نۇرتٶرە جٷسٸپ بىلاي سٶيلەدٸ:
مەدەنيەت ۇلتتىق قۇندىلىق قاتارىنا جاتادى. بٸزدٸڭ ۇلتتىق تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز قازاقستاندى مەكەندەپ وتىرعان بارلىق ۇلت پەن ۇلىس ٶكٸلدەرٸن قازاق مەدەني كەڭٸستٸگٸندە ٶمٸر سٷرۋگە جەتەلەيدٸ. بۇل نە دەگەن سٶز?
تٷسٸنٸكتٸ بولۋ ٷشٸن مىنا بٸر نەرسەنٸ ايتا كەتەيٸن.
شەكارا سىزىعى نە ٷشٸن سىزىلادى? بۇل ەلدٸڭ قورعانىس شەكاراسى عانا ەمەس, مەدەنيەت شەكاراسى دەگەن سٶز. وسى سىزىقتىڭ ٸشٸندە مەدەني كەڭٸستٸك بولادى. مەدەني كەڭٸستٸك اياسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتار قالىپتاسادى.
بٸز ەل-فارابيدٸڭ, ابايدىڭ جەنە باسقا تاريحي تۇلعالاردىڭ مەرەيتويلارىن تەك توي تويلاۋ ٷشٸن ٶتكٸزبەيمٸز. بۇل شارالار قازاقستان حالقىن بٸرتۇتاس بٸر مەدەنيەت شەڭبەرٸندە تەربيەلەۋگە باعىتتالعان.
قازاق تاريحىن, ەدەبيەتٸ مەن مەدەنيەتٸن, تۇرمىس سالتىن, دەستٷرٸن بٸلۋ, قۇرمەتتەۋ, مويىنداۋ – مەدەني كەڭٸستٸكتٸڭ العىشارتى.
وسى تۇرعىدان العاندا, قاراۋعا ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىندا بٸرقاتار جاڭا نورمالار بار.
ٶنەردە تازالىق كەرەك! ٶمٸردە دە سولاي.
فونوگراممامەن ەن ايتۋ شەكتەلەدٸ. بۇل تازا تالانتتارعا جول اشادى. زاڭ جوباسىندا تيٸستٸ نورمالار قاراستىرىلعان. مۇنى قولدايمىن.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى تاپسىرماسىمەن «مەدەني مۇرا» باعدارلاماسى جاسالدى. «قازاقتىڭ 1000 ەنٸ», «قازاقتىڭ 1000 كٷيٸ» جيناقتالدى.
سونىمەن ٸس بٸتتٸ مە? قازاقتىڭ 1000 ەنٸ مەن 1000 كٷيٸ ەفيردەن نەگە ەستٸلمەيدٸ?
ەفير – قازاقستان ەفيرٸ. ونداعى جيٸلٸكتٸ مەملەكەت بەرەدٸ. قازاقستاندا جۇمىس ٸستەيتٸن تٷرلٸ راديو ارناسى ەفيرلٸك جيٸلٸكتٸ كونكۋرس ارقىلى الادى. ەندەشە, نەگە بٸز مەملەكەتتٸڭ مەدەني مۇراسىن كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ مەسەلەسٸن تالاپ ەتە المايمىز? راديو تاراتۋشىلارعا نەگە مٸندەتتەي المايمىز?
قازاقستان ەفيرٸندە قازاقتىڭ ەن مەن كٷيٸ ساڭقىلداپ ەستٸلٸپ تۇرۋى كەرەك. سوندا عانا ەلدەگٸ رۋحاني جاڭعىرۋ ەرەكشە سيپاتقا يە بولادى. الداعى ۋاقىتتا وسى تالاپ ەسكەرٸلسە دەيمٸز.
قوعامدىق ماڭىزى بار ەدەبيەتتٸ باسىپ شىعارۋ. بۇل دا ماڭىزدى مەسەلە. وسىعان دەيٸن سوۆەت كەزٸندە ٶمٸر سٷرگەن جازۋشىلاردىڭ كٸتاپتارى ەرتٷرلٸ سەرييامەن جىلدا قايتا باسىلىپ كەلدٸ. مۇنداي پراكتيكادان كەتۋ كەرەك. ٶمٸرگە, قازٸرگٸ تٸرشٸلٸككە سۇرانىسى جوعارى كٸتاپتاردى باسىپ شىعارۋ قاجەت. قازاقستانداعى كٸتاپ باسۋ ٸسٸن اشىق نارىققا جٸبەرۋ كەرەك.
بالالار ەدەبيەتٸن قولداۋ مەن دامىتۋعا سالالىق مينيسترلٸك باسا مەن بەرمەسە بولمايدى.
سونداي-اق سالالىق كٶركەمدٸك كەڭەستەر جۇمىسى دۇرىس ۇيىمداستىرىلۋى تيٸس. كٶركەمدٸك كەڭەسكە بٸلٸكتٸ ماماندار تارتىلۋى قاجەت. تالعام مەن تالاپ كٷشتٸ بولۋى كەرەك.
