ساراپتامالىق نەسيەلٸك رەيتينگتٸك اگەنتتٸگٸنٸڭ (اكرا) ساراپشىلارى ۇلتتىق قور بولماعاندا بيۋدجەت تاپشىلىعى سىني دەڭگەيگە جەتەر ەدٸ دەپ سانايدى. ترانسفەرتتەر دەر كەزٸندە جاسالماسا, وندا مەملەكەتتٸك قارىز كٶلەمٸ ۇلعايىپ, بيۋدجەتتٸك شىعىستاردى قايتا قاراۋعا تۋرا كەلەر ەدٸ. ەلەمدٸك ەكونوميكاداعى قۇبىلمالى جاعداي مەن قازاقستاننىڭ بيۋدجەت ساياساتىنىڭ جاڭا دەۋٸرگە اياق باسۋى سالىق جەنە بيۋدجەتتٸك كودەكستەردٸڭ جاڭارۋىمەن بٸرگە ەرەكشە مەنگە يە بولىپ وتىر. وسى تۇستا بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ سوڭعى جىلدارداعى ٶسۋ قارقىنى ساراپشىلار نازارىنان تىس قالمادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ايتا كەتسەك, 2024 جىل بيۋدجەتكە كەلٸپ تٷسكەن سالىقتىق تٷسٸمدەر تاعى دا جوسپارداعىدان ايتارلىقتاي تٶمەن بولدى.
"ترانسفەرتتەردٸ ەسەپتەمەگەندە, سالىقتىق تٷسٸمدەر جوسپارلانعان كٶلەمنٸڭ تەك 89,2%-ىن قۇرادى. ەكونوميكانىڭ نومينالدى ٶسٸمٸ 12,4%-عا جەتكەنٸمەن, بيۋدجەت تاپشىلىعى, ۇلتتىق قوردان كەلەتٸن ترانسفەرتتەردٸ الىپ تاستاعاندا, 6,8%-عا دەيٸن جەتٸپ, سوڭعى ەكٸ جىلداعى كٶرسەتكٸشتەردەن جوعارىلادى. ۇلتتىق قوردان بوساتىلاتىن ترانسفەرتتەردٸڭ بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋداعى رٶلٸ سوڭعى 10 جىلدا ايرىقشا بايقالادى. ونىڭ مٶلشەرٸ جٸٶ-نٸڭ 3%-ىنان 8%-ىنا دەيٸنگٸ ارالىقتا قۇبىلىپ وتىرادى. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, دەل وسى ترانسفەرتتٸك مەحانيزم قازاقستان ەكونوميكاسىن مەملەكەتتٸك قارىزدىڭ كٷرت ٶسۋٸنەن ساقتاپ قالىپ وتىر. بۇل فاكتور سوڭعى جىلدارى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸڭ جوعارى بولعان تۇسىندا ەرەكشە ماڭىزدى", دەپ جازادى اكرا اگەنتتٸگٸنٸڭ زەرتتەۋٸنە سٷيەنە وتىرىپ, Kapital.kz.
ۇلتتىق قوردىڭ رٶلٸنە كەلسەك, ەلەم بويىنشا سۋۆەرەندٸك قورلاردى پايدالاناتىن ەلدەردٸڭ سانى كٶپ ەمەس. قازاقستان 2000 جىلى تامىزدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ۇلتتىق قوردى قۇرعان سەتتەن باستاپ وسى بٸر ەرەكشە قۇرالدى تيٸمدٸ پايدالانىپ كەلە جاتقان شاعىن مەملەكەتتەردٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. باستاپقىدا قور ەل ەكونوميكاسىن مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى سەكٸلدٸ سىرتقى تەرٸس فاكتورلاردان قورعاپ, كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ورىنداۋعا ارنالعان بولاتىن. ۇلتتىق قوردىڭ جيناقتارى العاش رەت 2001-2002 جىلدارى قوردالانا باستاپ, 2014 جىلى ٶزٸنٸڭ شارىقتاۋ شەگٸنە جەتتٸ (77,24 ملرد دوللار).
