"قالام تەربەسەم دەپ كٶپتەن بەرٸ ويلانىپ جٷرگەنمٸن. مەملەكەتتٸك قولداۋ اقشاعا يە بولعان ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر تۋراسى حاقىندا. ٶيتكەنٸ بۇل تۋرالى ەركٸم ەرقالاي جازىپ, ەرقايسىسى ونى ٶزٸنشە تٷسٸنٸپ جٷر. شىنتۋايتىندا, ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەرگە كەزٸندە مەملەكەت كٶٶٶٶٶپپپپ كٶمەك كٶرسەتتٸ". بۇل ماڭداعى جاسىرىن تسيفرلار تۋرالى شىنايى اقپارات ۇسىنعان قارجىگەر عالىم قۇسايىنوۆتىڭ جەلٸدەگٸ جازباسى وسىلاي باستالادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
شارتتى تٷردە بەرٸلگەن كٶمەك اقشانى ٷش كاتەگوريياعا بٶلٸپ قاراستىرۋعا بولادى:
- تٸكەلەي مەملەكەتتٸك كٶمەك
بۇل مەملەكەتتٸڭ بانكتەرگە ۇلتتىق بانك نەمەسە كۆازيمەملەكەتتٸك كومپانييالار ارقىلى بەرٸلٸپ, ارى قاراي قايتا باعالاۋ ارقىلى بانكتەرگە ەدەۋٸر پايدا ەكەلگەن اقشا.
- پروبلەمالىق كرەديتتەر قورىنىڭ (پكق) پروبلەمالىق اكتيۆتەردٸ ساتىپ الۋى
بۇل جاعدايدا پايدا پكق اكتيۆتەردٸ نومينالدى قۇنى بويىنشا ساتىپ الۋ ەسەبٸنەن پايدا بولدى, ال ولاردىڭ ناقتى قۇنى ايتارلىقتاي تٶمەن ەدٸ جەنە رەزەرۆتەردٸ ەسەپتەۋ ارقىلى بانكتەردٸڭ بالانستارىندا كٶرٸنٸس تاپتى. رەزەرۆتەردٸ تاراتۋ قوسىمشا پايدا ەكەلدٸ جەنە كاپيتالدى ۇلعايتتى.
مەسەلەن, پروبلەمالىق اكتيۆتٸ بانك 1 ملرد تەڭگە دەپ كٶرسەتتٸ, ال ونىڭ نارىقتىق قۇنى شىنتۋايتىندا 200 ملن تەڭگە بولاتىن. بٸراق بانك 800 ملن تەڭگەگە رەزەرۆ قۇردى نەمەسە اۋديتورلاردى ونىڭ 1 ملرد تەڭگە تۇراتىندىعىنا سەندٸردٸ. مەملەكەت مۇنداي اكتيۆتٸ 1 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الدى, ال بانك 800 ملن تەڭگە مٶلشەرٸندە پايدانى يەلەندٸ. مۇنداي وپەراتسييالار ارقىلى بانكتەردٸڭ قانشا پايدا تاپقانىن باعالاۋ قيىن, بٸراق مەنٸڭ ويىمشا, نومينالدى قۇننىڭ كەم دەگەندە 70%-ى بولۋى كەرەك.
- ەرتٷرلٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالار ارقىلى جاناما قولداۋ, نەگٸزٸنەن جەكە تۇلعالار ٷشٸن
بۇعان ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق نەسيەلەردٸ قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى, حەوت نەسيەلەرٸن قايتا قارجىلاندىرۋ, تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردٸ 300 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ەسەپتەن شىعارۋ جەنە ت.ب. جاتقىزۋعا بولادى. بۇل جاعدايدا بانكتەر نەسيەلٸك پورتفەلدەردٸڭ ساپاسىن جاقسارتتى, ٶيتكەنٸ پروبلەمالىق قارىز الۋشىلار قايتا قارجىلاندىرۋ نەمەسە ەسەپتەن شىعارۋ ارقىلى قارىز كٶلەمٸن ازايتتى, ال بانكتەر پروبلەمالىق نەسيەلەردٸ قىسقارتتى جەنە قوسىمشا رەزەرۆتەردٸ تاراتۋى نەمەسە جاساماۋى مٷمكٸن.
