كٷنٸ كەشە اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆقا حات جولداپ, 1 تامىزدان باستاپ 25 پايىزدىق باج سالىعى ەنگٸزٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆ اتالعان شەشٸمدٸ قازاقستان ٷشٸن ماڭىزدى گەوساياسي سيگنال رەتٸندە باعالادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“بۇل سەۋٸردە جارييالانعان العاشقى 27 پايىزدىق باج سالىعىمەن سالىستىرعاندا تٶمەن بولعانىمەن, ٶتە ەلەۋلٸ كٶرسەتكٸش. قازاقستان ساۋدا مينيسترلٸگٸنٸڭ الدىن الا تالداۋ نەتيجەسٸ بويىنشا, قازاقستان ەكسپورتىنىڭ 95,2 پايىزى — نەگٸزٸنەن مۇناي, ۋران, قىمىز جەنە فەرروقورىتپالار جاڭا باجداردان بوساتىلعانى مەلٸم بولدى. ال قوسىمشا باج تەك 4,8 پايىز ەكسپورتقا, ياعني شامامەن 95 ميلليون دوللارعا عانا ەسەر ەتەدٸ”, — دەيدٸ ول.
مايگەلدينوۆتٸڭ ايتۋىنشا, جاڭا باج سالىعىن ەنگٸزۋدٸڭ استارىندا ەكٸجاقتى ماقسات جاتىر.
“بۇل ەكٸ فاكتوردىڭ قوسىندىسى دەۋگە بولادى. بٸر جاعىنان, ٸشكٸ ساياسي تۇرعىدان الساق, ترامپ ٶزٸنٸڭ America First ساياساتىن جٷزەگە اسىرىپ, امەريكالىق سايلاۋشىلار الدىندا وتاندىق ٶنەركەسٸپتٸ قورعاپ جاتقانىن كٶرسەتۋگە تىرىسىپ جاتىر. ال ەكٸنشٸ جاعىنان, بۇل — سىرتقى ساياسي دەڭگەيدە قازاقستانعا ناقتى ەكونوميكالىق قىسىم دەپ قاراۋعا كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ نەگٸزگٸ ەكسپورت تاۋارلارى — ەنەرگييا رەسۋرستارى, ياعني كٶبٸنەسە ستراتەگييالىق ماڭىزى بار ماتەريالدار — بۇل تٸزٸمنەن بوساتىلعان. سوندىقتان كەرٸ ەسەرٸ بولسا دا, شەكتەلۋٸ مٷمكٸن”, — دەيدٸ ول.
ساياساتتانۋشى بۇل جاعدايدىڭ وڭ جەنە تەرٸس جاقتارىنا دا توقتالدى.
“وڭ اسپەكتٸلەرٸنە كەلسەك, قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ستراتەگييالىق ماڭىزى بار تاۋارلارى, ەسٸرەسە مۇنايدىڭ, اقش ٷشٸن ماڭىزدى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ياعني, بۇل تاۋارلارعا باج سالىنباۋى — سونىڭ دەلەلٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان, اقش پەن پوستكەڭەستٸك ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىن سالىستىرمالى تٷردە قارايتىن بولساق, بىلتىر ەكٸ جاقتى ساۋدا كٶلەمٸ ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشتەرگە جەتكەن ەدٸ.
الايدا تەرٸس ىقپالدار دا جوق ەمەس. بۇل, بٸر جاعىنان, ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستارعا ەسەر ەتپەك. سودان سوڭ ينۆەستيتسييالىق كليماتقا دا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا قانداي دا بٸر كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىققا دا كەدەرگٸ كەلتٸرۋ ىقتيمالدىعى بار”, — دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان مۇنداي جاعدايدا جاۋاپ رەتٸندە ديپلوماتييالىق ارنالار ارقىلى ەرەكەت ەتۋٸ كەرەك. ول “اقش-پەن كەلٸسسٶزدەر باستالىپ, مەسەلە دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمى نەمەسە “س5+1” فورماتىنداعى ايماقتىق سەرٸكتەستٸك الاڭىندا تالقىلانۋى مٷمكٸن” ەكەنٸن ايتتى.
“مەنٸڭ ويىمشا, ەكونوميكالىق جاۋاپ شارالارى جاناما سيپاتتا بولادى. ٶيتكەنٸ بٸرٸنشٸدەن, بٸز ەكسپورتتىق نارىقتاردى ەرتاراپتاندىرۋعا كٶشۋٸمٸز كەرەك. بۇل — ەۋروپا مەن ازييا ەلدەرٸنە باعىتتالۋى مٷمكٸن. سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدٸڭ تاۋارلارىنا ينۆەستيتسييالىق ىنتالاندىرۋلار ەنگٸزۋگە دە بولادى. باسقا شەتەلدٸك سەرٸكتەستەرمەن ستراتەگييالىق باعىتتارداعى قارىم-قاتىناستى كٷشەيتۋ دە — بٸر جول”, — دەپ قوستى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى ٷشٸن ناعىز سىناق بولماق.
“كٶپۆەكتورلى ساياساتقا ەسەرٸ تۇرعىسىنان قاراساق, قازٸر بٸز بارلىق مەملەكەتپەن تەڭگەرٸمدٸ ساياسات ۇستانىپ وتىرمىز. دەگەنمەن بۇل جاعداي قىتايمەن سەرٸكتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋگە يتەرمەلەۋٸ مٷمكٸن.
