ٷندٸستاننىڭ شىعىسىندا «Majuli» دەيتٸن ارال بار. 1900 جىلدان بەرٸ كليماتتىڭ ناشارلاۋىنان بۇل ارالدىڭ ەكولوگيياسى قاتتى ٶزگەرٸسكە ۇشىراپ, ارال تەرريتوريياسى قۋ مەديەن شٶلگە اينالعاندىقتان مۇنداعى جابايى اڭدار توپ-توبىمەن مەكەنٸنەن الىستادى.
ميىڭ حۋي ( قىتاي )
ەڭگٸمە بىلاي باستالادى. 1979 جىلى 16 جاستاعى ٷندٸستاندىق جاداۆ پەيٸن (Jadav Payeng) سول كەزدەگٸ سٷركەيلٸ جاعدايدى ٶز كٶزٸمەن كٶرەدٸ: ونىڭ تۋعان جەرٸ ٷندٸستاننىڭ شىعىسىنداعى اسامبان ٶڭٸرٸنە بٸر رەتكٸ تاسقىن سۋى ساناقسىز جىلانداردى اعىزىپ ەكەلەدٸ. تاسقىن تىنعان سوڭ ەلگٸ جىلاندار قوزعالۋعا دا شاماسى جەتپەي, سول جەردە قىرىلادى. وسى سٷركەيلٸ كٶرٸنٸس ونىڭ ٶمٸرٸنە بۇرىلىس ەكەلدٸ.
358873fad4914931314b94f2036b503a_XL«ەلگٸ جىلاندار شٶل دالادا ٶمٸر سٷرە المادى, ٶيتكەنٸ سول كەزدە شٶل دالادا جالعىز تٷپ تە اعاش جوق ەدٸ. مەن جىلانداردىڭ ٶلٸ بەينەسٸنە قاراپ وتىرىپ, كٶزٸمنەن تارام-تارام جاس اققانىن بٸلمەپپٸن. سول سەت بەينە اۋىر قىرعىنشىلىقتى كٶز الدىما ەكەلدٸ. مەن ەكٸمدٸكتٸڭ ورمان باسقارۋ بٶلٸمشەسٸنە بارىپ, شٶل دالاعا اعاش ەگۋدٸ ايتتىم. ولار ۇسىنىسىما باسىن شايقاپ, بۇل شٶل دالاعا تەك قانا بامبۋك ەگٸپ, سىناپ كٶرۋٸمدٸ ايتتى. سول كٷندەر اۋىر قاسٸرەتٸمەن ەسٸمدە قالدى. ويىمدى قولداپ-قۋاتتايتىن پەندە تابىلمادى. سوڭىندا مەن ويلاعانىمدى جٷزەگە اسىردىم». 52 جاسقا شىققان پەيٸن سول كٷندەردٸ وسىلاي بايانداپ بەردٸ.
скачанные файлыبٸر كەزدەگٸ تٸرشٸلٸك كەشۋ قيىنعا سوققان قۋ مەديەن دالانىڭ بٷگٸنگٸ كٷنٸ 550 گەكتار اۋماقتاعى ورمانعا اينالارىن ەشكٸم دە ويلاماعان شىعار? الۋان تٷرلٸ قۇستار, بۇعى, مارال, مۇيىزتۇمسىق, جولبارىس, پٸل قاتارلى اڭدار ورماندىقتان تىنىس تاپتى, ول بٸر تٷپ اعاش ەگۋدەن باستاپ, بۇل جۇماق مەكەندٸ جاراتۋ ٷشٸن 36 جىلدىق عۇمىرىن سارپ ەتتٸ. اقىرىندا ٶزٸ بۇل مەكەننەن ايىرىلماستاي كٷيگە تٷسەدٸ. قىمباتتى 36 جىلدىق ٶمٸرٸ بارىسىندا ەر كٷنٸ بٸر تٷپ اعاش ەگۋدٸ داعدىعا اينالدىردى. ساناققا نەگٸزدەلگەندە, ول جالپى ون نەشە مىڭ تٷپ اعاش ەگٸپتٸ. ەككەن اعاشتارىن سۋارۋ پەيٸننٸڭ باسىن قاتىرعان ٸس ەدٸ. ٶيتكەنٸ ورماندىقتىڭ كٶلەمٸ ٷلكەن, ونىڭ ٷستٸنە ول جالعىز ٸلٸك بولعاندىقتان ٶزەننەن سۋ تاسىپ اعاش سۋارۋ قييامەت-قايىمنىڭ ٸسٸمەن پاراپار. اقىرىندا ول بۇنىڭ دا امالىن تابادى, بامبۋك جاپىراعىن جالعاپ, ٷستٸنە بالشىقتان كٸشكەنە ناۋاشا جاساپ, ونىڭ تٷبٸنەن تەسٸك اشىپ, ناۋاشاعا قۇيىلعان سۋدى بامبۋك جاپىراعىنان جاساعان توعانعا جٸبەرٸپ, اعاشتارعا اقىرىنداپ سۋ جەتكٸزەدٸ. وسىنداي ميحناتپەن 20 جىلىن ٶتكٸزگەن ول ورماندىقتاعى اعاشتاردى امان-ەسەن قاتارعا قوسادى.