ەگەر بارلىق مەملەكەتتٸك كٶمەك باعدارلامالارى تسيفرلاندىرىلسا, سوما ٶتە ٷلكەن بولادى. سوندىقتان بارلىعىن جٸلٸكتەپ, بٶلەك قاراستىرايىق. الدىمەن تٸكەلەي كٶمەكتٸ نازارعا الايىق: مەملەكەتتٸك كٶمەك اقشا قالاي ەسەپتەلدٸ جەنە ونى بٷگٸندەرٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن قايتارۋ قالىپتى جاعداي دەپ سانالادى?
رەسمي تٷردە ۇلتتىق بانكتٸڭ ەنشٸلەسٸ "قازاقستاننىڭ ورنىقتىلىق قورى" ارقىلى جالپى سوماسى 700 ملرد تەڭگە بولاتىن باعدارلاماعا جەتٸ بانك قاتىستى (Bank RBK — 240 ملرد, ەۋرازييالىق بانك — 150 ملرد, اتف جەنە تسەسنابانك — 100 ملرد, تسەنتركرەديت بانكٸ — 60 ملرد جەنە نۇربانك — 47 ملرد). بۇعان حالىق بانككە ساتىلماي تۇرعاندا مەملەكەتتٸك قاعازدار تەتٸگٸ ارقىلى 1 ترلن تەڭگە جەنە پروبلەمالىق نەسيەلەر قورىنان 250 ملرد تەڭگەنٸڭ دەپوزيتٸ ارقىلى جيىنتىعىندا 1 250 ملرد تەڭگەگە ارزان قورلاندىرۋعا قول جەتكٸزگەن قازكوممەرتسبانككە بەرٸلگەن كٶمەك اقشانى دا قوسۋ كەرەك. ونىڭ ٶزٸندە قازكوممەرتسبانك پەن تسەسنابانكتەن پروبلەمالىق نەسيەلەر قورى مەمٸلە الدىندا پروبلەمالىق اكتيۆتەردٸ ساتىپ العانىن ەسەپتەمەگەندە (بۇل تۋرالى بٶلەك ايتامىن).
سونداي-اق, تسەسنابانك كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردان ارزان دەپوزيتتەر الدى, ال Bank RBK دسفك (ارنايى قارجى كومپانيياسى) ارقىلى ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور 15 جىلعا تٶمەن مٶلشەرلەمەمەن شامامەن 335 ملرد تەڭگەگە ساتىپ العان وبليگاتسييالارعا اۋىستىردى.
نومينالدى سومالار ايتارلىقتاي كٶپ, بٸراق ناقتى مەملەكەتتٸك كٶمەك بانكتەردٸڭ ارزان قورلاندىرۋدان العان پايداسىنىڭ مٶلشەرٸمەن عانا ەسەپتەلەدٸ. مەسەلەن, قايتا باعالاۋعا جاتاتىن قورلاندىرۋدىڭ جالپى كٶلەمٸ 0,7 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى دەلٸك. 2017 جىلى وسى جاعدايلار بولىپ جاتقاندا بازالىق مٶلشەرلەمە 11% شاماسىندا بولدى, ال بانكتەر مەملەكەتتەن العان كٶمەك اقشانىڭ بارلىعىن جىلدىق 14% شاماسىمەن قايتا باعالادى. بۇل ەر بانككە كٶمەك اقشانىڭ نومينالدى قۇنىنان شامامەن 60% پايدا ەكەلدٸ. قارادٷرسٸن ەسەپپەن الساق, 0,7 تريلليون تەڭگەدەن بانكتەر كاپيتالىن بٸر دەمدە ۇلعايتىپ, 420 ملرد تەڭگە پايدا تاپتى.
