كٶشٸرۋدەن توپ باستايتىن دەڭگەيگە جەتتٸك
جوق, راس. كٸم – كٸم, دەل تٶرەعاليدٸ حيت ەندەردٸ كٶشٸرٸپ الىپ, قازاقتىڭ توي مەدەنيەتٸنە يكەمدەگەنٸ ٷشٸن ەش ۋاقىتتا كٸنەلامايمىز. قايتا قولدايمىز. بۇل ەڭبەك قوي.
قازٸر بەرٸ كٶشٸرٸپ ەڭبەكتەنەدٸ. ساياساتىمىز دا, مەدەنيەتٸمٸز دە, كينومىز دا – بەرٸ-بەرٸ كٶشٸرمە ەمەس پە? ەكونوميكادا مۇنى كٶشٸرمە دەمەيدٸ "فرانشيزا" دەيدٸ. بەرٸ زاڭدى, ەشكٸم داۋ ايتپايدى.
كەيدە ويلايمىز, بٸردەڭەنٸ كٶشٸرۋدەن جارىس بولسا, ەلەم بويىنشا كٶشٸرۋدٸڭ حاس شەبەرٸنە اينالعان قىتايدىڭ ٶزٸن جولدا قالدىرىپ كەتەتٸن دەڭگەيگە جەتتٸك-اۋ.
بۇل ەندٸ ەركٸن, الاڭسىز كٶشٸرۋگە جول اشقان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسى عوي. تەۋەلسٸزدٸك بولماعاندا بۇلايشا ەركٸن كٶشٸرە الار ما ەدٸك. ويلاڭىزشى?
كٶشٸرمەگە بولا ۇيالسا, ٷكٸمەت باسىنداعى شەندٸلەر ۇيالسىن, رەسەيدەن, ارى كەتسە باتىستىڭ بٸردەڭلەرٸن اينا-قاتەسٸز كٶشٸرٸپ الىپ, جۇرتتىڭ ميىن اشىتادى.
ٶركەنيەتتٸڭ ۇشار باسىنا شىققان ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸدەي جانار-جاعارمايدىڭ ەۋرو 3 ستاندارتىن كٶشٸرٸپ الىپ, ەش ويلانباستان ەلٸمٸزگە ەنٸگٸزٸپ جٸبەرگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ال بٸزدەگٸ سٷيەگٸن سٷيرەتٸپ جٷرگەن ەسكٸ كٶلٸكتەر سوعان لايىق پا? پودۆەسكاسى باياعىدا كەتكەن 90 جىلعى "مازدالار" مەن "گالانتتار" ەۋرو 3 ستاندارتىمەن مٷلدە سەيكەسپەيتٸنٸن بەس جاسار بالادا بٸلەدٸ. مٸنە, مۇنى ناعىز سوراقى كٶشٸرمە دەپ ايتۋعا بولادى. ال ونىڭ جانىندا تٶرەشتٸڭ "كٶشٸرمەلەرٸ" ەكەم-اۋ, تازا قازاقى دٷنيەگە اينالىپ كەتكەن ەن ەمەس پە?
سوڭعى مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىن سايلاۋ كٶزٸندە قايرات نۇرتاستى ەمەس, تٶرەشتٸ ٷمٸتكەر رەتٸندە قوسۋ كەرەك ەدٸ. كەز كەلگەن دٷنيەنٸ قازاقى ٶلشەمگە ساي ىڭعايلاپ, كٶشٸرە قوياتىن جاس ەنشٸنٸڭ ەبجٸل ەرەكەتٸ بٸزدٸڭ زاڭ شىعارۋشى ورگاندارعا اسا قاجەت-اق ەدٸ.
پلاگيات ەمەس, بۇل – فورما
ٶتكەن جولى بٸر عالىم دوسىمىز بٸر گۋمانيتارلىق باعىتتاعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن باسقاراتىن اعامىزدىڭ بٸرنەشە اكادەميك اعالارىنىڭ زەرتتەۋ ەڭبەكتەرٸن الاشاعا شوق تيگەندەي قىلىپ, ويىپ-ويىپ كٶشٸرٸپ الىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ (عىلىمي-كٶشٸرۋ دەسە بولار) جۇمىسىن جارىققا شىعارعانىن ايتقان ەدٸ.
