قازاقستانداعى ورىس تٸلٸنٸڭ قۇقىعى تابانعا تاپتالىپ جاتقانى كٷيزەلتەدٸ. مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مٷددەسٸن قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان تەۋەلسٸز ۇيىمداردى “بەسٸگٸندە تۇنشىقتىرۋ” كەرەك. “تٸل مايدانى” سەكٸلدٸ قوزعالىستار ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى قىل ەتپەس تاتۋلىققا سىزات تٷسٸرەدٸ, ولاردىڭ جولىن كەسكەن ابزال.
ۇلتشىلدىقتى قوزدىرۋدىڭ ارتىندا باتىس پەن اقش-تىڭ سۋماقاي ساياساتى جاتۋى ەبدەن مٷمكٸن. وداقتاس ەلدەردٸڭ اراسىندا تٸلدٸك فاكتورعا قاتىستى داۋ-داماي تۋىنداماۋى تيٸس.
قازاقستانداعى مەملەكەتتٸك تٸلگە مۇرنىن شٷيٸرە قارايتىن مەكەمەلەردٸ ارالاپ, قازاق تٸلٸندە قىزمەت كٶرسەتۋدٸ تالاپ ەتەتٸن تٸلدٸك پاترۋلدەردٸڭ پايدا بولۋى كرەملگە مازا بەرمەي وتىر.
ەلٸمٸزدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸگە قوڭىراۋ شالعان رەسەي سٸم-نٸڭ باسشىسى سەرگەي لاۆروۆ ٸلكٸدەگٸ مەسەلەلەردٸ سٶز ەتٸپ, ەلدەگٸ ورىس تٸلٸنٸڭ جاعدايىنا اسا قاتتى الاڭدايتىنىن ايتىپتى.
بۇدان بٶلەك تٸلەۋبەردٸ مەن لاۆروۆ اۋعانستانداعى احۋالدى تالقىلاپ, ونىڭ ورتا ازيياعا قانشالىقتى قاتەر تٶندٸرەتٸنٸن تارازىعا تارتقان.
رەسەي سٸم باسشىسى مەسكەۋدٸڭ ايماقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە جاۋاپتى ەكەنٸن, رەسەي تۇرعاندا تەلٸپتەردٸڭ ورتا ازيياعا ماڭايلاي الماسىن تٸلگە تيەك ەتكەن.
“اقش پەن ناتو جاساقتارى اۋعانستاندى تەلٸپتەرگە تابىستاپ, وسى ەلدەگٸ ميسسيياسىن اياقتاۋى ورتا ازيياعا ەسەر ەتپەي قويمايدى. شەكارا ماڭىنداعى قاراۋىلدى كٷشەيتۋ كەرەك, بۇل قىراعىلىقتى قاجەت ەتەدٸ. وسى ورايدا ودكب-نىڭ ماڭىزى ارتا تٷسەدٸ. تەلٸپتەرگە قاتىستى شەشٸم شىعارعاندا وداقتاس ەلدەردٸڭ پٸكٸرٸن ەسكەرگەن جٶن”, – دەگەن ەكەن لاۆروۆ.
رەسەي سٸم باسشىسى “تاليباننىڭ” ىرىققا باعىناتىنىن, كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋگە ىجداعاتتى ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, وسى تاراپتاعى رەسەي ساياساتىنىڭ دۇرىستىعىن دەلەلدەۋگە تىرىسىپتى.
تەلٸپتەر يكەمگە كٶنسە, اۋعان جەرٸندەگٸ ىقىلىم زاماننان بەرٸ جالعاسىپ كەلە جاتقان داۋ-دامايعا نٷكتە قوياتىن مٷمكٸندٸك بار. مەسكەۋ ايماقتاعى تٷرلٸ ساياسي توپتاردى دٶڭگەلەك ٷستەلگە شاقىرىپ, ديالوگ ورناتپاق.
ەكٸ ەلدٸڭ سىرتقى ساياساتىنا جاۋاپتى تۇلعالار, بۇدان بٶلەك وداقتاس ەلدەردٸڭ كەڭٸستٸگٸندەگٸ ادام قۇقىعى, سٶز بوستاندىعى سەكٸلدٸ مەسەلەلەردٸ دە تالقىعا سالعان.
ەيتسە دە لاۆروۆتىڭ قازاقستاندىق ەرٸپتەسٸنە قوڭىراۋ شالۋىنىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ – ٸلگەرٸدەگٸ جايتپەن بايلانىستى بولسا كەرەك.
قازاقستاندا “تٸل مايدانى” سەكٸلدٸ قوزعالىستىڭ قۇرىلۋى “ورىس ەلەمٸنە” قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن فاكتور.
تٸلەۋبەردٸمەن تٸلدەسكەن لاۆروۆ وسى ورايدا تۇرمىستىق ۇلتشىلدىقتى ۋشىقتىرماۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپتى. ورىس بولسىن, قازاق بولسىن وداقتاس ەلدەردٸڭ اراسىندا تٸلگە بايلانىستى الالاۋعا جول بەرمەۋ قاجەت.
