«ەل ٷشٸن قىزمەت ەتەمٸز»
ەسەپ بەرۋ جيىنىن بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ سالتانات سايرانوۆا جٷرگٸزٸپ, ٶزٸنٸڭ بايانداماسىن وقىدى. اۋىل ەكٸمٸ بٸر جىلدا اتقارىلعان ٸستەر تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالىپ, «اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ەل-اۋقاتى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدٸ» دەپ, ونداعى جۇمىسسىزدىقتىڭ قىسقارىپ, ەلەۋمەتتٸك نىساندار جاڭارىپ, ەمحانا, جول, جارىق, گازداندىرۋ مەسەلەلەرٸ شەشٸلۋ ٷستٸندە ەكەنٸن, الدا تاعى دا اتقاراتىن جۇمىس كٶپ ەكەنٸن ايتتى. اۋىل ەكٸمٸ بيىلدان باستاپ جەرگٸلٸكتٸ باج سالىعىنىڭ كەيبٸر تٷرلەرٸ ەكٸمدٸكتٸڭ قۇزىرىنا بەرٸلگەنٸن, جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ بويىنشا كەيبٸر تەندەرلەر ٶتكٸزٸلٸپ, ٶزدەرٸ تٸكەلەي باقىلاۋعا الا الاتىنىن جەتكٸزدٸ.
«بٸزدٸڭ ەلدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك العانىنا 25 جىل عانا بولدى. از ۋاقىت ٸشٸندە بٸرتالاي بەلەستەردٸ باعىندىردىق. مۇنى اۋىل تۇرعىندارى دا بٸلٸپ وتىر. قازٸر ەلەمدە داعدارىس بولىپ جاتىر. ەلٸمٸز دە بۇل داعدارىستان شەت قالا المايدى. بٸرلٸك بار جەردە, تٸرلٸك بار. حالىقتىڭ ەڭبەكسٷيگٸشتٸگٸ, ىنتىماعى بەرٸمٸزدٸ العا جەتەلەيدٸ. بٸز ەل ٷشٸن قىزمەت ەتەمٸز», – دەدٸ اۋىل ەكٸمٸ ٶز سٶزٸنٸڭ تٷيٸنٸندە.
[caption id="attachment_13012" align="alignright" width="434"]
«اۋدان دامىپ كەلەدٸ»
بۇدان سوڭ سٶز العان اۋدان ەكٸمٸ رايحان نۇرمۇرزاقىزى ٶتكەن بٸر جىل ٸشٸندەگٸ اۋداندا اتقارىلعان ٸستەر تۋرالى مەلٸمەت بەردٸ. ەكٸمنٸڭ ەسەبٸنە سٷيەنسەك, 2015 جىلىدڭ 10 ايىندا بيۋدجەتكە 10643,2 ملن. تەڭگە تٷسٸمدەر جينالىپ, جوسپار 114,0 پايىزعا ارتىعىمەن ورىندالعان. ٶنەركەسٸپ سالاسىندا 18382,4 ملن. تەڭگەنٸڭ ٶنٸمٸ ٶندٸرٸلٸپ, ناقتى كٶلەم يندەكسٸ 106,4 پايىزدى قۇراعان. بٸر جىل ٸشٸندە 3 جاڭا ٶندٸرٸس وشاعى ٸسكە قوسىلعان. ولار: قاينار اۋىلدىق وكرۋگٸندە بالىق شارۋاشىلىعىنا قاجەتتٸ ازىق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرەتٸن«اكۆا اليانس» جەنە تەمٸر قوندىرعىلارىن شىعاراتىن «KZ future technic» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەلگەن سەرٸكتەستٸگٸمەن بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸندە جارىقتاندىرۋ تاۋارلارىن شىعاراتىن «جەمٸس» ٶك. وسى ٶندٸرٸس ورىندارىندا 117 جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلعان.
اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا دەندٸ داقىلدار, كٶكٶنٸس, باقشا داقىلدارى ارتىعىمەن ٶندٸرٸلٸپ, شٶپ, پٸشەندەمە, سٷرلەم, سابان دايىنداۋ ٸسٸ دە 100 پايىز جوسپارداعىداي ٸسكە اسقان. ەڭ باستىسى, نە ەكسەڭ دە ٶنەتٸن تالعار اۋدانىندا 41 جىلىجاي جۇمىس باستاپ, 300,0 توننا ٶنٸم الىنعان. ەكٸمنٸڭ ەسەبٸنە قاراعاندا ەت, سٷت, جٷن ٶنٸمدەرٸ دە ارتىپ, ەلدٸڭ ىرىسى ەسەلەنە تٷسكەن. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن سۋبسيدييالاندىرۋ, ەگٸستٸك جەرلەردٸ تىڭايتۋ, تامشىلاتىپ, جاڭبىرلاتىپ سۋاراتىن القاپتاردى مولايتۋ ٸسٸ دە قولعا الىنىپ, اگرارلىق سالانىڭ دامۋ قارقىنى جەدەلدەپ كەلەدٸ. «اسىلتۇقىمدى مال ٶسٸرەتٸن شارۋا قوجالىقتارى كٶبەيٸپ, شەتەلدەن سٷتتٸ جەنە ەتتٸ باعىتتاعى مال باستارىن ساتىپ الۋعا قۇجاتتار رەسٸمدەپ جاتقان شارۋالار دا ارتىپ كەلەدٸ», – دەيدٸ ەكٸم ٶز بايانداماسىندا.
تالعار اۋدانى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولايلى بولعاندىقتان, اۋدان حالقىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ وسى سالادا قىزمەت ەتەدٸ. ەگٸنمەن, مال ٶسٸرۋمەن جەنە قۇس ٶسٸرۋمەن اينالىساتىن شارۋالاردىڭ سانى كٶبەيٸپ وتىرعانىن جەتكٸزگەن ەكٸم, بۇل سالاعا كٶمەك بەرۋ توقتامايتىنىن دا باسا ايتتى.
«سونىمەن قاتار, اۋداندا 2 مال بورداقىلاۋ الاڭدارى جۇمىس ٸستەيدٸ («بايسەركە اگرو» جشس, «نۇربەكوۆ»شق). بٷگٸنگٸ كٷنگە ولارمەن بورداقىلانعان 413 ٸرٸ قارا مالى ساتىلىپ, 400 باس بورداقىلانۋدا. «348 باسقا ارنالعان فەرمەرلٸك شارۋاشىلىق قۇرۋ» تاپسىرماسى بويىنشا 2 شارۋاشىلىق («ليسۋنوۆ», «ارىن») 17,2 ملن. تەڭگەگە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيياسى» اق ارقىلى 90 باس ٸرٸ قارا مالىن ساتىپ العان, ونىڭ 85 انالىق مال. نەتيجەسٸندە تاپسىرما 24,4% ورىندالعان. سونداي-اق, 2 شارۋاشىلىقتىڭ ( «وتبي» جشس, «التىنبەك» شق ) 32,7 ملن. تەڭگەگە 173 ٸرٸ قارا مالىن ساتىپ الۋعا ٶتٸنٸشتەرٸ قارالۋدا», – دەيدٸ اۋدان ەكٸمٸ.
الماتىنىڭ ٸرگەسٸندەگٸ اۋداننىڭ جان سانى جىل ساناپ ٶسكەندٸكتەن, ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالار دا كٶبەيە تٷسكەنٸ جاسىرىن ەمەس. مەكتەپ, جول, جارىق مەسەلەلەرٸ ەلٸ دە بولسا بار.
