قىستىڭ قامىن جازدا ويلا
– رىسكەلدٸ احمەتقاليۇلى, الماتىداي الىپ مەگاپوليستٸڭ جانىندا ورنالاسقان تالعار اۋدانىنىڭ دامۋ قارقىنى ەش ۋاقىتتا بەسەڭسٸمەيتٸنٸن بٸلەمٸز. العاشقى ەڭگٸمەنٸ اۋداننىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنەن باستاساڭىز.
– راس ايتاسىز, اۋدانىمىزدىڭ الماتىمەن قوڭسىلاس بولعانىنىڭ پايداسى زور. قازٸر اۋدانىمىزدا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك جوعارى دەڭگەيدە دامۋدا.
اۋدانىمىزعا 46 ەلدٸ مەكەن قارايدى. بٸراز جۇرت الماتىعا قاتىناپ, جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ٶزٸڭٸز دە بٸلەسٸز.
قازٸرگٸ تاڭدا اۋدان ورتالىعى تالعار قالاسىنداعى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا قاتىستى قوردالانعان مەسەلەلەر بٸرتٸندەپ شەشٸلٸپ كەلەدٸ. توقىراۋ جىلدارى تالعار قالاسىنداعى ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸ جۇمىسىن توقتاتتى. بۇدان كەيٸن قالا حالقى كٶپ قاباتتى تۇرعىن ٷيلەرٸن ٶز بەتٸنشە پەش قويىپ, باسپانالارىن جىلىتقانى بەلگٸلٸ.
ال جاعداي رەتتەلٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق احۋالى جاقسارعاننان كەيٸن تالعار قالاسى دا زامان تالابىنا ساي دامۋعا بەت بۇرۋدامىز.
ٶتكەن جىلى قىستىڭ سارىشۇناق ايازىندا كٶمٸر, سۇيىق وتىن, ەلەكتر قۋاتىمەن جىلىتاتىن كٶپ قاباتتى تۇرعىن ٷيلەردە اپاتتى جاعداي ورىن العانى ەسٸڭٸزدە شىعار.
سول كەزدە وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ٶزٸ كەلٸپ, تۇرعىنداردى ساقىلداعان سارى ايازدا جىلۋسىز قالدىرماي, وبلىس قازىناسىنان قارجى بٶلٸپ, اپاتتى جاعدايدى دەر كەزٸندە اۋىزدىقتاعان ەدٸ.
بيىل سول وقيعا قايتالانباۋى ٷشٸن قالاداعى كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ جانىنان شاعىن جىلۋ قازاندىقتارىن سالىپ, قىسقا ەرتە باستان قامداندىق.
– قىستان قىسىلماي شىعۋ ٷشٸن ەرتە كٶكتەمنەن ٸسكە كٸرٸسكەن ەكەنسٸزدەر عوي?
– ەرينە. شاعىن جىلۋ قازاندىقتارىن سالۋ ايتار اۋىزعا جەڭٸل دٷنيە بولعانىمەن, ناقتى ٸسكە كەلگەندە وڭاي جۇمىس ەمەس ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزدٸك.
مۇنداي قازاندىقتاردى سالماس بۇرىن قالا تۇرعىندارى اراسىندا پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆتەرٸن قۇرۋ كەرەك بولدى. بۇل رەتتە اۋداندىق كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەسٸ قىزمەتكەرلەرٸ ەرتە كٶكتەمنەن باستاپ, حالىق اراسىندا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, پيك-تەر قۇرىپ, شاعىن جىلۋ قازاندىقتارىن سالىپ, وعان كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸ قوسۋدىڭ ماڭىزىن بارىنشا تٷسٸندٸردٸ.
بۇلا باعىتتا ەڭبەگٸمٸز ٶز جەمٸسٸن بەردٸ. حالىق تا جاعدايدى تٷسٸندٸ. وسىلايشا, تالعار قالاسىندا ۇزىن سانى 30-دان استام پيك قۇرىلىپ, قازٸر جۇمىس ٸستەۋدە.
بيىل 23 ٷي مەملەكەتتەن بٶلٸنگەن قارجىنىڭ ەسەبٸنەن ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸنە قوسىلسا, تاعى 12 ٷيدٸڭ تۇرعىندارى ٶزدەرٸ قارجى جيناپ, ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸن سالىپ, قىستان قىسىلماي شىعۋدىڭ قامىنا كٸرٸستٸ.
