2025 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا, ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتى 33 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى, بۇل - بٸر جىل ٸشٸندە 13,5% ارتىق كٶلەم. اكتيۆتەردٸڭ ٶسۋٸنە قاراماستان, قوردىڭ شىعىستارى 6,2 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ, ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەرگە باعىتتالعان. بۇل تۋرالى 2024 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋى تۋرالى ٷكٸمەتتٸڭ ەسەبٸنە قاتىستى جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ (جاپ) ەسەبٸندە ايتىلعان, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"2025 جىلعى 1 قاڭتاردا ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتى 33 060,9 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 3 946,1 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 13,5% ٶستٸ. ۇلتتىق قورعا كەلٸپ تٷسكەن تٷسٸمدەر 3 827,9 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى, بۇل 2024 جىلعا جوسپارلانعان 4 502,4 ملرد تەڭگەمەن سالىستىرعاندا 674,4 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 15% از. جوسپارلانعان تٷسٸم سوماسى 5 959 ملرد تەڭگەنٸ قۇراعان, الايدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ناقتىلانعاندا بۇل كٶرسەتكٸش 1 456,6 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 24,4% قىسقاردى. سوڭعى ٷش جىلدا مۇناي باعاسىنىڭ قولايلى بولۋىنا قاراماستان, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ۇلتتىق قورداعى مۇناي دوللارلارىنا تەۋەلدٸلٸگٸ جوعارى بولىپ وتىر", دەلٸنگەن جاپ ەسەبٸندە.
2023 جىلمەن سالىستىرعاندا مۇناي سەكتورىنان تٸكەلەي سالىق تٷسٸمدەرٸ 748,4 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 16,4% ازايدى (2023 جىلى – 4 557,4 ملرد تەڭگە).
"2024 جىلى بەكٸتٸلگەن تٸزٸمدەگٸ ۇيىمدار سانى 180 كومپانيياعا نەمەسە 8,5 ەسە قىسقاردى: بۇل ٶزگەرٸس نەتيجەسٸندە ۇلتتىق قورعا شامامەن 166 ملرد تەڭگە تٷسپەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە 24,9 ملرد تەڭگە (كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعى) جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەرگە تٷسۋٸ كەرەك بولاتىن, ٶيتكەنٸ بۇل سالىقتى 56 شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸسٸ تٶلەۋٸ تيٸس ەدٸ", دەلٸنگەن ەسەپتە.
2024 جىلدىڭ قورىتىندىسىن تەڭگەرٸمدٸ اياقتاۋ ٷشٸن ٷكٸمەت مۇناي سەكتورىنىڭ كەيبٸر ۇيىمدارىنان (250 مىڭ توننادان از مۇناي ٶندٸرەتٸن) تٷسەتٸن سالىقتى ۋاقىتشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە باعىتتاۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. وسىعان بايلانىستى 2024 جىلى مۇناي سەكتورى ۇيىمدارىنىڭ تٸزٸمٸ 204-تەن 24 كومپانيياعا (!) دەيٸن قىسقاردى.
2024 جىلى جالپى الىنعان قاراجات (2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 1 ترلن تەڭگەگە ارتىق) 6,2 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى: ترانسفەرتتەرگە 5,6 ترلن تەڭگە, "قازاتومٶنەركەسٸپ" اكتسييالارىن ساتىپ الۋعا 467,4 ملرد تەڭگە, "سامۇرىق-قازىنا" وبليگاتسييالىق قارىزدارىنا 84,4 ملرد تەڭگە جۇمسالدى, باسقارۋ شىعىندارى 21,5 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
سالىقتىق ەمەس تٷسٸمدەر كٶلەمٸ 17 400,2 ملن تەڭگە بولىپ, 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 8 936 ملن تەڭگەگە كٶپ (2023 جىلى – 8 464,2 ملن تەڭگە) شىقتى. رەسپۋبليكالىق مەنشٸكتٸ جەكەشەلەندٸرۋدەن تٷسكەن تٷسٸمدەر - 1 408,8 ملن تەڭگە (ٶسۋ – 14%), كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور اكتيۆتەرٸن بەسەكەلٸ ورتاعا بەرۋدەن – 47 441,5 ملن تەڭگە (2023 جىلى بولماعان), اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردٸ ساتۋدان – 62 925 ملن تەڭگە (2023 جىلى – 53 348,7 ملن تەڭگە, ٶسۋ – 18%).
2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ۇلتتىق قورعا اكتيۆتەردٸ ساتۋدان جەنە باسقارۋدان تٷسكەن ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس 4 989,7 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى, بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 168,6 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 1,7 ەسە كٶپ. بۇل ٶسٸم ۇلتتىق قوردىڭ وڭ سالدوسىن قامتاماسىز ەتتٸ.
ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرٸ 2024 جىلعى جەلتوقساندا 58,8 ملرد اقش دوللارىن قۇراپ, 2023 جىلعى جەلتوقسانمەن سالىستىرعاندا 1,2 ملرد دوللارعا نەمەسە 2% از شىقتى.
2024 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە بەرٸلگەن كەپٸلدەندٸرٸلگەن جەنە نىسانالى ترانسفەرتتەر 5,6 ترلن تەڭگە: ونىڭ ٸشٸندە كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرت 2 ترلن تەڭگەنٸ, نىسانالى ترانسفەرتتەر 3,6 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرت 100% ورىندالعان.