بەساعاش اۋىلىندا 600 ورىندىق, اقدالا اۋىلىندا 300 ورىندىق جاڭا مەكتەپتەردٸڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرٸلگەن. اۋداننىڭ №18, 33, 34, 15 ورتا مەكتەپتەرٸندە كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, اۋداننىڭ بارلىق مەكتەپتەرٸ ينتەرنەت جٷيەسٸنە قوسىلعان, 12 مەكتەپتە ينتەراكتيۆتٸ تاقتا قويىلعان, 8 مەكتەپتٸڭ قاشىقتىقتان وقىتۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار. مەكتەبٸ جوق 25 ەلدٸ مەكەننەن 2017 وقۋشى 14 مەكتەپكە تاسىمالدانىپ وقىتىلادى. مەكتەبٸ جوق اۋىلداردىڭ جاعدايىن وڭدى شەشۋ بٸر جىلدىڭ ەنشٸسٸنە جازىلماعانىن, الداعى ۋاقىتتا شەشٸمٸن تابار شارۋالار شاشەتەكتەن ەكەنٸن ايتقان ەكٸم, بالاباقشامەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ كٶرسەتكٸشٸ 75,8 پايىزدى قۇراپ وتىرعانىن دا جاسىرمادى. بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 100 پايىزعا جەتكٸزۋ الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشٸسٸندە ەكەنٸن ايتقان اۋدان ەكٸمٸ بۇدان سوڭ حالىقتىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەردٸ.
[caption id="attachment_13014" align="alignright" width="421"]
«ۇستازداردى سىيلايمىن»
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سۇراعى نەگٸزٸنەن حالىقتىڭ دەنساۋلىعى, گازداندىرۋ جەلٸسٸن تارتۋدىڭ قىمباتتىعى جەنە مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ مەن دەرٸگەرلەردٸڭ ەكٸمشٸلٸك جۇمىسىنا جەگٸلٸپ, كٶپ ۋاقىتىن بوسقا ٶتكٸزەتٸندٸگٸ سٶز بولدى.
بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸنە تازا اۋىز سۋ بىلتىر عانا كەلدٸ. ونىڭ ٶزٸندە سۋ جازدا ەكٸ ايداي توقتاپ قالعان بولاتىن. تازا سۋ كەلمەس بۇرىن اۋىلدىڭ تۇرعىندارى كٶكتەم مەن كٷزدە لاي سۋ ٸشۋگە مەجبٷر بولدى. سونىڭ سالدارىنان اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا بٷيرەك پەن ٶتٸنە تاس بايلانىپ, اۋىرىپ-سىرقايتىندار كٶپ. اۋىل تۇرعىنىنىڭ بۇل سۇراعىنا اۋدان ەكٸمٸ:
بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸنە گازدى «تەۋەكەل» جشس ٶز اقشالارىنا تارتىپ وتىر. ولار نەگٸزگٸ جەنە قوسالقى قۇبىردى دا ٶز قارجىلارىنا تارتىپ, ودان كەتكەن شىعىندى اۋىل تۇرعىندارىنان جيناپ وتىر. بٸز سولاي كەلٸسكەنبٸز. مەملەكەتتٸڭ قارجى بٶلۋٸن كٷتسەك, تاعى 4-5 جىل ۋاقىت كەرەك. ودان گٶرٸ وسى قارجىنى تاۋىپ, ٷيلەرٸنە گاز كٸرگٸزگەن ەلدەقايدا تيٸمدٸ.
– قازٸر بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸنە قاراستى تالدىبۇلاق, بٸرلٸك, بەلبۇلاق اۋىلدارىندا ەمحانا جۇمىس ٸستەيدٸ. تالدىبۇلاق پەن بٸرلٸكتٸڭ مەديتسينا ورتالىقتارى جاڭادان سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. تٸپتٸ سول ورتالىقتارداعى كەيبٸر مەديتسينالىق جابدىقتار اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ ٶزٸندە جوق. اۋىل حالقى سول جەرگە ۋاقتىلى بارىپ ەمدەلسە, ناقتى دياگنوز قويۋعا شامالارى جەتەدٸ. ەمدەۋ ٸسٸن جٷرگٸزۋگە قابٸلەتتٸ دەرٸگەرلەر دە بار, – دەدٸ.