ەكٸمدٸك قىزمەتكەرلەرٸ ەرٸكتٸ تٷردە جىلۋ جٷيەسٸن سالۋعا نيەتتەنگەن ٷيلەرگە ۇيىمداستىرۋ, قۇجاتتاندىرۋ جاعىنان بارىنشا قولداۋ كٶرسەتكەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
– ەكٸم مىرزا, سوندا شاعىن بٸر جىلۋ جٷيەسٸنە قانشا تۇرعىن ٷيدٸ قوسۋعا بولادى?
– بٸر جىلۋ جٷيەسٸنە 5-6 ٷيدٸ قوسۋعا بولادى. جىلۋ قازاندىقتارى گازبەن جۇمىس ٸستەيدٸ. قىستا كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيدٸڭ تۇرعىندارى كٶمٸر تاسىپ, كٷل شىعارىپ ەۋرەگە تٷسپەيدٸ. جىلۋى مەن ىستىق سۋى قاتار بەرٸلەدٸ. ەرٸ قاۋٸپسٸز.
كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەرگە گاز بەن ەلەكتر قۋاتى ارقىلى جۇمىس ٸستەيتٸن پەشتەردٸ ورناتۋ قاۋٸپتٸ ەكەنٸن ٶزٸڭٸز دە بٸلەسٸز. الداعى ۋاقىتتا تالعار قالاسىنداعى كٶپقاباتتى 163 ٷيدٸڭ جانىنان شاعىن جىلىتۋ قازاندىقتارىن ورناتىپ, قالاداعى كوممۋنالدىق مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز.
بۇل باعىتتاعى بٸزدٸڭ باستامامىزعا الماتى وبلىسى ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ تا قولداۋ بٸلدٸرٸپ, بارلىق كٶمەگٸن كٶرسەتٸپ جاتىر. الداعى جىلى بٸزدەر تاعى دا 16 شاعىن جىلۋ قازاندىعىن سالامىز.
كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ يەلەرٸ ٷش بٶلمەلٸ پەتەرلەرٸن جىلىتۋ ٷشٸن بٸر قىستا 60-70 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن شىعىن شىعارادى. ەگەر مۇنداي ٷيلەر ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸنە قوسىلسا, قاراپايىم حالىقتىڭ كوممۋنالدىق شىعىنى جەتٸ ەسەگە دەيٸن تٶمەندەيدٸ.
بۇل باعىتتا ەكٸمدٸك قىزمەتكەرلەرٸ جان-جاقتى جۇمىس ٸستەپ, ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸ ەكەنٸن ەربٸر تۇرعىنمەن جٷزدەسٸپ, تٷسٸندٸرگەننەن كەيٸن حالىق ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸنە قوسىلۋعا كەلٸسٸمدەرٸن بەردٸ.
الداعى جىلى تالعار اۋدانىنداعى 163 كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيدٸڭ بەرٸن ورتالىق جىلۋ جٷيەسٸنە قوسىپ, بۇل مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشۋدٸ كٶزدەپ وتىرمىز.
– رىسكەلدٸ احمەتقاليۇلى, قولعا العان ٸستەرٸڭٸز شاعىن قالالاردىڭ شىرايىن اشاتىن جاقسى جوبا ەكەن. جالپى, وسى مەسەلەگە كەسٸپكەرلەردٸ تارتۋعا بولا ما?
– بيىل بيۋدجەتتٸك ٶتٸنٸمگە ەنبەگەن 12 ٷيدٸڭ جىلۋ قازاندىقتارى جەكە ازاماتتاردىڭ قارجىسىنا سالىندى. مەنٸڭشە, بۇل ٸسكە كەسٸپكەرلەردٸ تارتۋعا بولادى. يە, قارجىنىڭ قايتۋى بٸرازعا سوزىلاتىندىقتان, مۇنداي جوبالارعا اقشا سالۋ قيىن. بٸراق بولاشاعى بار. بولاشاقتا كەسٸپكەرلەردٸڭ شاعىن قالالارداعى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ٸسٸنە قارجى سالۋعا ىنتالاندىرۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان تيٸمدٸ ۇسىنىستار جاساپ, ىنتالاندىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
– بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارىنىڭ رٶلٸ قانداي بولدى?