ٸس جٷزٸندە قايتا باعالاۋ ەسەبٸ كەلەسٸدەي: مەملەكەتتٸك كٶمەك 15 جىلعا جىلدىق سىياقى مٶلشەرمەسٸ 4%-بەن بەرٸلدٸ. ەگەر بانكتەر نارىقتىق مٶلشەرلەمەمەن قارىز السا, بۇل اراداعى جىلدىق مٶلشەرلەمە 14% بولار ەدٸ. 10% ايىرماشىلىق — بۇل ىقتيمال پايدا. حالىقارالىق قارجىلىق ەسەپ ستاندارتتارى (حقەس) بويىنشا بٸردەن ونى 15 جىلعا شاعىپ جٸبەرسەڭٸز, قانشا پايدا بولعانىن كٶرۋگە بولادى. بٸراق, سونىمەن بٸرگە بولاشاق كٸرٸستەردٸ ديسكونتتاۋ قاجەت, ال قارىز بالانستا نومينال بويىنشا ەمەس, ەدٸل قۇنى بويىنشا كٶرسەتٸلەدٸ. بىلايشا ايتقاندا, بالانستا 420 ميلليارد پايدا جەنە جىلدىق 14%-بەن مٶلشەرلەمەمەن 280 ميلليارد تەڭگە قارىز بولادى.
بۇدان كەيٸنگٸسٸ تٸپتٸ قىزىق: 2022 جىلى بازالىق مٶلشەرلەمە 16%-عا دەيٸن ٶستٸ, ال نارىقتا وسى تيپتەگٸ قورلاندىرۋدىڭ جىلدىق مٶلشەرلەمەسٸ 18%-عا جۋىق بولار ەدٸ. بٸراق بانكتەر 4%-بەن قارىزدى تٶلەۋدٸ جالعاستىرۋدا جەنە جىل سايىن قوسىمشا 4% پايدا تابۋدا (18-14%). 280 ملرد تەڭگە قارىزدىڭ ٷش جىلى ≈34 ملرد تەڭگە, ال قالعان 10 جىل ٸشٸندە — نومينالدا تاعى 112 ملرد تەڭگە (ديسكونتتاۋدى ەسەپكە الماعاندا).
وسىلايشا, بانكتەر ستاۆكالاردىڭ ٶسمٸنەن دە قوسىمشا پايدا تابۋدا.
"بٸراق بۇل رەتتەۋشٸ ورگان ستاۆكالارىن شەكتەگەن اعىمداعى شوتتار مەن ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەر ارقىلى بانكتەردٸڭ الاتىن پايداسىمەن سالىستىرعاندا تٷك بولماي قالادى. بانكتەر شامامەن 7 ترلن تەڭگەنٸ نٶلدٸك پايىزبەن ۇستايدى جەنە 2019 جىلدان باستاپ ودان شامامەن 3,5 ترلن تەڭگە تابىس تاپتى, بۇل كەز كەلگەن مەملەكەتتٸك كٶمەك كٶلەمٸنەن ەدەۋٸر اسىپ تٷسەدٸ. ەرٸ وسى تابىس كٶزٸ ەلٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر, ٶيتكەنٸ رەتتەۋشٸ ورگاننىڭ بۇل تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەردٸ جويۋعا دەگەن ىنتاسى تٷك بايقالمايدى",دەپ جازادى عالىم قۇسايىنوۆ ٶزٸنٸڭ Telegram ارناسىندا.
ايتا كەتسەك, 2025 جىلعى 11 تامىزدا بانك تسەنتركرەديت (بتسك) قازاقستاننىڭ بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەتتەن الىنعان 30 ملرد تەڭگەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن قايتارعانى حابارلانعان. سونداي-اق سايتىمىزدا "ۇلتتىق بانكتٸڭ بانكتەر ٷشٸن مرت كٶلەمٸن ارتتىرۋدىڭ ارتىندا نە تۇرعانى بەلگٸلٸ بولدى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