[caption id="attachment_13018" align="alignleft" width="444"]
تاعى بٸر اۋىل تۇرعىنى «تالعار اۋدانىندا گازدى ٷيگە كٸرگٸزۋ قۇنى اناعۇرلىم ارزان, بٸزدە نەگە قىمبات?» – دەگەن ساۋال تاستادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تالعار اۋدانىندا گازدى ٷيگە كٸرگٸزۋ 90-135 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولسا, بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸندە بٸر وتباسىعا 281 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى. «مۇنداي ايىرماشىلىق قايدان شىقتى? بٸزدٸڭ اۋىل حالقى تالعارلىقتاردان باي ما? مەن بٸرلٸك اۋىلىنداعى بٸراز وتباسىن ارالادىم, كٶبٸ گازدى ٷيٸنە كٸرگٸزۋگە قارجى تاپپاي وتىر», – دەدٸ اۋىل تۇرعىنى.
– تالعار اۋدانىن گازداندىرۋ ٷشٸن «قازترانسگاز» اكتسيونەرلٸك قوعامى ارنايى قارجى بٶلگەن. ولار بٸرنەشە اۋىلدى گازداندىرىپ بولعان سوڭ, جالعاستى قارجى بٶلۋدەن باس تارتتى. تالعارداعى ەر كٶشەگە سول كومپانييانىڭ كٶمەگٸمەن گاز قۇبىرلارى تەگٸن جٷرگٸزٸلدٸ. سوندىقتان تالعاردا گاز تارتۋ ارزان. ال بەلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگٸنە گازدى «تەۋەكەل» جشس ٶز اقشالارىنا تارتىپ وتىر. ولار نەگٸزگٸ جەنە قوسالقى قۇبىردى دا ٶز قارجىلارىنا تارتىپ, ودان كەتكەن شىعىندى اۋىل تۇرعىندارىنان جيناپ وتىر. بٸز سولاي كەلٸسكەنبٸز. مەملەكەتتٸڭ قارجى بٶلۋٸن كٷتسەك, تاعى 4-5 جىل ۋاقىت كەرەك. ودان گٶرٸ وسى قارجىنى تاۋىپ, ٷيلەرٸنە گاز كٸرگٸزگەن ەلدەقايدا تيٸمدٸ. مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, حالىق وسى باعاعا دا ريزاشىلىق بٸلدٸرٸپ وتىر. كٶمٸر مەن توكقا قاراعاندا ەلدەقايدا ٷنەمدٸ, – دەيدٸ رايحان نۇرمۇرزاقىزى.
اۋىلدىڭ تاعى بٸر تۇرعىنى ۇستازدار مەن دەرٸگەرلەردٸڭ ەكٸمشٸلٸك جۇمىسىنا جەگٸلٸپ, قىس-جاز دەمەي اۋىل ارالاپ جٷرەتٸنٸن ايتتى. ولارعا سول ەڭبەكتەرٸ ٷشٸن تٶلەنەتٸن قارجى دا شامالى ەكەنٸنە كٷيٸنٸپ, «ەكٸمشٸلٸك ۇستازدار مەن دەرٸگەرلەردٸ قولبالا قىلماۋ كەرەك. ولار ٶز ٸستەرٸن الاڭسىز اتقارۋعا تيٸس» دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
اۋدان ەكٸمٸ بۇل سۇراققا ٶزٸنٸڭ دە بٸر كەزدەرٸ ۇستازدىق قىزمەت اتقارعانىن, ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ٷنەمٸ تىڭداپ, بارلىق شارت-جاعداي جاساۋعا تاپسىرما بەرەتٸنٸن ايتا كەلٸپ: «بٸز ولاردى قۇرمەتتەسەك – ەلدٸ قۇرمەتتەگەنٸمٸز. سوندىقتان, ۇستازدار مەن دەرٸگەرلەرگە ايتار العىسىمىز شەكسٸز», – دەدٸ اۋدان ەكٸمٸ.