– اۋدانىمىزدىڭ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا جاۋاپتى تۇلعالار جىلۋ قازاندىقتارىن سالۋدىڭ جوبالاۋ جۇمىستارىن تيٸستٸ ۇيىمدارمەن بٸرلەسٸپ, دايىندادى. سونىمەن قاتار تۇرعىندار اراسىندا ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدٸ تولىقتاي ٶز موينىنا الدى. بيىلدىڭ ٶزٸندە جىلتىۋ مەسەلەسٸ بويىنشا حالىقپەن 20-دان استام كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ, جۇرتتىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردٸك.
بۇدان باسقا جىلۋ قازاندىعى سالىنعاننان كەيٸن جىلۋ قۇبىرلارىن كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ جەرتٶلەلەرٸنە دەيٸن جەتكٸزٸپ بەرۋ مەملەكەتتٸڭ موينىندا بولدى. ال ودان ارى قاراي ەركٸم جىلۋدى ٶز ٷيلەرٸنە تارتىپ كەتۋ كەرەك ەدٸ.
العاشقىدا جوبالاۋ ينستيتۋتتارى جەرتٶلەگە كەلگەن جىلۋ قۇبىرلارىن ەركٸم ٷيدٸ-ٷيٸنە تارتۋعا 100 مىڭ تەڭگەنٸڭ ٷستٸندە قارجى شىعىندايدى دەپ ەسەپتەگەن بولاتىن. كەيٸننەن بٸزدٸڭ قىزمەتكەرلەر مۇنداي ٸسپەن اينالىساتىن جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ كەسٸپكەرلەرمەن سٶيلەسٸپ, ونىڭ قۇنىن 60 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن تٷسٸردٸك.
وسىلايشا, قاراپايىم حالىقتىڭ قارجىسىن ٷنەمدەۋ بويىنشا كەسٸپكەرلەرمەن كەلٸسٸمگە كەلدٸك. الداعى ۋاقىتتا تالعار اۋدانى ەكٸمدٸگٸ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى مەكەمەسٸ جانىنان قۇرىلعان «تۇرعىن ٷي» مەكەمەسٸ قالا بويىنشا قۇرىلعان 31 پيك-تٸڭ جۇمىسىن نازاردان تىس قالدىرماي, ولاردىڭ كٸدٸرٸسسٸز جۇمىس ٸستەۋٸن قاداعالايدى.
«تالعار سيتي» – بولاشاقتىڭ قالاسى
– الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىندا كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ اۋلالارىنا كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, بالالار وينايتىن الاڭدار بوي كٶتەرگەنٸن ٶز كٶزٸمٸزبەن كٶردٸك. قالاي ويلايسىز, مۇنداي يگٸلٸكتٸ ٸستەردٸ تالعاردا دا ٸسكە اسىرۋ جوسپاردا بار ما?
– بار. تالعار قالاسىنداعى كٶپقاباتتى ٷيلەردٸڭ اۋلالارىنا كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلمەگەنٸنە كٶپ بولدى. وسى مەسەلە تۋرالى وبلىس ەكٸمٸ اماندىق عابباسۇلىنا ايتقانىمدا ول كٸسٸ بٸزدٸڭ ويىمىزدى قولدادى.
بۇدان كەيٸن بٸزدەر بٸردەن تالعار قالاسىنداعى كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيلەرگە كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ ٷشٸن بيۋدجەتتٸك ۇسىنىسىمىزدى دايىنداپ, تيٸستٸ ورىندارعا ٶتكٸزدٸك.
سەتٸن سالسا, الداعى جىلى وبلىس تاراپىنان بۇل ٸسكە 500 ملن تەڭگە بٶلٸنبەكشٸ. وسىلايشا, تالعاردى الماتىنىڭ ٸرگەسٸندەگٸ جايلى قالاعا اينالدىرۋعا بار كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ جۇمساپ جاتىرمىز.
– ەكٸم مىرزا, كابينەتٸڭٸزدٸڭ مىنا بٸر بۇرىشىنان ورىن تەپكەن «تالعار سيتي» جوباسى جايىندا قىسقاشا ەڭگٸمەلەپ بەرسەڭٸز?