جىلدا بٸر عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەگٸن شىعاراتىن (نەتكەن ەڭبەكقور جان دەسەڭٸزشٸ) سول اعامىزعا سوڭىنان ەرگەن ٸنٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ جينالىستا باتىلى بارىپ "اعا, مىنا بٸر عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەگٸڭٸزدٸڭ 10 بەتتەن 45 بەتكە دەيٸن, پەلەنشە دەگەن اكادەميك اعامىزدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەگٸنٸڭ تۇتاس تاراۋىن كٶشٸرٸپ الىپسىز. مىنا بٸر جەرٸنە انى بٸر پروفەسسوردىڭ ەڭبەگٸنٸڭ "بەلەن" دەگەن بٶلٸمٸن ەنٸپ كەتٸپتٸ?" دەپ سىيپاي قامشىلاپ ايتقان عوي.
سودان نە كەرەك, جينالىستا وتىرعان جۇرتتىڭ بەرٸ عىلىمعا پارلامەنتتەن كەلٸپ قوسىلعان اعالارىنا "نەدەي جاۋاپ قايتارادى ەكەن?" دەپ اڭتارىلا قاراعان عوي. جوعارى جاقتا بۇدان دا اسقان تٶتەنشە, قانى تامىپ تۇرعان سۇراقتارعا تابان استىندا جاۋاپ قايتارىپ ەككٸ بولعان اعامىز تٷك ساسپاپتى.
- راس, بۇل سول اكادەميك اعالارىمىزدىڭ ەڭبەگٸنەن سٸلتەمە جاسالىنىپ جازىلعان دٷنيە عوي. بۇل ٶزٸ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىن جازۋدىڭ سونداي بٸر زاماناۋي فورماسى... عوي. مۇنى پلاگياتپەن شاتاستىرماڭىزدار, – دەپتٸ.
يە, تٶرەشتٸڭ دە دٷنيەلەرٸن كٶشٸرمە دەپ مۇرىندارىڭىزدى شٷيٸرە بەرمەڭٸزدەر. كەرەك دەسەڭٸز قازٸرگٸ زاماندا كٶشٸرۋدٸڭ ٶزٸ باتىلدىق.
بۇعان دەيٸن مٷيٸزٸ قاراعايداي عالىم اعالارىمىز بٸر-بٸرٸنٸڭ جۇمىسىن قايدان كٶشٸرگەنٸن ايداي ەلەمگە ەشكەرەلەپ, داۋلاسپادى ما? بٸراق بۇدان ولاردىڭ اتاق-ابىرويىنا داق تٷستٸ دەپ ايتا المايمىز. قايتا بۇرىنعىدان بەتەر تانىمال, بۇرىنعىدان بەتەر قوشەمەتكە بٶلەنە تٷسكەنٸن كٶزٸمٸز كٶردٸ. مىنا ٸرگەدەگٸ قىرعىزداردىڭ ەنٸن جيٸ كٶشٸرە بەرۋشٸ ەدٸك. قازٸر ولار قۇدايدىڭ سالعان مۇنداي ٸسٸنە مويىن ۇسىنىپ, ەندٸ بٸزدەن كٶشٸرٸپ, ەسە قايتارۋعا كٶشٸپتٸ. ودان جامان بولعان قىرعىزدىڭ ەنشٸسٸن كٶرگەن جوقپىز.
ەگەر كٶشٸرۋگە پىشاق كەستٸ تىيىم سالساق نە بولادى? ونى ەلەستەتۋدٸڭ ٶزٸ قورقىنىشتى. سوندىقتان بٸر-بٸرٸمٸزدەن كٶشٸرە بەرەيٸك. مۇنىڭ ەشقانداي سٶكەتتٸگٸ جوق...
نۇرلان جۇماحان