بٸرلٸك اۋىلىنداعى زيراتتىققا ارنايى بٶلٸنگەن 20 گەكتار جەردٸڭ ەكٸ ادامعا جالعا بەرٸلٸپ كەتكەنٸن اۋىل تۇرعىندارىنان ەستٸگەن اۋدان ەكٸمٸ بۇل ٸستەن حاباردار ەكەنٸن ايتتى. «بۇل ٸس بويىنشا سوتقا شاعىم تٷسٸرگەلٸ وتىرمىز. ولار اۋدان ەكٸمٸنٸڭ قاۋلىسى بويىنشا بٶلٸنگەن جەردٸ الا المايدى. بٸز 20 گەكتاردى كەرٸ قايتارىپ الامىز. ونى ساتقان ادامدار جازالانادى!» دەپ كەسٸمدٸ سٶزٸن ايتقان ەكٸم بۇل ٸس بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ.
«ەلباسىعا, وبلىس ەكٸمٸنە راحمەت ايتىڭىزدار!»
ماقسات ەسٸمدٸ بٸرلٸك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەكٸمگە قاراتا بٸرتالاي سىني پٸكٸرٸن ورتاعا سالدى. ول بٸرلٸكتەگٸ جەكەمەنشٸككە ٶتٸپ كەتكەن بالاباقشانىڭ كەرٸ قايتارىلماعانىن, سۋ كانالىنىڭ دا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ يگٸلٸگٸنە جاراماي تۇرعانىن, اۋدان ەكٸمٸنٸڭ قابىلداۋىنا كٸرۋ قيىن ەكەنٸن ايتا باستاپ ەدٸ, اۋدان ەكٸمٸ:
«سەنٸڭ بۇلاي سٶيلەۋگە قانداي قۇقىڭ بار? ٷنەمٸ جيىن كەزٸندە پايدا بولاسىڭ دا, ورىنسىز سۇراقتار قويىپ, شۋ شىعاراسىڭ. ەستۋٸمشە, ەشقايدا جۇمىس ٸستەمەيدٸ ەكەنسٸڭ. ارىز-شاعىم ايتۋدى ٷيرەنگەنشە, وقىپ, ديپلوم المادىڭ با? حالىققا قىزمەت ەتٸپ, اۋىلدىڭ دامۋىنا ٷلەس قوسپادىڭ با?» دەپ, تىيىپ تاستادى. اۋدان ەكٸمٸنٸڭ بۇل سٶزٸن زالدا وتىرعان ەكٸمشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸ قوشتاپ, شاپالاق سوقتى.
جيىننىڭ قورىتىندى سٶزٸندە ەكٸم ٶزٸنٸڭ قىزۋقاندىلىققا سالىنعانى ٷشٸن كەشٸرٸم سۇراپ, ورىنسىز پٸكٸردەن گٶرٸ, بٸرٸگٸپ جۇمىس ٸستەۋ پايدالى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«مەن وسىنداي ەسەپ بەرۋ كەزٸندە بٸزدٸڭ جۇمىستى ەمەس, ٶزٸمٸزدٸ ماقتاپ, ماداق ايتاتىندارعا: «مەنٸ ەمەس, ەلباسى مەن وبلىس ەكٸمٸن ماقتاڭدار. سول كٸسٸلەرگە راحمەت ايتىڭدار! بٸزگە بارلىق قارجىنى بٶلٸپ, جاعدايىمىزدى جاساپ وتىرعان كٸسٸلەردٸ ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بٸز ەلباسىنىڭ كومانداسىندا قىزمەت ەتكەنٸمٸزگە باقىتتىمىز!» – دەدٸ.
ت. ٶسكەنباي.
P.S. «قالا مەن دالا» گازەتٸ الداعى ۋاقىتتا تالعار اۋدانى تۋرالى كٶلەمدٸ ماقالالار دايارلاۋ ٷستٸندە. بٸز اۋىل تۇرعىندارى مەن ەكٸمشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ پٸكٸرلەرٸن ورتاق ۇسىنىپ, ناقتى مەلٸمەتتەر بەرۋگە ۇمتىلامىز. الماتىداي الىپ شاھاردىڭ ٸرگەسٸندەگٸ اۋداننىڭ تٸرشٸلٸگٸ ەلدٸ دە بەيجاي قالدىرماس دەگەن ويدامىز.