– قازٸرگٸ تاڭدا تالعار اۋدانىنداعى حالىقتىڭ سانى جىل ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەكٸمدٸكتە 2800-دەن استام ادام ٷيدٸڭ كەزەگٸندە تۇر. وسى جايتتى ەسكەرٸپ, «تالعار سيتي» شاعىن اۋدانىن تۇرعىزۋعا بەل بۋىپ, بٸلەك سىبانا كٸرٸستٸك. نازارلارىڭىزدى اۋدارعان «تالعار سيتي» جوباسىنىڭ ماكەتٸن «بازيس-ا» كومپانيياسىنىڭ جوبالاۋ ينستيتۋتى دايىنداپ بەرگەن.
قازٸرگٸ تاڭدا وسى جوباعا اۋدانىمىزدا قۇرىلىسپەن اينالىساتىن ەكٸ كومپانييا قاتىسىپ, توعىز قاباتتى ەكٸ تۇرعىن ٷيدٸ سالۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتٸ.
ال تۇتاس مٶلتەك اۋدانداعى تۇرعىن ٷيلەردٸ تٷركييانىڭ قۇرىلىس كومپانيياسى سالاتىن بولادى. جاڭا اۋدانداعى تۇرعىن ٷيلەردٸ ساتۋ ٸسٸنە «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا «تۇرعىنٷيجيناقبانكٸ» دە اتسالىسپاقشى.
وسى رەتتە ايتا كەتەتٸن مەسەلە, بٸرٸنشٸ كەزەكتە تۇرعىن ٷيلەر تالعار اۋدانىندا تۇراتىن ازاماتتارعا بەرٸلەدٸ. الدىمەن ولاردىڭ بانك قىزمەتكەرلەرٸ تٶلەم مٷمكٸندٸكتەرٸن تەكسەرەدٸ. سودان كەيٸن بارىپ, الاتاۋدىڭ باۋرايىندا ورنالاسقان تالعار قالاسىنىڭ تۇرعىنى بولۋعا ىقىلاس تانىتقانداردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ قاراستىرىلادى.
قازٸرگٸ تاڭدا «تالعار سيتيدٸڭ» اۋماعىندا بيۋدجەت ەسەبٸنەن 60 پەتەرلٸك تۇرعىن ٷيلەردٸ سالىپ جاتىرمىز. تاعى دا ايتا كەتەتٸن مەسەلە, اتالعان اۋماقتا جاڭا مەكتەپ, بالاباقشا جەنە اۋرۋحانا سالىنعان. ەگەر بۇل جوبا ٸسكە اسسا تالعار الماتىنىڭ ٸرگەسٸندەگٸ كٶرٸكتٸ سەرٸكتەس قالاعا اينالادى.
تالعار قالاسىنىڭ ەكولوگييالىق تۇرعىدان كٶرٸكتٸ جەردە ورنالاسقانىن ەسەپكە الاتىن بولساق, «تالعار سيتي» جوباسىنىڭ بولاشاعى زور ەكەنٸن باعامداۋعا بولادى. سول سەبەپتٸ شەتەلدٸك كومپانييالار بۇل جوباعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.
تۇرعىن ٷيلەردٸڭ باعاسى دا تيٸمدٸ. بٷگٸندە «تالعار سيتي» اۋماعىندا بوي كٶتەرەتٸن ٷيلەردٸڭ شارشى مەترٸ 197 مىڭ تەڭگە بولىپ بەلگٸلەنگەن. حالىق تاراپىنان سۇرانىس جوعارى.
جول كەڭەيەدٸ
– رىسكەلدٸ احمەتقاليۇلى, سٸزدٸڭ تالعار اۋدانى ەكٸمٸ بولىپ تاعايىندالىپ, جۇمىسقا كٸرٸسكەنٸڭٸزگە بٸر جىلعا تاياپ قالدى. بۇعان دەيٸن ٷكٸمەتتە, الماتى قالاسى مەن قاراعاندى وبلىسىندا جاۋاپتى باسشىلىق قىزمەتتەردٸ ابىرويمەن اتقاردىڭىز. الدىمىزداعى «تالعار سيتي» جوباسىنا كٶزٸمٸز تٷسكەندە سٸزدٸڭ كەز كەلگەن ٸستٸ ٷلكەن ماسشتابتا پايىمدايتىنىڭىزدى بايقادىق. تالعار اۋدانىن ٶركەندەتۋ جولىندا تاعى دا قانداي ماڭىزدى وي-جوسپارلارىڭىز بار?
