,قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلٸك جەنە حالىقارالىق ينتەگراتسيياسىن دامىتۋ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە ەلدٸڭ سىرتقى كٷيزەلٸستەرگە ۇشىراۋ دەڭگەيٸن ازايتۋعا جەردەمدەسەتٸن بولادى.ول ٷشٸن ەدەتتە,تيٸمسٸز جەنە نارىقتى بۇرمالاۋشى بولىپ كەلەتٸن سىرتقى شەكتەۋلەر مەن پروتەكتسيونيستٸك شارالار الىنىپ تاستالۋى كەرەك. ونىڭ ورنىنا ماقساتتى ەلەۋمەتتٸك شىعىندار,اۋىلشارۋاشىلىعىن مودەرنيزاتسييالاۋ,بٸلٸم بەرۋ جەنە جۇمىس كٷشٸنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋدى ىنتالاندىرۋ ارقىلى ەلەۋمەتتٸك وسال توپتى قورعاۋعا بارىنشا نازار اۋدارىلۋى كەرەك. بٸز حۆق-نىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ كٶلەمٸن ەسكەرە وتىرىپ, پروتەكتسيونيزمنەن باس تارتۋ جەنە حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىنا ارنايى اتاۋلى كٶمەكتۋ ەزٸرلەۋ تۋرالى تەزيسٸن قولدايمىز. ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ سەكتورىن دامىتۋ جوعارىدا باياندالعان فاكتورلار: مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تاپشىلىعى, سالىقتاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ جەنە ۇلتتىققوردان كٶپ اقشا الۋ اياسىندا اسا ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.
قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جٷرگٸزۋ
حۆق ٶز ەسەبٸندە قۇرىلىمدىق رەفورمالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ ساپاسى ناشار ەكەنٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ. بۇل رەتتە ٷكٸمەتتٸڭ ارالاسۋى سوڭعى ۋاقىتتا ۇلعايۋ ٷردٸسٸنە يە بولدى (مىسالى, سۋبسيدييالاۋ باعدارلامالارى جەنە سىرتقى شەكتەۋلەر). قر پرەزيدەنتٸنٸڭ ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالارى تۋرالى جارلىعىندا باياندالعان مەملەكەتتٸڭ رٶلٸن قىسقارتۋ, ٸسكەرلٸك ورتانى جاقسارتۋ جەنە ٸشكٸ بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى مەملەكەتتٸك ورگاندار باياۋ ٸسكە اسىرادى جەنە جەتكٸلٸكسٸز جارييالايدى. حۆق ٶزٸنٸڭ جىلدار بويعى ەسەپتەرٸندە مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكاداعى رٶلٸن تٶمەندەتۋدٸڭ, بيۋدجەتتٸك تەرتٸپتٸ كٷشەيتۋدٸڭ, اقشا-نەسيە جەنە ەلەۋمەتتٸك ساياسات رەفورمالارىنىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتىپ كەلەدٸ.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانك شيكٸزات رەسۋرستارىن تاسىمالداۋشىلار ٷشٸن باعا تٶمەندەيتٸنٸن بولجايدى, قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەس ەلدەرٸ اراسىنداعى ٶسٸم پەرسپەكتيۆالارى دا وپتيميزمگە تولى ەمەس. مۇنداي جاعدايلاردا دب رەفورمالاردى جٷرگٸزۋ, ونىڭ ٸشٸندە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, فيسكالدىق ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ, ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ ىنتالاندىرۋشى جاڭا دٷنيەنٸ ەزٸرلەۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى ٸسكە اسىرۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ. بٸز "قازاقستاندا قانداي رەفورمالار قاجەت" دەگەن ٶز ەسەبٸمٸزدە دە ەكونوميكالىق ەرتاراپتاندىرۋدى, تۇراقتىلىق پەن ٶسٸمدٸ ٸلگەرٸلەتۋگە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسا الاتىن قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جٷرگٸزۋدٸڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى بٸرنەشە رەت ايتقانبىز, بۇل رەتتە نەعۇرلىم باتىل قادامدار قاجەت. مەملەكەتتٸك نارىقتارعا قاتىسىن قىسقارتۋ, مەملەكەتتٸك باسقارۋدى نىعايتۋ, قارجى جٷيەسٸن دامىتۋ, مونەتارلىق, فيسكالدىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ باستى باسىمدىقتارعا جاتادى.
Halyk Finance اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى سالتانات يگەنبەكوۆا