العاشقى جىلدارى قوردان بٶلٸنەتٸن ترانسفەرتتەر مۇناي باعاسى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدەن تٶمەندەگەندە عانا بيۋدجەتكە تٷسەدٸ دەپ جوسپارلاندى. بٸراق ٸس جٷزٸندە, مۇناي باعاسىنىڭ دەڭگەيٸنە قاراماستان, ترانسفەرتتەر تۇراقتى تٷردە بيۋدجەتكە جٸبەرٸلٸپ وتىردى. 2006 جىلدان باستاپ ترانسفەرتتەر قازاقستان بيۋدجەتٸنٸڭ تۇراقتى كٸرٸس كٶزٸنە اينالدى. ولار كەپٸلدەندٸرٸلگەن جەنە ماقساتتى ترانسفەرتتەر دەپ ەكٸگە بٶلٸنەدٸ. ەسٸرەسە, 2008–2010 جىلدارداعى ەلەمدٸك قارجى داعدارىسى مەن 2020 جىلعى پاندەمييا كەزەڭٸندە قوردان اۋدارىلعان ترانسفەرتتەر كٶلەمٸ ايتارلىقتاي ٶستٸ. ورتا ەسەپپەن ترانسفەرتتەردٸڭ بيۋدجەت كٸرٸستەرٸندەگٸ ٷلەسٸ 24%-دى قۇرادى.
"قازٸرگٸ كەزدە قوردىڭ جالپى رەزەرۆٸ 2024 جىلدىڭ سوڭىندا 58,8 ملرد دوللار نەمەسە جٸٶ-نٸڭ 20,4%-ىن قۇرادى. نومينالدى تٷردە رەزەرۆتەر ۇدايى ٶسكەنٸمەن, 2017 جىلدان بەرٸ ونىڭ ەكونوميكاعا قاتىستى ٷلەسٸ بٸرتٸندەپ تٶمەندەپ كەلەدٸ. بۇعان قور اكتيۆتەرٸنٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸ كەيبٸر جىلدارى, تٸپتٸ تەرٸس كٶرسەتكٸش كٶرسەتۋٸ ەسەر ەتتٸ. سوڭعى ٷش جىلدا (2022-2024) ترانسفەرتتەردٸڭ بيۋدجەت كٸرٸستەرٸندەگٸ ٷلەسٸ ورتاشا شامامەن 20%-عا دەيٸن تٶمەندەگەنٸ بايقالادى. سونىمەن قاتار, كەيٸنگٸ جىلدارى كۆازيمەملەكەتتٸك كومپانييالاردىڭ اكتسييالارىن ۇلتتىق قورعا ساتىپ الۋدى كٶزدەيتٸن جوسپاردان تىس ترانسفەرتتەر دە جيٸلەپ كەتكەن. مۇنداي وپەراتسييالار ستاتيستيكالىق ەسەپتەۋلەردە كٶرسەتٸلمەگەنٸمەن, فاكتٸ جٷزٸندە بيۋدجەت ساياساتىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالعان", دەلٸنەدٸ زەرتتەۋدە.
اكرا اگەنتتٸگٸنٸڭ ساراپشىلارى ۇلتتىق قوردان بٶلٸنگەن ترانسفەرتتەر مەملەكەتتٸك رەزەرۆتەردٸ جىلدامىراق تولىقتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەسە دە, ەلدٸڭ مەملەكەتتٸك قارىزىنىڭ شەكتەن تىس ارتىپ كەتۋٸنە جول بەرمەي, قارىزدىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ قالىپتى دەڭگەيدە قالۋىنا ىقپال ەتكەنٸن ايتادى. ەگەر وسى ترانسفەرتتەر بولماسا, مەملەكەتتٸك قارىزدىڭ مٶلشەرٸ ايتارلىقتاي ٶسەر ەدٸ.
"2024 جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك قارىزى (كەپٸلدٸكتەر مەن مٸندەتتەمەلەردٸ ەسەپتەمەگەندە) 31,8 ترلن تەڭگەنٸ نەمەسە جٸٶ-نٸڭ 23,5%-ىن قۇرادى. سونىڭ ٸشٸندە ٷكٸمەتتٸڭ ٸشكٸ قارىزى جٸٶ-نٸڭ 16%-ىنا تەڭ بولدى. بۇل كٶرسەتكٸش ەلەمدٸك اۋقىمدا قالىپتى دەڭگەيدە سانالادى. ەگەر ۇلتتىق قوردان بيۋدجەتكە اۋدارىلعان ترانسفەرتتەردٸ الىپ تاستاساق, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك قارىزى 2024 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 72 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶسٸپ, جٸٶ-نٸڭ 53,5%-ىنا جەتەر ەدٸ. دەمەك, ترانسفەرتتەرسٸز ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىزدىق تەۋەكەلٸ كٷرت ارتىپ, بيۋدجەتتٸڭ تۇراقتىلىعىنا ايتارلىقتاي قاۋٸپ تٶنەر ەدٸ. وسىلايشا, ۇلتتىق قوردىڭ بيۋدجەتكە قولداۋ كٶرسەتۋ مەحانيزمٸ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك قارىزىن باسقارۋدا اسا ماڭىزدى قۇرال بولىپ تابىلادى", - دەيدٸ ساراپشىلار.