– تالعار اۋدانىنا ەكٸم بولىپ تاعايىندالعاندا الماتى مەن تالعاردىڭ اراسىنداعى جول مەنٸڭ بٸردەن نازارىمدى اۋداردى. تالعار قالاسى مەن ونىڭ اينالاسىنداعى اۋىلداردا تۇراتىن حالىقتىڭ بٸرازى الماتىعا قاتىناپ جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇدان باسقا الماتىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن قانشاما ستۋدەنتتەر بار.
جۇرتتىڭ بەرٸ تاڭەرتەڭ الماتىعا قاراي جولعا شىققاندا, ٷلكەن كەپتەلٸس پايدا بولادى.
[caption id="attachment_39661" align="aligncenter" width="782"]
كەرەك دەسەڭ بۇل جولمەن تالعار اۋدانىنان بٶلەك ەڭبەكشٸقازاق اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى دا جٷرەدٸ. جايشىلىقتا 20-30 مينۋتتا الماتىعا جەتەتٸن جولدا جۇرتشىلىق تاڭەرتەڭ مەن كەشكٸ كەپتەلٸستە ساعاتتاپ جولدا تۇرۋعا مەجبٷر. وسىدان كەيٸن بۇل جولدى كەڭەيتۋدٸڭ ماڭىزىن تٷسٸندٸم.
«الماتى – تالعار» كٶلٸك جولى رەسپۋبليكالىق «قازاۆتوجول» مەكەمەسٸنە قارايدى. بۇعان بٸزدٸڭ قۇزٸرەتٸمٸز جٷرمەيدٸ. بٸراق قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋعا تاعى دا بولمايدى.
سودان بيىل جازدا ۆيتسە-پرەمەر اسقار مامين مەن الماتى وبلىسى ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ ٷلكەن الماتى اينالما اۆتوكٶلٸك جولىنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنٸڭ قۇرىلىسىن باستاعاندا اسقار مامين مىرزاعا وسى مەسەلەنٸ قۇلاققاعىس قىلىپ ايتتىق.
ٶز كەزەگٸندە ۆيتسە-پرەمەر ۇسىنىسىمىزدىڭ ورىندى ەكەنٸن ايتىپ, اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى مەرەكە پٸشەنباەۆقا تاپسىرما بەردٸ.
بۇدان كەيٸن بۇل مەسەلەنٸ الماتى وبلىسىنان مەجٸلٸستە ٶكٸلدٸك ەتەتٸن دەپۋتاتتارىمىز ومارحان ٶكسٸكباەۆ پەن زاعيپا باليەۆا دا كٶتەرٸپ, بٸزگە قولداۋ كٶرسەتتٸ.
بٸزدٸڭ بولجاۋىمىزشا, الداعى جىلى «الماتى – تالعار» تاس جولىن تٶرت جولاقتى ەتٸپ كەڭەيتۋ جۇمىستارى باستالدى دەپ ٷمٸتتەنٸپ وتىرمىز. جول كەڭەيٸپ, زامان تالابىنا ساي جاڭعىرعاندا كٶلٸك كەپتەلٸسٸ جوعالىپ, اۋدان تۇرعىندارىنىڭ بارىس-كەلٸسٸ جەڭٸلدەيتٸن بولادى.
«الماتى – تالعار» تاس جولى 1964 جىلى سالىنعانى بەلگٸلٸ. سودان بەرٸ تالاي رەت كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷردٸ. بٸراق جولدى كەڭەيتۋ مەسەلەسٸ ەشقاشان قاراستىرىلماعان. 1964 جىلدان بەرٸ شيرەك عاسىر ٶتتٸ. اۋدانىمىزدا جىل ٶتكەن سايىن حالىق سانىپ ارتىپ كەلەدٸ. وسى تۇرعىدان الىپ قارايتىن بولساق, «الماتى – تالعار» تاس جولىن زامان تالابىنا ساي كەڭەيتەتٸن مەرزٸمنٸڭ جەتكەنٸن كٸم دە بولسا بايقايتىنى انىق.
اۋىزسۋ مەسەلەسٸ قاشان شەشٸلەدٸ?