بۇدان سىرت پەيٸن ەكولوگييانى تانىپ-بٸلۋگە ىنتالانىپ, ورتانى ەۋەلگٸ قالپىنا قايتارادى. ول جەردٸڭ توپىراعى قۇنارسىز بولعاندىقتان, پەيٸن ەۋەلٸ قۇمىرسقالار مەن جاۋىن قۇرتىن ەكەلەدٸ. قۇمىرسقا مەن جاۋىن قۇرتى تاسقا اينالۋعا شاق قالعان توپىراقتى جٸبٸتٸپ, توپىراقتىڭ ەۋەلگٸ قالپىنا قايتۋىنا, قۇنارلانۋىنا ەشكٸم دە جاساي المايتىن كٶمەك جاسادى.
قۇمىرسقا مەن جاۋىن قۇرتىنىڭ بۇل قاراپايىم ەدٸسٸ ەشبٸر تەحنيكانىڭ تٸلٸن دە قاجەت ەتپەگەنٸ شىندىق.
ورمان اراسىندا ٶمٸرٸن ٶتكٸزۋگە نيەتتەنگەن پەيٸن اۋىلدىقتاعى قىزمەتٸن تاستاپ, ورمان اراسىنا كٶشٸپ كەلٸپ, بٸرنەشە باس سيىر ساتىپ الىپ, باسپانا تۇرعىزادى. كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن بٸر وتباسىنداعى بەس جان ورماندىقتا كٷن كەشٸپ كەلەدٸ.
ۋاقىتتىڭ وزۋىمەن اعاشتار اسپانمەن بوي تالاسىپ ٶسە بەردٸ, كەيبٸر قيىنشىلىقتار دا بارا-بارا شەشٸمٸن تاپتى. ورمانداعى پٸلدەر ورماننان الىستاپ, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ داقىلدارىنا زييان سالا باستايدى. ەركٸنسٸگەن جولبارىستار دا ماڭىنداعى جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ ٷي قۇستارى مەن تٷلٸكتەرٸنە اۋىز سالۋدى ەدەتكە اينالدىرادى ەرٸ جابايى اڭدار سول ماڭداعى تۇرعىنداردىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. اشۋعا بٶككەن تۇرعىندار پەيٸننٸڭ مازاسىن الا بەرەدٸ.
بۇل قيىن جاعدايدان قۇتىلۋ ٷشٸن پەيٸن جالعاستى سانسىز تٷپ اعاش ەگەدٸ. مۇنىڭ ٸشٸندە بانان اعاشىنىڭ سانى ەڭ مول ەدٸ. مۇنىڭ قۇپييالىعى, پٸل بانان اعاشىن جاقسى كٶرەدٸ, وسى ارقىلى پٸلدەردٸ ورماننان شىعارماۋدىڭ ەدٸسٸن تابادى. ونىڭ ٷستٸنە ورماندىقتا ٶزگە دە حايۋاناتتار تٷرٸ كٶبەيگەن سوڭ جىرتقىش جولبارىستار مەن باسقا دا اڭدار ورمان اراسىنان ازىق تاۋىپ, ەندٸگەرٸ ورماننان شىعىپ, تۇرعىنداردىڭ مازاسىن المايتىن بولادى.
