– قۇرمەتتٸ, قاسىم-جومارت كەمەلۇلى! بٸرقاتار ٶزەكتٸ ساۋالعا جاۋاپ بەرۋگە ۋاقىت تاپقانىڭىز ٷشٸن العىسىمىزدى بٸلدٸرەمٸز.
– اقپاراتتىق كەڭٸستە ورىن الىپ جاتقان جايتتاردى ٷنەمٸ تىڭعىلىقتى باقىلايمىن. سوڭعى ۋاقىتتا كٶپتەگەن قازاقستاندىقتىڭ كٶكەيٸندە جارييا الاڭدا, ونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جان-جاقتى تالقىلاناتىن سۇراقتاردىڭ تۋىندايتىندىعىن دا كٶرٸپ وتىرمىن. سوندىقتان سٸزدەردٸڭ شاقىرۋلارىڭىزدى قابىلداۋ جەنە قوعامدى تولعاندىرعان سۇراقتارعا قاتىستى ٶزٸمنٸڭ ۇستانىمىمدى تٷسٸندٸرۋ قاجەت دەپ شەشتٸم.
– جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي اۋدانىنداعى ۇلتارالىق نەگٸزدە ورىن العان جاپپاي قاقتىعىس قوعامىمىزدى كٷيزەلٸسكە ۇشىراتتى. وسى رەتتە الداعى ۋاقىتتا مۇنداي قايعىلى وقيعالاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن مەملەكەت قانداي شارالاردى قولعا الماق?
– ەرتەڭ, 1 ناۋرىزدا جامبىل وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارامىن. قورداي اۋدانىنىڭ قازاقتار مەن دٷنگەندەر تۇراتىن اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىن.
بٸز ۇلتارالىق, ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس مەسەلەسٸندەگٸ امالدارىمىزدى قايتا وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزۋگە تيٸستٸ ەكەندٸگٸمٸز سٶزسٸز. قازاقستان دوستىق پەن كەلٸسٸم اۋماعى بولدى جەنە بولىپ تا قالا بەرەدٸ.
بٸزدٸڭ ۇرانىمىز: سان الۋاندىقتاعى بٸرلٸك. وسى جەردە تۇرىپ جاتقان بارلىق ۇلتتار, ەتنيكالىق توپتار شىندىعىنا كەلگەندە بٸر ۇلت سانالادى. شەتەلدٸ بٸزدٸ «قازاقتار» دەپ بٸلەدٸ. ٶيتكەنٸ, بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ اتاۋى دەل وسى سٶزبەن استاسىپ جاتىر.
ەرينە, قازاقستاندا تۇراقتى تۇراتىن ەربٸر ەتنوستىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرۋ جايىندا سٶز دە بولماۋى تيٸس. ولاردىڭ بارلىعى ٶزدەرٸنٸڭ تٸلدەرٸن وقىپ, قولدانۋعا, مەدەنيەتتەرٸن دامىتىپ, ەدەت-عۇرىپتارىن ساقتاۋعا قۇقىلارى بار جەنە بولىپ تا قالا بەرەدٸ.
بۇعان قوسا, قازاق تٸلٸ دە جەدەل دامۋى قاجەت. وعان بولاشاقتا شىن مەنٸندەگٸ ۇلتارالىق بايلانىس تٸلٸنە اينالۋ بۇيىرعان. بٸزگە ەلەمدٸك عىلىم مەن مەدەنيەت بٸلٸمٸنە جول اشقان ورىس تٸلٸنٸڭ تاريحي مەنٸن دە تٶمەندەتٸپ وتىرعانىم جوق. قازاقستان تۇرعىندارى ونى جوعارى دەڭگەيدە بٸلۋٸ تيٸس. مۇنىڭ بٸزگە تەك پايداسى بار.
– بٷكٸل ەلەم ەلدەرٸندەگٸدەي, قازاقستان ازاماتتارىن دا بٷگٸنگٸ كٷنٸ جاڭا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋ قاۋپٸ بارىنشا الاڭداتىپ وتىر. مەملەكەت ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ٷشٸن قانداي شارالار قابىلداۋدا?
– بٸز جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا تىرىسامىز. ٶكٸنٸشكە وراي, ەشكٸم, تٸپتٸ دامىعان مەملەكەتتەر دە ۆيرۋستىڭ ەنۋٸنەن قورعانىسقا تولىق كەپٸلدٸك بەرە المايدى. دەگەنمەن, دەر ۋاقىتىندا قابىلدانعان شارالار وڭ نەتيجەسٸن بەرٸپ وتىر.