ەندٸ بەلگٸلٸ بٸر مٷمكٸندٸكتەرگە كەلەتٸن بولساق, بٸزدٸڭ باعىتىمىز ناقتى تٷردە قىتايدان بٶلەك, ەۋروپا نارىقتارىنا نەمەسە تاياۋ شىعىس پەن وڭتٷستٸك ازييا ەلدەرٸمەن بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە باعىتتالۋى مٷمكٸن ”, — دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
سٶز سوڭىندا ساراپشى ترامپتىڭ بۇل قادامى سايلاۋ الدىنداعى تاكتيكالىق مانەۆر بولۋى دا مٷمكٸن ەكەنٸن جوققا شىعارمادى.
“جالپى ايتقاندا, ترامپتىڭ بۇل باج سالىعى قازاقستانعا تٸكەلەي ەكونوميكالىق سوققى بولماسا دا, ستراتەگييالىق تۇرعىدان ماڭىزى زور. ٶيتكەنٸ بۇل — ەلٸمٸزدٸڭ كٶپۆەكتورلى ساياساتىنىڭ سىنالاتىن كەزەڭٸ.
ەندٸ بٸر-ەكٸ استانا بۇل جاعدايدا نە ٸستەيدٸ — بۇل دا ماڭىزدى. سوندىقتان ەلٸمٸز مۇنداي جاعدايدا ەكونوميكالىق سەرٸكتەستٸكتەردٸ ەرتاراپتاندىرىپ, ايماقتاعى ٶزٸنٸڭ رٶلٸن نىعايتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن قاراستىرۋى كەرەك.
سوندىقتان بۇل گەوساياسي سيگنالدىڭ ناقتى مەنٸ الداعى ۋاقىتتا بەلگٸلٸ بولادى. مٷمكٸن بۇل — ترامپتىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇپاي جيناۋ ٷشٸن جاساعان ۋاقىتشا قادامى عانا شىعار”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
ەسكە سالا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ شەتەلدەن كەلەتٸن تاۋارلارعا باج سالىعى ەنگٸزٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ اتالعان ٶزگەرٸسكە بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
مينيسترلٸك مەلٸمەتٸنشە, 7 شٸلدەدە اقش پرەزيدەنتٸنەن 1 تامىزدان باستاپ جاڭا يمپورتتىق باج ەنگٸزٸلەتٸنٸ تۋرالى رەسمي حابارلاما تٷسكەن.
"قازاقستاننان اقش-قا ەكسپورتتالاتىن ٶنٸمدەر ٷشٸن جەتكٸزٸلەتٸن تاۋاردىڭ بارلىق كٶلەمٸنە 25 پايىز بٸرىڭعاي مٶلشەرلەمە بەلگٸلەنگەن. الايدا قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ باسىم بٶلٸگٸ - مۇناي, ۋران, كٷمٸس, فەرروقورىتپا, تانتال جەنە تيتان سيياقتى نەگٸزگٸ شيكٸزات پەن ستراتەگييالىق تاۋارلار. ولار باج سالىعىنسىز جەتكٸزٸلۋٸن جالعاستىرا بەرەدٸ. قابىلدانعان شارالار قازاقستان ەكسپورتىنىڭ شامامەن 95 پايىزىنا ەسەر ەتپەيدٸ دەپ جوسپارلانىپ وتىر", - دەپ جازىلعان حابارلامادا.
سونىمەن قاتار قازاقستاندىق تاۋارلارعا ساۋدا رەجيمٸن ساقتاۋ ماقساتىندا قر ٷكٸمەتٸ اقش ەكٸمشٸلٸگٸنە ٶزارا ساۋدا شارتتارىن جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ ناقتى شارالار مەن باستامالاردى جولداعان.
"قازاقستاننىڭ ماقساتى - نارىققا قول جەتكٸزۋ جەنە ساۋدا شارتتارى مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەلٸسٸلگەن شەشٸمدەر قابىلداۋ. قازٸر امەريكا تارابى قازاقستان ۇسىنىستارىن قاراستىرىپ جاتىر جەنە كەلٸسسٶزدەردٸ ٶتكٸزەتٸن كٷندٸ حابارلايدى. قازاقستان ۇلتتىق مٷددەلەرٸن قورعاۋ جەنە تۇراقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋ ماقساتىندا امەريكا تاراپىمەن ودان ەرٸ كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋگە دايىن", - دەپ جازىلعان حابارلامادا.
انىقتاما: قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2024 جىلى 4,2 ملرد. اقش دوللارى بولعان, بۇل ونىڭ الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 4%-عا جوعارى (4,1 ملرد. اقش). قازاقستاننان اقش-قا ەكسپورتتىڭ نەگٸزٸ مىناداي: شيكٸ مۇناي - 1,1 ملرد. اقش دوللارى (ٷلەسٸ 56,2%), ۋران - 322,9 ملن. اقش دوللارى (16,4%), كٷمٸس - 239,9 ملن. اقش دوللارى (12,2%), فەرروقورىتپالار - 188,2 ملن. اقش دوللارى (9,5%), تانتال جەنە ودان جاسالعان بۇيىمدار - 17,6 ملن. اقش دوللارى (0,89%) جەنە باسقالارى. قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2025 جىلعى قاڭتار-مامىردا 1 265,8 ملن. اقش دوللارىنا جەتكەن. 2025 جىلعى قاڭتار-مامىردا قازاقستاننان اقش-قا ەكسپورت كٶلەمٸ 418,2 ملن. اقش دوللارى بولدى.