جىل ارتىنان جىل ٶتٸپ, باياعى قاقىراعان شٶلدٸ دالا ٶز تابيعاتىنا قايتا ورالىپ, اڭداردا ٶز مەكەنٸندە اسىر سالادى.
forest-manپەيٸننٸڭ ورمان ٶسٸرگەن عيبراتتى حيكاياسى كٶپتەگەن عالىمداردى تاڭعالدىرادى: كەڭ تابيعاتتىڭ ٶزٸنە تەۋەلدٸ ازىقتىق تٸزبەگٸ بولسا دا, بٸز نەلٸكتەن وعان باعىنبايمىز? دەل قازٸرگٸدەي پاراساتتى ٶمٸردە جابايى اڭداردى بٸز باس بولىپ قورعاماساق, كٸم قورعايدى? پەيٸننٸڭ تەجٸريبەسٸ بٸزگە, شىنتۋايتىندا, بٸزدٸڭ كٶپتەگەن ساناق-تسيفردى قاجەت ەتپەي-اق تۇقىمى قۇرىعان ورمانعا بارىپ, سانسىز زارداپتارعا كٶز جەتكٸزگەنٸمٸزدٸ ەرٸ تەڭدەسسٸز تەحنيكالاردىڭ دا تابيعي بايلىقتى ساقتاپ قالۋعا دەرمەنسٸزدٸك تانىتاتىنىن تٷسٸندٸردٸ.
بۇل كٷندەرٸ پەيٸننٸڭ ورماندىعىنا مىڭداعان جابايى اڭدار ەر تاراپتان اعىلىپ جاتىر. 100-دەن استام توپتاسقان پٸلدەر ەر جىلى پەيٸننٸڭ ورمانىنا بارىپ, بٸرنەشە اي پانالايدى. بۇل پٸلدەردە ٸزگٸ نيەتتٸ جالعىز ادامنىڭ بار قاجىر-قايراتىن جۇمساپ, ٶزٸنٸڭ اسقاق ارمانىن ورىنداعانىن دٷنيەگە پاش ەتكٸسٸ كەلەتٸندەي.
621876_456766234381419_2058207494_o2008 جىلى ٷندٸستان ٷكٸمەتٸنٸڭ ورمان باسقارۋ مەكەمەسٸ بٸر توپ مەكەن اۋىستىرعان پٸلدەرگە ٸلەسٸپ, پەيٸننٸڭ ورماندىعىنا بارادى. ورماندىق سول كەزدەن باستاپ پەيٸننٸڭ جاقسى كٶرەتٸن ٷي جانۋارى «Maolai»-دىڭ اتىمەن اتالىپ, «Forest Maolai» («ماۋلاي ورماندىعى») دەپ اتالدى. 2012 جىلى ٷندٸستاننىڭ استاناسى جاڭا دەليدەگٸ نەحرۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ (Nehru University) پەيٸنگە ماراپاتتاۋ كۋەلٸگٸن بەرٸپ, وعان «ٷندٸستان ورمانشىسى» (Forest man of India) دەگەن اتاق بەرەدٸ. 2013 جىلى پەيٸن جەنە دە ٷندٸستان ٷكٸمەتٸنٸڭ ورمان باسقارۋ مەكەمەسٸنٸڭ ماراپات كۋەلٸگٸن تاپسىرىپ الادى. سول جىلى كانادالىق دەرەكتٸ فيلم رەجيسسەرٸ ۆەيلمەيك ماستر پەيٸننٸڭ ٸزگٸ ٸسٸنەن ەسەرلەنٸپ, امەريكانىڭ «Kickstarter» قورى ارقىلى قارجى توپتاپ, ول تۋرالى «ورمانشى ادام» اتتى دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرٸپ, جالعىز ادامنىڭ كٷشٸ دە جەر شارىنداعى ەكولوگييالىق ورتاعا ەسەر ەتەتٸنٸن تٶرتكٸل دٷنيەگە تاراتتى.
كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن پەيٸن ەۋەلگٸ ٸزگٸ نيەتٸنەن قايتقان ەمەس. ول قازٸر ٶزٸ ٶسٸرگەن ورماندىقتا ٶمٸر سٷرٸپ, ەر كٷنٸ اعاشتاردى باپتاۋدا. ونىڭ ەندٸگٸ جاڭا جوسپارى – ورماندىعىنا جاقىن ماڭداعى 150 گەكتار قاعىر دالاعا جايقالعان ورمان ٶسٸرٸپ, تٸرشٸلٸك تىنىسىن قالىپتاستىرۋ.
«بالا شاعىمدا بٸرگە وقىعان دوستارىمنىڭ بەسەۋٸ ينجەنەر بولدى. مەن وتىز نەشە جىلدىق جاپا-ماشاقات پەن ماعىنالى ٶمٸرٸم بارىسىندا جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸم وسى ورمان ٶسٸرۋ ەكەنٸن تانىپ جەتتٸم». ول سەنٸمدٸ تٷردە وسىلاي ساباقتادى سٶزٸن. ونىڭ قازٸرگٸ تۇرمىسى ٶتە شات-شادىمان دا ماعىنالى.
قىتاي تٸلٸنەن اۋدارعان دٷيسەنەلٸ ەلٸماقىن