بٷگٸنگٸ كٷنگٸ جاعدايعا سەيكەس, قازاقستاندا جۇقتىرۋ وقيعالارى تٸركەلگەن جوق. ٷكٸمەتكە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ٷشٸن ەڭ باتىل, جان-جاقتى شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى. اسىرا سٸلتەمەي ەرٸ دٷربەلەڭسٸز. كوروناۆيرۋس ەلەم بويىنشا ٶتە جوعارى جىلدامدىقپەن ەرٸ قاۋٸپتٸ اۋقىمدا تارالىپ جاتىر. مۇنى دا ەسكەرۋ قاجەت.
ەگەر تەندەنتسييا وسى قالپىندا قالاتىن بولسا, وندا كٶپ ادامدار قاتىساتىن شارالاردى, ونىڭ ٸشٸندە حالىقارالىق فورۋمداردى باسقا ۋاقىتقا اۋىستىرۋعا نەمەسە بولدىرماۋعا تۋرا كەلەدٸ. تاريح ٸندەتتٸڭ بيلٸك پەن ازاماتتاردىڭ باتىل ەرەكەتتەرٸنەن «قاۋٸپتەنەتٸندٸگٸن» كٶرسەتٸپ وتىر. ورتا عاسىردا وبا ٶزٸنە ادامدار قارسى تۇرعاننان كەيٸن قالالاردان كەيٸن شەگٸندٸ. ال ول كەزدە تيٸستٸ دەرٸ-دەرمەك تە بولماعان ەدٸ. مەنٸڭشە, ادامزات بٸلٸمٸمەن جەنە تەحنولوگيياسىمەن وسىناۋ پەلەدەن قورعانا الادى.
– بٷگٸندە قوعام تالقىلاۋعا شىعارىلعان جيىندار تۋرادى زاڭ جوباسىن تىڭعىلىقتى زەردەلەپ جاتىر. ونىڭ كٶپتەگەن ەرەجەلەرٸ سىنعا دا ۇشىراۋدا. بۇل مەسەلەدە سٸزدٸڭ ۇستانىمىڭىز قانداي?
– جولداۋىمدا ايتقانىمداي, بەيبٸت جيىندار ٶتكٸزۋ ازاماتتارىمىزدىڭ كونستيتۋتسييامەن كەپٸلدٸك بەرٸلگەن قۇقىعى جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك بٶلگەن, بۇعان قوسا قالادان تىسقارى ەمەس جەرلەردە ٶتكٸزە الادى.
كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىمدى بۇزۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ۇمتىلىس, سونىمەن قاتار ەكسترەميستٸك زورلىق-زومبىلىق كٶرٸنٸستەرٸ زاڭناماعا سەيكەس توقتاتىلاتىن بولادى.
بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ازاماتتارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جاسالادى. بۇعان قوسا, بەيبٸت جيىنداردى ٶتكٸزۋدٸڭ تەك حابارلاندىرۋ تەرتٸبٸن ەنگٸزۋ تٷبەگەيلٸ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. ەرينە, بۇل رەتتە ۇيىمداستىرۋشىلار بيلٸككە جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ جوسپارلانىپ وتىرعان سانىن حابارلاۋى تيٸس. بۇل ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بارىنشا ماڭىزدى.0
سول ارقىلى ۇيىمداستىرۋشىلار دا, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك تە قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋعا ەكٸجاقتى جاۋاپتى بولادى. دەگەمەن, ٷكٸمەتتٸك زاڭ جوباسىنداعى بەيبٸت جيىندارعا قاتىسۋشىلاردىڭ سانىن 250 ادام دەپ شەكتەۋ ەنگٸزۋ جٶنسٸز دەپ سانايمىن.
– وسىدان بٸر اي بۇرىن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا سٸز ەاەو ەلدەرٸنەن ەكەلٸنگەن اۆتوماشينالاردى تٸركەۋ پروبلەماسىن شەشۋگە قاتىستى بٸرقاتار تاپسىرما بەرگەن ەدٸڭٸز. الايدا بۇل تاقىرىپ ەلٸ دە كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسكەن جوق. مەسەلەنٸ شەشۋدە مەملەكەتتٸڭ مۇنان ارعى قادامى قانداي بولماق?
– پروبلەما ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶزەكتٸ بولىپ تۇرعانىمەن كەلٸسەمٸن. ادام جولىن تاۋىپ, كٶرشٸ ەلدەردەن اۆتوموبيلدٸ كٶپتەپ الىپ كەلدٸ. مەنٸڭ تاپسىرماممەن باس پروكۋراتۋرا وسى احۋالعا قۇقىقتىق باعالاۋ جٷرگٸزدٸ. بٸرقاتار مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ قىزمەتٸنە نارازىلىق بار.
