جاھاندىق قاقتىعىستار تەرەڭدەپ، حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى كۇمان كۇشەيگەن قازىرگى كەزەڭدە بەيبىتشىلىك پەن ديالوگقا نەگىزدەلگەن جاڭا فورماتتارعا سۇرانىس ارتىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا قازاقستاننىڭ گازا بويىنشا بەيبىتشىلىك كەڭەسى رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا حالىقارالىق باستاماعا قاتىسۋى ەلدىڭ سىرتقى ساياسي باعىتى مەن حالىقارالىق ءرولىن قايتا پايىمداۋعا نەگىز بەرەدى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ كوپجىلدىق ديپلوماتيالىق تاجىريبەسىنە سۇيەنگەن پراگماتيكالىق جانە كوپۆەكتورلى ساياساتى قازاقستاندى تەك بەيتاراپ باقىلاۋشى ەمەس، جاھاندىق بەيبىتشىلىك كۇن تارتىبىنە ناقتى ۇلەس قوسا الاتىن جاۋاپتى مەملەكەت رەتىندە تانىتىپ كەلەدى. بۇل باستاما - ەلىمىزدىڭ گۋمانيتارلىق ولشەمى باسىم سىرتقى ساياسي ۇستانىمىن ينستيتۋسيونالدىق دەڭگەيدە بەكىتۋگە جاسالعان ماڭىزدى قادام.
ساياساتكەر جانەركە قايرات قىزىنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاننىڭ اتالعان فورماتقا قۇرىلتايشى مەملەكەت رەتىندە قاتىسۋى ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرىپ قانا قويماي، ونى «ورتا دەڭگەيلى دەرجاۆالار» قاتارىنداعى ىقپالدى ءارى بولجامدى ارىپتەس رەتىندە بەكىتە تۇسەدى.
— قازاقستاننىڭ گازا بويىنشا بەيبىتشىلىك كەڭەسى رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا حالىقارالىق فورماتقا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزىن قالاي باعالايسىز؟ بۇل قادامدى ەلدىڭ سىرتقى ساياسي مارتەبەسىنىڭ جوعارىلاۋى دەپ قاراستىرۋعا بولا ما؟
— قازاقستاننىڭ گازا بويىنشا جاڭا حالىقارالىق فورماتقا قاتىسۋى ەلدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى كوپۆەكتورلى باعىتىن، سونداي-اق بەيبىتشىلىككە، ديالوگ پەن ديپلوماتيالىق شەشىمدەرگە نەگىزدەلگەن ۇستانىمىن كۇشەيتەتىن قادام. بۇل باستامانى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ارتۋى رەتىندە باعالاۋعا بولادى، سەبەبى ول ەلىمىزدى گۋمانيتارلىق ولشەمى باسىم جاھاندىق بەيبىتشىلىك كۇن تارتىبىندەگى تالقىلاۋلاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى رەتىندە ايقىندايدى.سونىمەن قاتار ۇسىنىلىپ وتىرعان فورماتتىڭ ينستيتۋسيونالدىق نەگىزدەرى ءالى تولىق قالىپتاسقان جوق: وعان قاي مەملەكەتتەردىڭ قوسىلاتىنى، قاي ەلدەردىڭ بەيتاراپ ۇستانىم ساقتايتىنى ازىرگە ناقتى ەمەس. وسىعان بايلانىستى اتالعان كەڭەستىڭ حالىقارالىق جۇيەدەگى ورنى مەن ناقتى ىقپالى باستامانىڭ پراكتيكالىق ناتيجەلەرىنە جانە ونىڭ جۇمىس تەتىكتەرىنىڭ قالاي قالىپتاساتىنىنا تىكەلەي بايلانىستى بولادى دەپ پايىمداۋعا بولادى.
— ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، قازاقستان ءۇشىن مۇنداي بىرلەستىكتىڭ جاي عانا قاتىسۋشىسى ەمەس، نەگىزىن قالاۋشى مەملەكەت بولۋىنىڭ پراكتيكالىق ماڭىزى نەدە؟
— كەڭەستىڭ حالىقارالىق جۇيەدەگى ناقتى مارتەبەسى مەن بەدەلى ۋاقىت وتە قالىپتاساتىنى انىق. دەگەنمەن بۇل باستامانىڭ ءوزى قازاقستان ءۇشىن بەيبىتشىلىك پەن ديالوگقا نەگىزدەلگەن سىرتقى ساياسي ۇستانىمىن حالىقارالىق دەڭگەيدە نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى ساياسي قادام بولىپ تابىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستاننىڭ بۇل فورماتقا تەك قاتىسۋشى رەتىندە ەمەس، قۇرىلتايشى مەملەكەت مارتەبەسىندە قاتىسۋى ءبىرقاتار پراكتيكالىق ارتىقشىلىقتار بەرەدى. ەڭ الدىمەن، بۇل كەڭەستىڭ كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋعا، ونىڭ ماقساتتارى مەن نەگىزگى قاعيداتتارىن ايقىنداۋعا، سونداي-اق شەشىم قابىلداۋ تەتىكتەرىنە ىقپال ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار قۇرىلتايشى مارتەبەسى قازاقستانعا قابىلداناتىن شەشىمدەرگە قاتىستى ءوز ۇستانىمىن ينستيتۋسيونالدىق جانە قۇجاتتىق دەڭگەيدە بەكىتۋگە جول اشادى. بۇل رەتتە قازاقستان بەيتاراپ پوزيسياسىن ساقتاي وتىرىپ، بەيبىتشىلىك پەن ديالوگقا نەگىزدەلگەن ۇستانىمىن دەكلاراتيۆتى ەمەس، ناقتى ينستيتۋسيونالدىق فورماتتا جۇزەگە اسىرا الادى. ناتيجەسىندە ەلدىڭ حالىقارالىق تۇراقتاندىرۋشى رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ، ونىڭ جاۋاپتى ءارى بولجامدى ارىپتەس رەتىندەگى ءيميدجى نىعايادى.
— نەلىكتەن، ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە، قازاقستان قۇرىلتايشى ەل رەتىندە تاڭدالۋى مۇمكىن بولدى: گەوگرافيالىق ورنالاسۋى، ديپلوماتيالىق بەدەلى، كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسي مودەلى نەمەسە بەيتاراپ كەلىسسوز جۇرگىزۋ ۇستانىمى ما؟
— قازاقستاننىڭ قۇرىلتايشى ەل رەتىندە قاراستىرىلۋىنا بىرنەشە ءوزارا بايلانىستى فاكتور اسەر ەتتى. ەڭ الدىمەن، بۇل — ەلدىڭ قالىپتاسقان ديپلوماتيالىق بەدەلى جانە بەيتاراپ كەلىسسوز الاڭى رەتىندەگى رەپۋتاسياسى. استانا سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ديالوگ فورماتتارىن وتكىزۋ ارقىلى ءوزىن سەنىم ورناتۋعا ارنالعان الاڭ رەتىندە دالەلدەپ كەلەدى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسي مودەلى مەن گەوگرافيالىق ورنالاسۋى دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ەل ءىرى گەوساياسي ورتالىقتار اراسىندا تەڭگەرىمدى ساقتاي وتىرىپ، ءارتۇرلى تاراپتارمەن كونسترۋكتيۆتى ديالوگ جۇرگىزە الاتىن مەملەكەت رەتىندە قابىلدانادى. بۇل قاسيەت قازىرگى كۇردەلى حالىقارالىق جاعدايدا ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇعان قوسا، الەمدىك ءتارتىپ ترانسفورماسياسى اياسىندا ءداستۇرلى حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى سىن كۇشەيىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا ءىرى دەرجاۆالار اراسىندا تەپە-تەڭدىك ساقتاي الاتىن، قاقتىعىستاردى ۋشىقتىرمايتىن ەلدەرگە دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسۋدە. بۇل جەردە سەنىم كاپيتالى شەشۋشى ءرول اتقارادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ حالىقارالىق ارىپتەستەرىمەن، سونىڭ ىشىندە اقش پرەزيدەنتىمەن، سەنىمگە نەگىزدەلگەن ديالوگ ورناتا الۋى قازاقستاننىڭ وسى فورماتقا شاقىرىلۋىنا قوسىمشا فاكتور بولدى دەپ ايتۋعا بولادى.
— پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ جەكە فاكتورى مەن ونىڭ كاسىبي ديپلوماتيالىق تاجىريبەسى قازاقستاننىڭ وسىنداي باستامالارعا لايىقتى قاتىسۋشى رەتىندە قاراستىرىلۋىنا قانشالىقتى ىقپال ەتتى؟
— پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ جەكە فاكتورى مەن كاسىبي ديپلوماتيالىق تاجىريبەسى بۇل ۇدەرىستە ايتارلىقتاي ءرول اتقاردى دەپ ويلايمىن. ونىڭ حالىقارالىق ينستيتۋتتارداعى جانە سىرتقى ساياساتتاعى كوپجىلدىق تاجىريبەسى قازاقستاندى كەلىسسوز جۇرگىزۋگە قابىلەتتى، بولجامدى ءارى جاۋاپتى ارىپتەس رەتىندە تانىتادى. جاڭا حالىقارالىق فورماتتاردى قالىپتاستىرۋ بارىسىندا مەملەكەتتەردىڭ رەسمي ۇستانىمىمەن قاتار، ساياسي كوشباسشىنىڭ جەكە بەدەلى، تۇلعالىق سەنىم دەڭگەيى جانە پراگماتيكالىق، قاقتىعىستى ۋشىقتىرمايتىن ساياسي ءستيلى دە ەسكەرىلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا پرەزيدەنت توقايەۆتىڭ سابىرلى ءارى ديالوگقا نەگىزدەلگەن ديپلوماتيالىق ۇستانىمى قازاقستاننىڭ مۇنداي باستامالارعا لايىقتى قاتىسۋشى رەتىندە قابىلدانۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
— مۇنى قازاقستاننىڭ “middle powers” — ورتا دەڭگەيلى دەرجاۆالار قاتارىنداعى پوزيسياسىنىڭ كۇشەيۋى رەتىندە قاراستىرۋعا بولا ما؟
— ءيا، مۇنى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ ورتا دەڭگەيلى دەرجاۆالار قاتارىنداعى پوزيسياسىنىڭ نىعايۋى رەتىندە باعالاۋعا بولادى. بۇل مارتەبە دەكلاراسيالارمەن ەمەس، ينستيتۋسيونالدىق جانە پراكتيكالىق ناتيجەلەرمەن ولشەنەدى. قازىرگى الەمدىك ساياساتتا ورتا دەڭگەيلى دەرجاۆا مارتەبەسىن ايقىندايتىن نەگىزگى بەلگىلەرگە ءتۇرلى ساياسي جانە ەكونوميكالىق بلوكتارمەن جۇمىس ىستەي وتىرىپ كواليسيا قۇرۋ قابىلەتى، كۇن ءتارتىبىن ۇسىنۋ الەۋەتى، حالىقارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندىلىك، قاقتىعىستى ەكسپورتتاماۋ، تۇراقتاندىرۋشى ءارى بولجامدى ءرول اتقارۋ، سونداي-اق ديالوگ پەن گۋمانيتارلىق جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزدەلگەن نورماتيۆتىك كاپيتالدىڭ بولۋى جاتادى. وسى ولشەمدەر تۇرعىسىنان العاندا قازاقستان ءوز مارتەبەسىن ناقتى سىرتقى ساياسي ناتيجەلەر ارقىلى بەكىتىپ كەلەدى.
