جاھاندىق قاقتىعىستار تەرەڭدەپ, حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە قاتىستى كٷمەن كٷشەيگەن قازٸرگٸ كەزەڭدە بەيبٸتشٸلٸك پەن ديالوگقا نەگٸزدەلگەن جاڭا فورماتتارعا سۇرانىس ارتىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا قازاقستاننىڭ گازا بويىنشا بەيبٸتشٸلٸك كەڭەسٸ رەتٸندە ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا حالىقارالىق باستاماعا قاتىسۋى ەلدٸڭ سىرتقى ساياسي باعىتى مەن حالىقارالىق رٶلٸن قايتا پايىمداۋعا نەگٸز بەرەدٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كٶپجىلدىق ديپلوماتييالىق تەجٸريبەسٸنە سٷيەنگەن پراگماتيكالىق جەنە كٶپۆەكتورلى ساياساتى قازاقستاندى تەك بەيتاراپ باقىلاۋشى ەمەس, جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸك كٷن تەرتٸبٸنە ناقتى ٷلەس قوسا الاتىن جاۋاپتى مەملەكەت رەتٸندە تانىتىپ كەلەدٸ. بۇل باستاما - ەلٸمٸزدٸڭ گۋمانيتارلىق ٶلشەمٸ باسىم سىرتقى ساياسي ۇستانىمىن ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيدە بەكٸتۋگە جاسالعان ماڭىزدى قادام.
ساياساتكەر جانەركە قايراتقىزىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاننىڭ اتالعان فورماتقا قۇرىلتايشى مەملەكەت رەتٸندە قاتىسۋى ەلدٸڭ حالىقارالىق بەدەلٸن ارتتىرىپ قانا قويماي, ونى «ورتا دەڭگەيلٸ دەرجاۆالار» قاتارىنداعى ىقپالدى ەرٸ بولجامدى ەرٸپتەس رەتٸندە بەكٸتە تٷسەدٸ.
— قازاقستاننىڭ گازا بويىنشا بەيبٸتشٸلٸك كەڭەسٸ رەتٸندە ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا حالىقارالىق فورماتقا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزىن قالاي باعالايسىز? بۇل قادامدى ەلدٸڭ سىرتقى ساياسي مەرتەبەسٸنٸڭ جوعارىلاۋى دەپ قاراستىرۋعا بولا ما?
— قازاقستاننىڭ گازا بويىنشا جاڭا حالىقارالىق فورماتقا قاتىسۋى ەلدٸڭ سىرتقى ساياساتتاعى كٶپۆەكتورلى باعىتىن, سونداي-اق بەيبٸتشٸلٸككە, ديالوگ پەن ديپلوماتييالىق شەشٸمدەرگە نەگٸزدەلگەن ۇستانىمىن كٷشەيتەتٸن قادام. بۇل باستامانى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلٸنٸڭ ارتۋى رەتٸندە باعالاۋعا بولادى, سەبەبٸ ول ەلٸمٸزدٸ گۋمانيتارلىق ٶلشەمٸ باسىم جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸك كٷن تەرتٸبٸندەگٸ تالقىلاۋلاردىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋشىسى رەتٸندە ايقىندايدى.سونىمەن قاتار ۇسىنىلىپ وتىرعان فورماتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزدەرٸ ەلٸ تولىق قالىپتاسقان جوق: وعان قاي مەملەكەتتەردٸڭ قوسىلاتىنى, قاي ەلدەردٸڭ بەيتاراپ ۇستانىم ساقتايتىنى ەزٸرگە ناقتى ەمەس. وسىعان بايلانىستى اتالعان كەڭەستٸڭ حالىقارالىق جٷيەدەگٸ ورنى مەن ناقتى ىقپالى باستامانىڭ پراكتيكالىق نەتيجەلەرٸنە جەنە ونىڭ جۇمىس تەتٸكتەرٸنٸڭ قالاي قالىپتاساتىنىنا تٸكەلەي بايلانىستى بولادى دەپ پايىمداۋعا بولادى.
— سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, قازاقستان ٷشٸن مۇنداي بٸرلەستٸكتٸڭ جاي عانا قاتىسۋشىسى ەمەس, نەگٸزٸن قالاۋشى مەملەكەت بولۋىنىڭ پراكتيكالىق ماڭىزى نەدە?