بەرٸ مەدەنيەتكە بايلانىستى. ۇلتتىق مەدەنيەت. رۋحاني مەدەنيەت. كٷندەلٸكتٸ تٷرلٸ بىلىق-شىلىقتىڭ, جەمقورلىقتىڭ, سىبايلاستىقتىڭ, ەدەپسٸزدٸكتٸڭ ورىن الۋى مەدەنيەتتٸڭ بولماۋىنان.
مەدەني دەڭگەيٸمٸزدٸ كٶتەرمەيٸنشە, كٶپ نەرسەنٸ جوعالتامىز.
مەملەكەت باسشىسى ق.ك. توقاەۆ ٶز جولداۋىندا «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ» تۋرالى ايتتى.
قازاقتىڭ ۇلتتىق جاڭا بولمىسىن – مەدەنيەتسٸز, مەدەنيەتتٸ ازاماتتارسىز ەلەستەتە المايمىز. سوندىقتان قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر, سٸزدەردەن زاڭ جوباسىن قولداۋدى سۇرايمىن, دەدٸ نۇرتٶرە جٷسٸپ.
مۇنىڭ استارىندا قازاقتى ويلانتپاۋ پيعىلى جاتىر
بۇدان بۇرىن Dalanews-كە بەرگەن سۇحباتىندا سەناتور تەلەارنالاردىڭ كونتەنتٸن سىنعا الىپ, قازاققا كەرەك باعدارلامالار ەفيردەن الىنىپ تاستالىناتىنىن ايتقان.
« تەلەارنالارداعى شوۋ سيپاتتى باعدارلامالار ادامدى ويلاندىرماۋ ٷشٸن جاسالىپ جاتقان نەرسە مە دەپ ويلايمىن. قازاق كٶرەرمەندەرٸ مەن وقىرماندارىنىڭ تالعامى تٶمەندەپ كەتكەن جوق. تٶمەندەتۋگە ۇمتىلاتىن كٷشتەر بار.
كەزٸندە «قازاقستان» ارناسىن عالىم دوسكەنوۆ باسقارىپ تۇردى. سول كەزدە قانداي تاماشا حابارلار دٷنيەگە كەلدٸ. تەلەارنا – ۇلتتى تەربيەلەۋدٸڭ قۇرالى. بٸز وسى قۇرالدىڭ پەرمەنٸن جوعالتىپ الدىق.
قازٸرگٸ تاڭداعى قاپتاعان ٷندٸ, تٷرٸك, كورەي سەريالدارى قازاققا ەشتەڭە بەرمەيدٸ. ٷندٸ سەريالدارىنىڭ كٶبەيۋٸنٸڭ ار جاعىندا نە ٸستەرٸن بٸلمەي وتىرعان قازاق جاستارىنىڭ كريشنايزمگە كٸرٸپ كەتۋ قاۋپٸ تۇر. شوۋ-باعدارلامالار رەيتينگتٸ كٶتەرۋ ٷشٸن جاسالادى. ال سول رەيتينگتٸ تٷزەتٸن, جاسايتىندار كٸمدەر? بۇل ىڭعايدا قازاق كٶرەرمەندەرٸنٸڭ تانىم, تالعامى قاپەرگە الىنىپ وتىرعان جوق.
مەسەلەن, ەلٸمٸزدە «مەدەنيەت» ارناسى اشىلعاندا مەن «ٶركەنيەت» دەگەن باعدارلامانى جٷرگٸزدٸم. 100-گە تارتا حابار تٷسٸردٸك. سونىڭ قاي-قايسىسىندا بولسىن, قازاقتىڭ نەگٸزگٸ مەسەلەلەرٸن كٶتەردٸك. كەيٸن «مەدەنيەتتٸ» «حابارعا» قوستى. «تٷسٸرەتٸن كران جوق» دەگەن جەلەۋمەن ەلگٸ حابارىمىزدىڭ قاراسى باتتى. ەل ەلٸ كٷنگە دەيٸن سول حاباردى ٸزدەيدٸ. مەن بۇل ارادا كەرەمەت تەلەجٷرگٸزۋشٸ بولدىم نەمەسە تەلەارنادا تاۋ قوپارىپ تاستادىم دەپ ايتا المايمىن.
الايدا قازاققا كەرەك حابارلار «رەيتينگٸ تٶمەن» دەگەن سىلتاۋمەن ەفيردەن الىنىپ تاستالادى. ۇلتتىڭ سٶزٸن سٶيلەگەن حابارلاردىڭ عۇمىرى ۇزاق بولمايدى.
مۇنىڭ استارىندا قازاقتى ويلانتپاۋ, «نەگە», «نەگە بۇلاي» دەگەن ساۋالداردى قويعىزباۋ پيعىلى جاتقان جوق دەپ ايتا المايمىن. بٸرىڭعاي شوۋ ارقىلى بٸز ۇلتىمىزدى تەربيەلەي المايمىز. شوۋدىڭ ارتى قاشان دا شۋعا ۇلاسپاي تۇرمايدى…», – دەگەن ەدٸ نۇرتٶرە جٷسٸپ.
