وسىلايشا تەكەلٸ قالاسىنداعى گاز تارتۋ مەن سۋمەن قامتۋ مەسەلەلەرٸ دە شەشٸمٸن تاپپاق. بۇل ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶتكەن جىلى جەتٸسۋ ٶڭٸرٸنە كەلگەن ساپارىندا بەرگەن تٸكەلەي تاپسىرماسى بولاتىن.
وسى اۋقىمدى جوبالار بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى جەنە الدا قانداي مٸندەتتەر تۇر دەگەن ساۋالدارعا تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق سالانىڭ ماماندارى مەن قۇرىلىس جۇمىستارىن جٷرگٸزۋشٸ مەرگٸدەر ۇيىم ٶكٸلدەرٸ جاۋاپ بەردٸ.
تەكەلٸ قالاسىنىڭ تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشى كٶلٸگٸ, اۆتوموبيل جولدارى جەنە تۇرعىن ٷي ينسپەكتسيياسى بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى عالىم قىزىلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبانى ٸسكە اسىرۋ جۇمىستارى ٶتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا باستالعان بولاتىن, 2024 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى دەپ مەجەلەنٸپ وتىر.
قازٸرگٸ كەزدە قاجەتتٸ 195 شاقىرىم گاز تاراتۋ جەلٸسٸنٸڭ 4,2 شاقىرىمى تٶسەلگەن. «ەلييا-سەرۆيس» جشس-مەن 5,6 ملرد تەڭگەگە كەلٸسٸمشارت جاسالعان. قارجى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن بٶلٸنەتٸن بولادى.
– بۇل – اۋىسپالى جوبا. ونى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى مونوقالانى گازداندىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى. جەكە تۇرعىن ٷيلەرمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك نىساندار دا, ٶنەركەسٸپ ورىندارى دا كٶگٸلدٸر وتىنعا قوسىلادى. تەكەلٸلٸكتەردٸ جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋشٸ تەكەلٸ ەنەرگوكومبيناتقا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ. سٶيتٸپ جەو دا گازعا كٶشٸرٸلەدٸ, بۇل ٶز كەزەگٸندە قالانىڭ ەكولوگيياسىنا دا وڭ ىقپال ەتەدٸ, – دەيدٸ عالىم قىزىلباەۆ.
بٷگٸندە قۇرىلىس ۋچاسكەلەرٸنە 17 ارنايى تەحنيكا مەن 70 ادام جۇمىلدىرىلعان.
– جەر استى گاز قۇبىرلارىن تٶسەۋگە قازٸر اۋا رايى قولايسىز, بٸر مەتر تەرەڭدٸككە دەيٸن جەر قاتىپ جاتىر. سوندىقتان جۇمىس توقتاپ قالماۋ ٷشٸن بٸز جوبانىڭ 2-شٸ, 3-شٸ كەزەڭدەرٸنە دە قاتار كٸرٸستٸك. قازٸرگٸ كەزدە 3 ۋچاسكەدە جوعارى قىسىمدى, 5 ۋچاسكەدە تٶمەنگٸ قىسىمدى گاز قۇبىرلارىن تٶسەۋ جۇمىستارى بٸر مەزگٸلدە جٷرگٸزٸلۋدە. وسى جىلى بٷكٸل جۇمىستىڭ 70% بٸتٸرەمٸز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەيدٸ ۋچاسكە باستىعى مۇرات جيەنباەۆ.
سونداي-اق «دوستىق» شاعىن اۋدانىنىڭ پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸ دە شەشٸلەدٸ.
ەسكە سالساق, تەكەلٸ قالاسىن گازداندىرۋ ٷشٸن 2018 جىلى «تالدىقورعان – تەكەلٸ» جوعارعى قىسىمدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلگەن بولاتىن. «جەتٸسۋ وبلگاز» جشس مەن «Ac-Tac Invest» جشس اراسىندا 2017 جىلى ەسكەلدٸ اۋدانىنىڭ ەلدٸ مەكەندەرٸ مەن تەكەلٸ قالاسىنا اۋىل ٸشٸلٸك گاز جٷيەلەر سالۋ مەن ٸسكە قوسۋعا كونسورتسيۋم كەلٸسٸمشارتى جاسالعان. كەلٸسٸمشارتقا سەيكەس «Ac-Tac Invest» جشس 10,4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا قۇيىپ, جوبانى قارجىلاندىرۋى كەرەك ەدٸ.