– اۋىزسۋعا قاتىستى تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەر تۋىنداپ جاتاتىنىن بٸلەمٸز. ايتىڭىزشى, اۋدانداعى اۋىزسۋ مەسەلەسٸ تٷپكٸلٸكتٸ قاشان شەشٸلەدٸ?
– تالعار اۋدانىنىڭ حالقى اۋىزسۋدى باستاۋ قاينارىن تاۋدان اعاتىن ٶزەن-كٶلدەردەن الاتىنى بەلگٸلٸ. كٶكتەمدە كٷن جىلىپ, قار مەن مۇز ەرٸگەن سەتتە اعىن سۋ لايلانىپ, سۋ بٸرنەشە كٷن بويى ٸشۋگە جارامسىز بولىپ قالادى.
سول كەزدە اۋدان تۇرعىندارى رەنٸشتەرٸن بٸلدٸرەدٸ. ال قالعان ۋاقىتتا تازا تاۋ سۋى تولاسسىز اعىپ كەلە بەرەدٸ. 1970 جىلى سالىنعان جەراستى سۋىن سوراتىن سورعى ەبدەن توزعان.
كٶكتەمدە ەسكٸ سۋ سورعى اۋدان حالقىنا قاجەتتٸ سۋ جەتكٸزٸپ بەرە المايدى. وسى مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشۋ ماقساتىندا بٸزدەر جەر استىنان تازا سۋدى سوراتىن ەكٸنشٸ سۋ سورعىنى سالۋدىڭ جوباسىن دايىنداپ, بيۋدجەتتٸك ٶتٸنٸمدٸ تيٸستٸ ورىندارعا بەردٸك.
بۇل ٷشٸن مەملەكەت قازىناسىنان 1,18 ملرد تەڭگە بٶلٸنبەكشٸ. الداعى جىلى وسى جوبا ٸسكە اسسا, تالعارلىقتاردىڭ اۋىزسۋ مەسەلەسٸ تٷبەگەيلٸ شەشٸلەدٸ. اۋدانىمىزدا جەراستى سۋىنىڭ مول قورى بار.
كٶكتەمدە اعىن سۋ لايلانعاندا سۋ سورعىنى پايدالانىپ, حالىقتى تازا اۋىزسۋمەن قامتيتىن بولامىز. ال قالعان جاز, كٷز, قىس مەزگٸلدەرٸندە اعىن سۋدى ەركٸن پايدالانۋعا بولادى. اعىن سۋ تاۋدان اعىپ, ٶزدٸگٸمەن كەلٸپ جاتقاندىقتان حالىققا ارزانعا تٷسەدٸ.
تۋريزم باستى نازاردا
– الماتىنىڭ ٸرگەسٸندە ورنالاسقان تالعار اۋدانىنىڭ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس پەن ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا قولايلى اۋماق ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز. اۋداندا بيزنەستٸڭ دامۋى مەن كەسٸپورىنداردىڭ قۇرىلۋى قاي دەڭگەيدە ەكەنٸن ەڭگٸمەلەپ بەرسەڭٸز?
– دۇرىس ايتاسىز, بٸزدٸڭ اۋدان بيزنەس پەن ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا قولايلى ايماق. بيىلدىڭ ٶزٸندە اۋدان بويىنشا شاعىن بيزنەستٸ دامىتۋ ماقساتىندا جٷزدەگەن جوبا قابىلدانىپ, ونىڭ 35 جوباسى مەملەكەتتٸڭ جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەسٸنە يە بولدى.
وسىلايشا, اۋدانىمىزداعى كەسٸپكەرلەردٸڭ ٸسٸن باستاۋعا 172 ملن تەڭگە باعىتتالدى. بۇل رەتتە تيٸستٸ مەكەمەلەر بيزنەسپەن اينالىسۋعا دەن قويعان ازاماتتاردىڭ جوبالارىن سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, ولاردى قارجىلاندىرۋعا جٸبەرگەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
بۇدان باسقا اۋدان اۋماعىندا ٸسكە اسىپ جاتقان 9 ينۆەستيتسييالىق جوبامىز بار. وسى جوبالاردىڭ ارقاسىندا جىل باسىنان بەرٸ 338 ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتىلدى.