“ەربٸردەن سوڭ بۇل ادام قۇقىعىنىڭ اياققا تاپتالعانىنىڭ بەلگٸسٸ”, – دەيدٸ رەسەي سٸم باسشىسى.
سٶي دەگەن لاۆروۆ اتالعان مەسەلەنٸ نازارىندا ۇستايتىنىن, وسى مەسەلە بويىنشا تٸلەۋبەردٸمەن حات-حابار الماسىپ تۇراتىنىن مەلٸمدەگەن ەكەن.
قازاقستاننىڭ سىرتقى مينيسترٸ ەرٸپتەسٸنٸڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ, وسى تاراپتاعى جۇمىستى بٸرلەسە جٷرگٸزۋگە نيەتتٸ ەكەنٸن جەتكٸزگەن.
…
تٸلەۋبەردٸمەن تٸلدەسكەن لاۆروۆ ٸلە-شالا قىرعىزستاننىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ رۋسلان قازاقباەۆقا قوڭىراۋ سوعادى. قازاقباەۆپەن اراداعى ديالوگ قاتقىلداۋ ٶربيدٸ...
وسىنىڭ الدىندا ەلەمجەلٸدە كليەنتتٸڭ كاسساداعى قىزمەتكەردٸ ۇرعان ۆيدەوسى تاراعان.
وقيعا 2 تامىزدا بٸشكەكتەگٸ ساۋدا جەنە ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸندە بولعان. بەلگٸلٸ بولعانداي, كليەنت ويىنحانا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ بٸرٸنە تيٸسكەن.
“ول سٶرەگە جاقىنداپ, كاسسير قىزعا جٷگٸنگەن كەزدە, ول وعان ورىس تٸلٸندە قىزمەت كٶرسەتكەن. ول ونىمەن تەك قىرعىز تٸلٸندە سٶيلەسۋدٸ اگرەسسيۆتٸ تٷردە تالاپ ەتتٸ”, – دەگەن بولاتىن ويىنحانا باسشىلىعى.
بۇعان رەسەيدٸڭ قىرعىزستانداعى ديپٶكٸلدٸگٸ بٸردەن ٷن قاتىپ, قىزعا قول جۇمساعان ازاماتتىڭ ەرەكەتٸن ايىپتاعان.
كرەملدٸڭ پروپاگاندا قۇرالدارى قىرعىزستانداعى ورىس تٸلٸنٸڭ رەسمي مەرتەبەگە يە ەكەنٸن ەسكە سالىپ, ورتا ازييا ەلدەرٸندە ورىس تٸلٸمەن بايلانىستى كونفليكتٸلەردٸڭ تىم-تىم جيٸلەپ كەتكەنٸن جارىسا جازعان.
بٸشكەكتەگٸ رەسەي ەلشٸلٸگٸ كليەنتپەن ورىسشا سٶيلەگەن قىزعا اراشا تٷسٸپ, وسىناۋ وقيعاعا قاتىستى دەربەس تەرگەۋ جٷرگٸزبەك.
“بٸز بۇزاقىنىڭ سازايىن بەرەمٸز. قىرعىزستانداعى ۇلتشىلدىق پەن ورىستٸلدٸ اۋديتوريياعا باعىتتالعان اگرەسسييا ەلدەگٸ تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىققا سىنا قاعادى”, – دەگەن ەلشٸلٸك ٶكٸلدەرٸ...
وسىعان نازار اۋدارعان لاۆروۆ قازاقباەۆقا قىرعىزستاندا ورىستٸلدٸ اۋديتوريياعا قىسىم جاسالىپ جاتقانىن قىنجىلا حابارلاعان. ەلدٸڭ جاڭا پرەزيدەنتٸ جاپاروۆتىڭ ۇلتشىلدارعا كەڭشٸلٸك جاساۋى, كەشٸرٸلمەيتٸن قاتەلٸك.
قىرعىز جەرٸندەگٸ ورىس تٸلٸنٸڭ كەڭٸستٸگٸ تارىلىپ جاتقانى, پۋتيننٸڭ ايماققا قاتىستى ۇزاقمەرزٸمدٸ ستراتەگيياسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ.
سٶي دەگەن رەسەي سٸم باسشىسى قىرعىز بيلٸگٸنە ەلدەگٸ ورىستٸلدٸ اۋديتورييانىڭ اشۋىنا تيمەۋدٸ ەسكەرتكەن ەكەن.
“ۇلتشىلدىقتى قوزدىرىپ وتىرعاندار قۋدالاۋعا ۇشىراسىن. ەلدەگٸ ورىس تٸلٸنٸڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتە تٷسٸڭٸزدەر”, – دەپ بۇيىرا سٶيلەپتٸ لاۆروۆ.
…
ايتا كەتەلٸك, بۇعان دەيٸن كرەمل قازاقستانداعى “تٸل مايدانى” قوزعالىسىنىڭ بەلسەندٸسٸ قۋات احمەتوۆكە شٷيلٸگٸپ, وعان رەسەيگە كٸرۋگە 50 جىلعا تىيىم سالعان.
"قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى قۋات احمەتوۆ پەن ەزٸربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى يسفاندييار ۆاگابزادەنٸ رەسەي فەدەراتسيياسىنا 50 جىل مەرزٸمگە دەيٸن كٸرگٸزبەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى, ولار ينتەرنەت جەلٸسٸندە ۇلتارالىق الاۋىزدىقتى تۋدىراتىن جارييا مەلٸمدەمەلەرگە جول بەردٸ", – دەلٸنگەن رەسەي ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ حابارلاماسىندا.
YouTube جەلٸسٸندە «Til Maydani ونلاين پارتيياسى» دەگەن اتپەن اشىلعان جوبانىڭ قازٸر 20 مىڭعا جۋىق جازىلۋشىسى بار.
ارنادا جارييالاناتىن روليكتەردە قۋات احمەتوۆ پەن ونىڭ پٸكٸرلەستەرٸ ەرتٷرلٸ قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنا, دەرٸحانالارعا, دٷكەندەرگە جەنە مەملەكەتتٸك مەكەمەلەرگە بارىپ, قازاق تٸلٸنٸڭ قولدانىسىن تەكسەرەدٸ.
وسىعان بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەن اقوردا يدەولوگى دەۋرەن اباەۆ تٸل جاناشىرلارىن “ٷڭگٸردەگٸ ادامدارعا” تەڭەگەن.
قازاقتٸلدٸ اۋديتورييا اباەۆتى رەسەيگە جىعىپ بەرگەنٸ ٷشٸن ايىپتاپ, ەلدەن كەشٸرٸم سۇراۋىن تالاپ ەتكەن.
ساياساتتانۋشى مۇحتار سەڭگٸربايدىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتار كونستيتۋتسييانىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ ماقساتىندا ٶز بەتٸمەن باستاما كٶتەرٸپ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مەرتەبەسٸن ساۋاتتى تٷردە قورعاپ جٷر. قازاق تٸلٸندە سٶيلەيتٸندەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا اتسالىسىپ جٷر.
“اباەۆ مىرزا مۇنى “ٷڭگٸر ۇلتشىلدىعى” دەپ اشىق ايتتى. اڭداماي سٶيلەگەن جوق, كەدٸمگٸ ارنايى حاباردا شەگەلەپ تۇرىپ ايتتى. ەندٸ مىڭ جەردەن ماقتاسا دا, جاقتاسا دا, پروپاگاندا ماشيناسىن قوسسا دا ەش پايدا جوق. مەملەكەتتٸڭ تٸلگە قاتىستى ساياساتى وسى دەگەن سٶز”, – دەيدٸ ول.
ال توقاەۆتىڭ كٶمەكشٸسٸ ەرلان قارين اباەۆتى اقتاپ پٸكٸر بٸلدٸرگەن.
“بٸزدەگٸ ۇلتشىلدىق مەملەكەتشٸلدٸكپەن استاسىپ جاتۋى قاجەت. قوعامدىق ٸس-ەرەكەتٸمٸزدٸڭ ٶلشەمٸ مەملەكەتشٸلدٸك بولۋعا تيٸس. ۇلتىن سٷيگەن ادام, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتٸنٸڭ بولاشاعىن ويلاۋى جەنە سوعان قىزمەت ەتۋٸ كەرەك. بٸز قوعامدىق ديسكۋسسييادا جالاڭ ۇراننان تەرەڭ ەرٸ بايىپتى ديالوگقا كٶشۋٸمٸز كەرەك”, – دەگەن بولاتىن ەرلان قارين.
ال دەپۋتات قازىبەك يسا اتىشۋلى جيرينوۆسكييدٸ 100 جىل ەلگە كٸرگٸزبەۋ كەرەك دەيدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە كرەملدٸڭ قازاقتىڭ تٸل كٷرەسكەرٸنە ٷكٸم شىعاراتىن قۇقى جوق.
"ولاردىڭ تەۋەلسٸز قازاق ەلٸنٸڭ ٸشكٸ ٸسٸندە نە شارۋاسى بار? قازاق تٸلٸن تالاپ ەتكەن قازاق كٷرەسكەرٸنە وسىنداي قيسىنسىز ٷكٸم شىعارۋدى بٸزدٸڭ بيلٸگٸمٸز قازاق ەلٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە قارسى وتىز جىل بويى وتتاپ كەلە جاتقان جيرينوۆسكيي, ليمونوۆ, نيكونوۆ, سولوۆەۆتەرگە نەگە قولدانباعان?!
قايتا بٸزدٸڭ كەيبٸر مەملەكەتتٸك تٸلٸن بٸلمەيتٸن مەدياماگناتتار مەن شەكەسٸ تار شەنەۋنٸكتەردٸڭ جيرينوۆسكيي مەن سولوۆەۆتەردٸ ارنايى شاقىرىپ, الاقاندارىنا سالىپ كٷتٸپ الىپ جٷرگەنٸ قانداي جيٸركەنٸشتٸ قورلىق ەدٸ!", – دەيدٸ حالىق قالاۋلىسى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