الايدا ٶزٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتەردٸ كومپانييا ورىنداي المادى. سوندىقتان 2019 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا «جەتٸسۋ وبلگاز» جشس كەلٸسٸمشارتتى بۇزاتىندىعى تۋرالى حابارلاما جولداپ, كەيٸن سوتقا تالاپ ارىز تٷسٸردٸ.
اقىرى 2020 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا كەلٸسٸمشارت بۇزىلدى. بۇل رەتتە «اس-تاس Invest» جشس حالىقتان قارجى جيناپ, ۇزىندىعى 5,1 شاقىرىم گاز قۇبىرىن تٶسەگەن. قازٸرگٸ كەزدە 93 ابونەنت تابيعي گازعا قوسىلىپ, كٶگٸدٸر وتىندى پايدالانىپ وتىر. ال تاعى 33 ٷيدٸڭ تۇرعىندارىنا گاز سول كٷيٸ جەتكٸزٸلمەي قالعان.
وسىعان بايلانىستى جاڭا جوبانىڭ ٸ كەزەگٸنٸڭ 2-شٸ ٸسكە قوسۋ كەشەنٸنە وسى پروبلەمالىق ۋچاسكە دە ەنگٸزٸلٸپ وتىر, ال «اس-تاس Invest» جشس اتالعان ٷيلەر تۇرعىندارىنىڭ جاڭا گاز قۇبىرىنا قوسىلۋداعى شىعىندارىن ٶتەپ بەرەتٸن بولادى.
سونداي-اق, مونوقالادا تاعى بٸر ماڭىزدى جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا, سونىڭ ارقاسىندا تەكەلٸلٸكتەر تازا اۋىز سۋعا قول جەتكٸزەدٸ. قازٸرگٸ كەزدە قالاداعى سۋ جٷيەسٸنە سۋ اشىق كٶزدەردەن الىنىپ وتىر, بۇل ەسٸرەسە كٶكتەمگٸ-كٷزگٸ كەزەڭدەردە سۋ ساپاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەپ سوقتىرادى.
تەكەلٸ قالالىق تٷكش بٶلٸمٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, سۋمەن قامتۋ جٷيەسٸنٸڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جالپى قۇنى 980 ملن. تەڭگە, جۇمىستار 2022 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالدى. بيىلعى جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 416 ملن تەڭگەدەن استام قارجى بٶلٸندٸ. جوبا اياسىندا جالپى كٶلەمٸ 6 مىڭ تەكشە مەترلٸك ەكٸ رەزەرۆۋاردىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلۋدە, وندا 2018 جىلى بۇرعىلانعان 3 ۇڭعىمادان سۋ جينالادى, سونداي-اق ۇزىندىعى 9 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلٸلەرٸ تٶسەلەدٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا «كازەۆروستروي» جشس مەردٸگەرلٸك ۇيىمى ديامەترٸ 160 مم ۇزىندىعى 3,8 شاقىرىم جەرگە قۇبىر تٶسەۋدە, سونداي-اق ۇزىندىعى 1,4 شاقىرىم ترانشەيا ەزٸرلەندٸ.
قازٸر جۇمىس قارقىنىنا اۋا رايى بٸرشاما كەدەرگٸ كەلتٸرۋدە, سوعان قاراماستان مەردٸگەر كومپانييا بارلىق بەلگٸلەنگەن جۇمىستى ۋاقىتىندا اياقتاۋعا ۋەدە بەرٸپ وتىر. ياعني, وسى كٷزدە تەكەلٸلٸكتەر 50 جىل بويى كٷتكەن تازا اۋىز سۋعا قول جەتكٸزەدٸ دەپ جوسپارلانعان.