ەندٸ ٸرٸ جوبالارىمىزعا توقتالسام, بيىل «LG قازاقستان» كومپانيياسى «قازليفت» دەگەن كەسٸپورىن قۇرىپ, ەلٸمٸزدە جەدەلساتى شىعارۋ ٸسٸنە بٸلەك سىبانا كٸرٸسٸپ كەتتٸ. سونىمەن قاتار «نۇرقاعاز» كومپانيياسى كارتوننان ەرتٷرلٸ كٶلەمدەگٸ قوراپ ٶنٸمدەرٸن شىعارۋ ٸسٸن جولعا قويدى. وسى كەسٸپورىننىڭ ارقاسىندا ەدەتتە شاشىلىپ جاتاتىن قاعازدار بٸر ورتالىققا جينالىپ, ەلدٸڭ يگٸلٸگٸنە جاراپ جاتقان جايى بار.
بۇدان باسقا دەل تٷرلٸ ٶنٸمدەردٸڭ قاپتاماسى مەن قورابىن شىعارۋ ٸسٸمەن اينالىساتىن «ينتەلل-سەرۆيس» كومپانيياسىنىڭ دا جۇمىسى ويداعىداي جٷرٸپ جاتىر. قازٸرگٸ تاڭدا اتالعان كومپانييانىڭ ٶنٸمدەرٸ ەلٸمٸزدەن تىس ورتالىق ازييا ەلدەرٸنەن ٷلكەن سۇرانىسقا يە.
تاعى دا ايتا تٷسسەك, اۋدانىمىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى جوبالارى دا تابىستى ٸسكە اسىپ كەلەدٸ. ايتالىق, رەسپۋبليكاعا تانىمال «بايسەركە-اگرو» كومپانيياسى سىرت ەلدەردەن اسىلتۇقىمدى مالداردىڭ ەمبريوندارىن ەكەلٸپ, قازاقستانداعى مال شارۋاشىلىعىن اسىلداندىرۋ ٸسٸنە كٸرٸسٸپ كەتتٸ. وسى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا جٷزدەگەن تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, اۋدان بيۋدجەتٸنە ميلليونداعان سالىقتار تٶلەنۋدە.
سوڭعى ۋاقىتتارى تالعار اۋدانىندا تۋريزم سالاسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە تاۋ باۋرايىندا كٶپتەگەن دەمالىس كەشەندەرٸ بوي كٶتەرٸپ, اۋدان حالقى مەن الماتى تۇرعىندارىنا قىزمەت كٶرسەتۋدە. ەلٸمٸزگە تانىمال «لەسنايا سكازكا» دەمالىس كەشەنٸ «ويقاراعاي» دەپ ٶزگەرتٸلٸپ, جۇمىسىن كەڭەيتٸپ, بيىل دەمالۋشىلارعا ارناپ جاڭا ۆەلوجول سالعانىن اتاپ ايتۋعا بولادى.
سول سيياقتى «اقبۇلاق» سپورت كەشٸنٸ دە قىسقى ماۋسىمدا شاڭعىمەن سەرۋەندەۋگە جانى قۇمار ازاماتتارعا قىزمەت كٶرسەتۋگە دايىن.
تۋريزم سالاسىن دامىتۋ بويىنشا ساراپشىلارمەن كەڭەسكەنٸمدە, ولار الماتىداي ٸرٸ مەگاپوليستٸڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن «شىمبۇلاق» سەكٸلدٸ 30 نىسان كەرەك ەكەنٸن ايتقان ەدٸ.
ەرينە, بۇل بولاشاقتىڭ ەنشٸسٸندەگٸ شارۋا. بٸراق مۇنداي دەمالىس كەشەندەرٸنٸڭ تەڭ جارتىسى كەلەشەكتە تالعار اۋدانىنىڭ اۋماعىندا سالىناتىنىنا سەنٸمدٸمٸن. ٶيتكەنٸ اۋدانىمىز تابيعاتى كٶركەم تاۋ باۋرايىندا ورنالاسقانىن ٶزٸڭٸز دە بٸلەسٸز. سوندىقتان بٸزدەر تۋريزمدٸ دامىتۋ ٸسٸنە ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى نازاردان تىس قالدىرمايمىز.
– ەكٸم مىرزا, سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
سۇحباتتاسقاندار, نۇرلان جۇماحان,
دۋمان بىقاي.