"سوڭعى 10 جىلدا (2015–2024) ۇلتتىق قور قاراجاتتارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورتاشا 29,9%-ىن, ال 2024 جىلى 23,2%-ىن جاپتى. بۇل شىعىنداردىڭ ٶسۋٸ ينفراقۇرىلىمدىق داعدارىستى شەشۋگە باعىتتالعانىمەن, ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ ساقتالۋىنا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ جەنە مۇنايدان تىس بيۋدجەت تاپشىلىعىن ۇلعايتادى. بارلىعى وسى كەزەڭدە قوردان 38 846,3 ملرد تەڭگە شىعىندالعان: ونىڭ 71,2%-ى كەپٸلدەندٸرٸلگەن, 28,8%-ى نىسانالى ترانسفەرتتەر بولىپ تابىلادى", دەلٸنگەن ەسەپتە.
ۇلتتىق بانكتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەردەن بٶلەك, 2024 جىلى ۇلتتىق قوردان "سامۇرىق-قازىنا" وبليگاتسييالارىن ساتىپ الۋ ارقىلى كەلەسٸ جوبالارعا قارجى بٶلٸندٸ:
- "دوستىق–مويىنتى" تەمٸر جول تەلٸمٸنٸڭ ەكٸنشٸ جولدارىن سالۋ جەنە ەلەكترلەندٸرۋ – 20 ملرد تەڭگە;
- "تالدىقورعان–ٷشارال" ماگيسترالدى گاز قۇبىرى – 64,4 ملرد تەڭگە.
سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ قارجىلاندىرۋ ٷشٸن "قازاتومٶنەركەسٸپ" اكتسييالارى 15,4% جەڭٸلدٸكپەن 467,4 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الىندى.
ۇلتتىق قوردىڭ جيناقتاۋشى فۋنكتسيياسىنا قاۋٸپ بار, سەبەبٸ ۇلتتىق كومپانييالار اكتسييالارىنىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ نارىقتارداعى ٶتٸمدٸلٸگٸ تٶمەن. قاجەت جاعدايدا ولاردى جەدەل ساتۋ مٷمكٸن بولماعاندىقتان, قۇن جوعالتۋ قاۋپٸ جوعارى.
2009 جىلدان بەرٸ "بەيتەرەك" حولدينگٸ مەن "سامۇرىق-قازىنا" ۇەق وبليگاتسييالىق قارىزدارى ارقىلى ۇلتتىق قوردان 3 764,4 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەن, ونىڭ 454,2 ملرد تەڭگەسٸ عانا ٶتەلگەن. قالعان بەرەشەك – 3 310,2 ملرد تەڭگە.
جاپ مەلٸمەتٸنشە, مۇنداي جيٸ الىناتىن قاراجاتتار ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸن 2030 جىلعا دەيٸن 100 ملرد اقش دوللارىنا جەتكٸزۋ جوسپارىنا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. بۇعان قوسا, بۇل كومپانييالاردان تٷسكەن سىياقى كٶلەمٸ تٶمەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. 2024 جىلى وسىنداي قارىزدار بويىنشا قور تەك 45,5 ملرد تەڭگە سىياقى الدى.
ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن باسقارۋ جەنە پايدالانۋ تەرتٸبٸ ەرتٷرلٸ زاڭنامالىق جەنە نورماتيۆتٸك اكتٸلەرمەن رەتتەلەتٸندٸكتەن, قۇقىقتىق تۇراقتىلىق جوق.
مىسالى, 2014–2019 جىلدارى ارالىعىندا "بەيتەرەك" حولدينگٸ 940,1 ملرد تەڭگەگە وبليگاتسييالار ورنالاستىرعان, ولار ۇيىمداستىرىلماعان نارىقتا ۇلتتىق بانكپەن كەلٸسٸمشارت ارقىلى ساتىپ الىنعان (مٶلشەرلەمە – 0,1%–0,15%, اينالىم مەرزٸمٸ – 30 جىلعا دەيٸن).
وسى ورايدا, جوعارى اۋديتورلىق پالاتا ٷكٸمەتكە مىناداي ۇسىنىس بەرەدٸ:
- قورىتىندى قارىز الۋشىلار ٶتەگەن قاراجاتتى ۇلتتىق قورعا قايتارۋ تەتٸگٸن ەزٸرلەۋ;
- ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق كەزەڭٸندە نىسانالى ترانسفەرتتەردٸ شەكتەۋ, ياعني قاراجاتتى تەك سىني ماڭىزى بار جوبالارعا عانا باعىتتاۋ.
جاڭا بيۋدجەت كودەكسٸ بۇل شارالاردى زاڭدى تٷردە بەكٸتتٸ:
- نىسانالى ترانسفەرتتەر تەك ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا رۇقسات ەتٸلەدٸ;
- كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردى جەڭٸلدٸكپەن قارجىلاندىرۋعا تىيىم سالىندى;
- ۇلتتىق قور قاراجاتىن ٸشكٸ قارجى قۇرالدارى مەن اعىمداعى مەملەكەتتٸك شىعىندارعا پايدالانۋعا بولمايدى.