بۇعان قوسا, جەكەلەگەن تۇلعالار زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ جەنە ادامداردى الداپ, مۇنان زاڭسىز بيزنەس قۇرىپ العان. ارمەنييادان ماشينا ەكەلۋ بارىسىنداعى الاياقتىق ەرەكەت فاكتٸلەرٸ بويىنشا تەرگەۋ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. ەاەو بويىنشا كەيبٸر سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن دە ٶزارا ٸس-قيمىلدا بٸرقاتار مەسەلە بار.
بٸز ولارمەن بٸرگە الداعى ۋاقىتتا مۇنداي پروبلەمالاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. ٷكٸمەتكە قازاقستاندىق كٶلٸك يەلەرٸنٸڭ مٷددەلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ارمەنييادان ەكەلٸنگەن اۆتوماشينالاردى پايدالانۋدى رەتكە كەلتٸرۋ بويىنشا قوسىمشا ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالاردى ەزٸرلەۋ تاپسىرىلدى.
– ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ قىزمەتٸنە قانداي باعا بەرەسٸز? ونىڭ قۇرامىندا اۋىس-تٷيٸس بولا ما?
– ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ مەملەكەتتٸك جٷيەمٸزدٸ رەفورمالاۋ بويىنشا پايدالى ۇسىنىستاردى تٷرلەندٸرۋگە قابٸلەتتٸ كەڭەس رەتٸندە ٶزٸن جاقسى جاعىنان كٶرسەتتٸ. ساياسي رەفورمالاردىڭ بٸرٸنشٸ توپتاماسىنىڭ زاڭ شىعارماشىلىق پروتسەسٸ باستالىپ كەتتٸ.
ەكونوميكالىق سالادا اۋقىمدى ٸس اتقارىلىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ قاتىسۋىمەن رەفورمالاردىڭ كەلەسٸ توپتاماسى ەزٸرلەنەدٸ. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ جۇمىلدىرۋ ارقىلى قاۋىرت جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
كەڭەسكە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ قۇرىلىسىنا ٶز ٷلەسٸن قوسۋدى قالايتىن جاڭا ادامدار كەلگٸسٸ كەلەدٸ. ولار: تانىمال زاڭگەرلەر, ازاماتتىق بەلسەندٸلەر. سوندىقتان تاياۋ ۋاقىتتا مەن بۇعان دەيٸن حابارلاعان اۋىس-تٷيٸس جارييا ەتٸلەدٸ
– سوڭعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە جەنە شەتەلدە تەرگەۋ يزولياتورىندا بەلسەندٸ دۋلات اعادٸلدٸڭ قازا تابۋى جان-جاقتى تالقىلانىپ جاتىر. ەلوردادا نارازىلىق جيىنى دا ٶتتٸ. كٶپتەگەن ادام ورىن العان جايت سەبەبٸنٸڭ رەسمي نۇسقاسىنا شەك كەلتٸرٸپ, زورلىق-زومبىلىقتان كٶز جۇمۋى مٷمكٸن دەگەندٸ ايتادى. سٸز وسى مەەلەگە قانداي تٷسٸنٸكتەمە بەرەر ەدٸڭٸز?
– قوعامدىق ٷلكەن رەزونانسقا بايلانىستى بۇل ٸسپەن تىڭعىلىقتى تانىسىپ شىقتىم. ٶكٸنٸشكە وراي, بەلسەندٸ اعادٸل جٷرەك جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ سالدارىنان قازا تاپقاندىعىن نىق سەنٸممەن قۋاتتاي الامىن.
كەرٸ سەندٸرۋگە تىرىسۋ – دەمەك شىندىققا قارسى شىعۋ. قازا تاپقان ازامات كٸم بولسا دا, قانداي كٶزقاراستى ۇستانسا دا ول ەڭ الدىمەن ادام. ادام ٶمٸرٸ بٸرەگەي ەرٸ باعا جەتپەيدٸ. بەرٸمٸز دە اللا تاعالانىڭ جازمىشىنا مويىنسۇنامىز. يماندى بولسىن.
– مۇحتار جەكٸشەۆپەن بايلانىستى جايتقا نە ايتار ەدٸڭٸز?
– بۇل مەسەلە تەك قانا سوتتىڭ قۇزٸرەتٸندە. ەرينە, جەكٸشەۆتٸڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ تۋرالى بٸرنەشە رەت جٷگٸنگەنٸ ماعان دا بەلگٸلٸ. 3 ناۋرىزدا بٸرٸنشٸ ساتىداعا سوت وتىرىسى ٶتەدٸ. سونىڭ شەشٸمٸن كٷتەيٸك. مەن ونىڭ ەدٸل بولاتىندىعىنا سەنٸمدٸمٸن.
