لوندون جەنە نيۋ-يورك قور بيرجالارىنا جاساعان شولۋىندا قازاقستان مينوريتارلار اكتسيونەرلەرٸ قاۋىمداستىعى (QAMS) Kazatomprom (KAP) اكتسييالارىنىڭ قۇنى 3.5%-عا كٷرت ارتقانىنا نازار اۋدارتادى. ساراپشىلار بۇعان تارمپتىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىن قولداۋ تۋرالى بۇيرىعى تٷرتكٸ بولعانىن ايتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ترامپ بۇيرىعىندا نە تۋرالى ايتىلادى?
اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ الداعى 25 جىل ٸشٸندە ٸشكٸ اتوم ەنەرگيياسى ٶندٸرٸسٸن تٶرت ەسە ارتتىرۋدى بۇيىرعان جارلىققا قول قويدى.
"امەريكالىق اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قۋاتىن 2024 جىلعى شامامەن 100 گۆت-تان 2050 جىلعا قاراي 400 گۆت-قا دەيٸن ارتتىرۋعا ىقپال جاسالسىن", دەلٸنگەن جارلىقتا.
سونداي-اق قۇجات مەتٸنٸندە: "اتوم ەنەرگەتيكاسى امەريكانى گەوساياسي قارسىلاستارىنا تەۋەلدٸلٸكتەن ارىلۋعا كٶمەك بولا الۋى مٷمكٸن" دەلٸنەدٸ.
جارلىقتا دونالد ترامپ يادرولىق رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ (NRC) رادياتسييالىق قاۋٸپسٸزدٸك ستاندارتتارى تىم قاتاڭ ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن.
"NRC رادياتسييانىڭ قاۋٸپسٸز شەگٸ جوق جەنە زيياندى سەۋلەلەنۋ دەرەجەسٸنە تۋرا پروپورتسيونال ەكەنٸن كٶرسەتەتٸن قاۋٸپسٸزدٸك مودەلدەرٸن پايدالانادى. بٷگٸننەن باستاپ مەنٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸم NRC قۇرىلىمىن, قىزمەتكەرلەرٸن, ەرەجەلەرٸن جەنە نەگٸزگٸ وپەراتسييالارىن قوسا رەفورمالاۋدى باستايدى. وسىلايشا بٸز امەريكانىڭ ەلەمدٸك اتوم ەنەرگيياسى نارىعىندا تۇراقتى ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتەمٸز", - دەلٸنگەن جارلىقتا.
دونالد ترامپ 2030 جىلعا قاراي 10 جاڭا يادرولىق رەاكتور سالۋدى ماقسات ەتٸپ وتىر.
"جاڭا يادرولىق قۋاتتاردى تەزٸرەك ورناتۋ جەنە ولاردىڭ اۋقىمىن بارىنشا ارتتىرۋ ٷشٸن ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ قولدانىستاعى يادرولىق رەاكتورلاردىڭ قۋاتىن 5 گۆت-قا ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جەنە 2030 جىلعا قاراي 10 جاڭا ٸرٸ رەاكتور سالۋ ٷشٸن اتوم ەنەرگەتيكاسى ٶنەركەسٸبٸمەن جۇمىس ٸستەۋگە باسىمدىق بەرۋٸ كەرەك", - دەلٸنگەن جارلىقتا.
ايتا كەتسەك, قازاتومٶنەركەسٸپ 2024 جىلى ۋران ٶندٸرۋ جەنە قارجىلىق كٶرسەتكٸشتەرٸ بويىنشا تۇراقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ. كومپانييا ۋران ٶندٸرۋ كٶلەمٸن 23 مىڭ توننادان اسىردى, ال ساتۋ كٶلەمٸ 16,5 مىڭ توننادان جوعارى بولدى. 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا كٸرٸس 26%-عا ٶسٸپ, رەكوردتىق 1,8 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. كومپانييا قازاقستان بيۋدجەتٸنە 723 ملرد تەڭگەدەن استام سالىق اۋداردى, ونىڭ ٸشٸندە 31 ملرد تەڭگەدەن استامى ٶڭٸرلٸك بيۋدجەتتەرگە جٸبەرٸلگەن. قازاتومٶنەركەسٸپ ۋران ٶندٸرۋمەن قاتار, يادرولىق وتىن تسيكلٸن دامىتۋعا دا باسىمدىق بەرەدٸ. ٷلبٸ مەتاللۋرگييا زاۋىتىندا وتىن تابلەتكالارى, ال "ٷلبٸ-تۆس" زاۋىتىندا جىلۋ بٶلەتٸن قۇرامالار ٶندٸرٸلۋدە. 2023 جىلى "ٷلبٸ-تۆس" زاۋىتى جىلىنا 200 توننا تٶمەن بايىتىلعان ۋران ٶندٸرۋ قۋاتىنا جەتتٸ.
2025 جىلى 18 ناۋرىزدا قازاقستاندا اتوم ەنەرگيياسى جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸك قۇرىلدى. "قازاقستانعا بٸر ەمەس, ٷش اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالىپ, اقىرىندا تولىققاندى يادرولىق كلاستەر قالىپتاستىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸن", - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى اتالعان اگەنتتٸكتٸ قۇرۋ تۋرالى شەشٸمٸن جارييالاعان ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا.