— كەڭەستٸڭ حالىقارالىق جٷيەدەگٸ ناقتى مەرتەبەسٸ مەن بەدەلٸ ۋاقىت ٶتە قالىپتاساتىنى انىق. دەگەنمەن بۇل باستامانىڭ ٶزٸ قازاقستان ٷشٸن بەيبٸتشٸلٸك پەن ديالوگقا نەگٸزدەلگەن سىرتقى ساياسي ۇستانىمىن حالىقارالىق دەڭگەيدە نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ماڭىزدى ساياسي قادام بولىپ تابىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا, قازاقستاننىڭ بۇل فورماتقا تەك قاتىسۋشى رەتٸندە ەمەس, قۇرىلتايشى مەملەكەت مەرتەبەسٸندە قاتىسۋى بٸرقاتار پراكتيكالىق ارتىقشىلىقتار بەرەدٸ. ەڭ الدىمەن, بۇل كەڭەستٸڭ كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋعا, ونىڭ ماقساتتارى مەن نەگٸزگٸ قاعيداتتارىن ايقىنداۋعا, سونداي-اق شەشٸم قابىلداۋ تەتٸكتەرٸنە ىقپال ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن قاتار قۇرىلتايشى مەرتەبەسٸ قازاقستانعا قابىلداناتىن شەشٸمدەرگە قاتىستى ٶز ۇستانىمىن ينستيتۋتسيونالدىق جەنە قۇجاتتىق دەڭگەيدە بەكٸتۋگە جول اشادى. بۇل رەتتە قازاقستان بەيتاراپ پوزيتسيياسىن ساقتاي وتىرىپ, بەيبٸتشٸلٸك پەن ديالوگقا نەگٸزدەلگەن ۇستانىمىن دەكلاراتيۆتٸ ەمەس, ناقتى ينستيتۋتسيونالدىق فورماتتا جٷزەگە اسىرا الادى. نەتيجەسٸندە ەلدٸڭ حالىقارالىق تۇراقتاندىرۋشى رەتٸندەگٸ رٶلٸ كٷشەيٸپ, ونىڭ جاۋاپتى ەرٸ بولجامدى ەرٸپتەس رەتٸندەگٸ يميدجٸ نىعايادى.
— نەلٸكتەن, سٸزدٸڭ پٸكٸرٸڭٸزشە, قازاقستان قۇرىلتايشى ەل رەتٸندە تاڭدالۋى مٷمكٸن بولدى: گەوگرافييالىق ورنالاسۋى, ديپلوماتييالىق بەدەلٸ, كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياسي مودەلٸ نەمەسە بەيتاراپ كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋ ۇستانىمى ما?
— قازاقستاننىڭ قۇرىلتايشى ەل رەتٸندە قاراستىرىلۋىنا بٸرنەشە ٶزارا بايلانىستى فاكتور ەسەر ەتتٸ. ەڭ الدىمەن, بۇل — ەلدٸڭ قالىپتاسقان ديپلوماتييالىق بەدەلٸ جەنە بەيتاراپ كەلٸسسٶز الاڭى رەتٸندەگٸ رەپۋتاتسيياسى. استانا سوڭعى جىلدارى تٷرلٸ حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك ديالوگ فورماتتارىن ٶتكٸزۋ ارقىلى ٶزٸن سەنٸم ورناتۋعا ارنالعان الاڭ رەتٸندە دەلەلدەپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياسي مودەلٸ مەن گەوگرافييالىق ورنالاسۋى دا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ەل ٸرٸ گەوساياسي ورتالىقتار اراسىندا تەڭگەرٸمدٸ ساقتاي وتىرىپ, ەرتٷرلٸ تاراپتارمەن كونسترۋكتيۆتٸ ديالوگ جٷرگٸزە الاتىن مەملەكەت رەتٸندە قابىلدانادى. بۇل قاسيەت قازٸرگٸ كٷردەلٸ حالىقارالىق جاعدايدا ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇعان قوسا, ەلەمدٸك تەرتٸپ ترانسفورماتسيياسى اياسىندا دەستٷرلٸ حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە قاتىستى سىن كٷشەيٸپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا ٸرٸ دەرجاۆالار اراسىندا تەپە-تەڭدٸك ساقتاي الاتىن, قاقتىعىستاردى ۋشىقتىرمايتىن ەلدەرگە دەگەن سۇرانىس ارتا تٷسۋدە. بۇل جەردە سەنٸم كاپيتالى شەشۋشٸ رٶل اتقارادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىقارالىق ەرٸپتەستەرٸمەن, سونىڭ ٸشٸندە اقش پرەزيدەنتٸمەن, سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن ديالوگ ورناتا الۋى قازاقستاننىڭ وسى فورماتقا شاقىرىلۋىنا قوسىمشا فاكتور بولدى دەپ ايتۋعا بولادى.
— پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەكە فاكتورى مەن ونىڭ كەسٸبي ديپلوماتييالىق تەجٸريبەسٸ قازاقستاننىڭ وسىنداي باستامالارعا لايىقتى قاتىسۋشى رەتٸندە قاراستىرىلۋىنا قانشالىقتى ىقپال ەتتٸ?
— پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەكە فاكتورى مەن كەسٸبي ديپلوماتييالىق تەجٸريبەسٸ بۇل ٷدەرٸستە ايتارلىقتاي رٶل اتقاردى دەپ ويلايمىن. ونىڭ حالىقارالىق ينستيتۋتتارداعى جەنە سىرتقى ساياساتتاعى كٶپجىلدىق تەجٸريبەسٸ قازاقستاندى كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋگە قابٸلەتتٸ, بولجامدى ەرٸ جاۋاپتى ەرٸپتەس رەتٸندە تانىتادى. جاڭا حالىقارالىق فورماتتاردى قالىپتاستىرۋ بارىسىندا مەملەكەتتەردٸڭ رەسمي ۇستانىمىمەن قاتار, ساياسي كٶشباسشىنىڭ جەكە بەدەلٸ, تۇلعالىق سەنٸم دەڭگەيٸ جەنە پراگماتيكالىق, قاقتىعىستى ۋشىقتىرمايتىن ساياسي ستيلٸ دە ەسكەرٸلەدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ سابىرلى ەرٸ ديالوگقا نەگٸزدەلگەن ديپلوماتييالىق ۇستانىمى قازاقستاننىڭ مۇنداي باستامالارعا لايىقتى قاتىسۋشى رەتٸندە قابىلدانۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
— مۇنى قازاقستاننىڭ “middle powers” — ورتا دەڭگەيلٸ دەرجاۆالار قاتارىنداعى پوزيتسيياسىنىڭ كٷشەيۋٸ رەتٸندە قاراستىرۋعا بولا ما?
— يە, مۇنى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ ورتا دەڭگەيلٸ دەرجاۆالار قاتارىنداعى پوزيتسيياسىنىڭ نىعايۋى رەتٸندە باعالاۋعا بولادى. بۇل مەرتەبە دەكلاراتسييالارمەن ەمەس, ينستيتۋتسيونالدىق جەنە پراكتيكالىق نەتيجەلەرمەن ٶلشەنەدٸ. قازٸرگٸ ەلەمدٸك ساياساتتا ورتا دەڭگەيلٸ دەرجاۆا مەرتەبەسٸن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ بەلگٸلەرگە تٷرلٸ ساياسي جەنە ەكونوميكالىق بلوكتارمەن جۇمىس ٸستەي وتىرىپ كواليتسييا قۇرۋ قابٸلەتٸ, كٷن تەرتٸبٸن ۇسىنۋ ەلەۋەتٸ, حالىقارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندٸلٸك, قاقتىعىستى ەكسپورتتاماۋ, تۇراقتاندىرۋشى ەرٸ بولجامدى رٶل اتقارۋ, سونداي-اق ديالوگ پەن گۋمانيتارلىق جاۋاپكەرشٸلٸككە نەگٸزدەلگەن نورماتيۆتٸك كاپيتالدىڭ بولۋى جاتادى. وسى ٶلشەمدەر تۇرعىسىنان العاندا قازاقستان ٶز مەرتەبەسٸن ناقتى سىرتقى ساياسي نەتيجەلەر ارقىلى بەكٸتٸپ كەلەدٸ.
