«كٶك تۋدىڭ جەلبٸرەگەنٸ», «كٷنەس-اي», «ەكٸ دٷنيەدە جالعىزىم – قازاقستان», «دٷنيەعاپىل», «تەڭٸرٸم – تەڭٸرتاۋىم», «جايلاۋىم-ەنٸم» سەكٸلدٸ كەڭ دياپازوندى ەندەرٸن بۇل كٷندەرٸ ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ ەنشٸلەر ەرتٷرلٸ مەنەردە ورىنداپ جٷر.
كەلەر اپتانىڭ سەرسەنبٸسٸندە الماتىداعى ەۋەزوۆ تەاترىندا تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي ەرمۇرات زەيٸپحاننىڭ 50 جىلدىعىنا ارنالعان «ەكٸ دٷنيەدە جالعىزىم – قازاقستان» اتتى ەسكە الۋ كەشٸ ٶتپەك. وتانىن شەكسٸز سٷيگەن بٸتٸمٸ بٶلەك دەگدار جاننىڭ سوڭىنا قالدىرعان رۋحاني مۇراسىن دەرٸپتەۋ, ەلگە كەڭٸرەك ناسيحاتتاۋ – ەل بورىشى.
وسى ورايدا مارقۇمنىڭ وتباسىنا بارىپ, جارى تۇرانگٷل ماحاتقىزىن, ۇلدارى قابانباي مەن نايمانعاليدى ارنايى سٶزگە تارتقان ەدٸك.
تۇرانگٷل ماحاتقىزى, جارى:
– ەرەكەڭ ٶمٸردەن بەيمەزگٸل اتتانعاندا بٸز قايعىدان ەسەڭگٸرەپ قالدىق. ٷش ۇيىقتاساق تا, ول كٸسٸ بٸزدٸ تاستاپ ارعى ەلەمگە – مەڭگٸلٸك مەكەنگە كەتەدٸ دەپ ويلاپ پا ەدٸك. بٸزدٸ اۋىر قايعىدان جۇرتتىڭ ەرەكەڭە دەگەن ىستىق ىقىلاسى قۇتقاردى. قايعىمىزعا ورتاقتاسىپ, سوڭعى شارۋالارىن بٸرگە اتقارۋعا كٶمەكتەسكەن قالىڭ بۇقارادا قيساپ جوق. ارالاسىپ جٷرگەن دوس-جارانى, باۋىر-تۋىسى, قىزمەتتەس ەرٸپتەستەرٸ عانا ەمەس, ول كٸسٸنٸ ٶمٸرٸندە كٶرمەگەن, بٸراق ٶنەرٸن ەرەكشە باعالايتىن جۇرتشىلىق كٶڭٸل ايتىپ, جانىمىزعا مەدەۋ بولدى.
ەرەكەڭ تۋرالى ويلاي باستاسام, مەنٸڭ كٶز الدىما ەڭ العاش كٶرگەن سەتٸم ەسكە تٷسەدٸ. بوزبالا شاقتان ەندٸ ٶتٸپ, جٸگٸتتٸككە اياق باسقان مەزەتٸ. سىرقاتتانىپ, ەمحاناعا تٷسٸپتٸ. شەشەم: «مەنٸڭ باۋىرىم ەمحانادا جاتىر ەكەن. تاماق اپارىپ بەر», – دەپ مەنٸ جۇمسادى. ەرەكەڭ سٷيەك جاعىنان بٸزگە ناعاشى بولىپ كەلەدٸ. جٷزٸ مەيٸرٸمدٸ, كٶزٸندە ەلدەن ەرەك وت بار بوزبالا ەكەن. راحمەتٸن ايتىپ, شىعارىپ سالدى. كەيٸن ارادا بٸراز جىل ٶتكەن سوڭ كٷيتٷندەگٸ ٶنەر كوللەدجٸن بٸتٸرٸپ, قۇلجا قالاسىنداعى تەلەارناعا جۇمىسقا تۇرىپتى. مەن ول كەزدە سول قالاداعى مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا تٷسكەن ەدٸم. بٸزدٸڭ جاقىنىراق تانىسىپ, ارالاسۋىمىز سول كەزدەن باستالدى. ٶزٸنٸڭ ورتاسىندا سەنٸ دە, ەنٸ دە بٶلەك, ناعىز ەر كٶڭٸلدٸ جٸگٸت ەدٸ. مەنٸ جاتاقحاناما دەيٸن شىعارىپ سالاتىن. ٷنەمٸ جاعدايىمدى سۇراپ, بار كٶمەگٸن ايامايتىن. ەكەۋمٸزدٸڭ ارامىزدا بٸرتە-بٸرتە ىنتىقتىق وياندى. بٸز ورتاق شاڭىراق كٶتەردٸك.
مەن وسىدان تۋرا 7 جىلدان كەيٸن تۇڭعىش ۇلىمىزدى ەرتٸپ, الماتىعا كەلدٸم. ول كەزدەرٸ بٷگٸنگٸدەي ەمەس ەدٸ عوي. قۇجات جاساۋ, شاقىرتۋ الدىرۋ, حات-حابار جٸبەرۋ... بەرٸ قيىن ەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ەرەكەڭ بۇل جاقتا وقۋ وقىپ, ديپلوم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسقانشا دا بٸراز جىل ٶتتٸ. بٸزگە تەك حات جازىپ, قابانبايىن قاتتى ساعىنعانىن, مٷمكٸندٸك بولسا باراتىنىن ايتاتىن.
بٸز كەلگەندە ەرەكەڭ قابانبايىن قۇشاقتاپ, كٶزٸنە مٶلدٸرەپ جاس كەلٸپ: «مەنٸڭ ۇلىم ٷلكەن جٸگٸت بولىپتى عوي» دەپ ايرىقشا ەسەرلەنگەنٸن قالاي ۇمىتارسىڭ. سودان كەيٸن قالالىق ەكٸمشٸلٸك بەرگەن بٸر بٶلمەلٸ پەتەرگە كٶشٸپ باردىق. ودان بٸراز جىل بۇرىن بەرٸلسە دە, ەرەكەڭ ٷيدە تۇرىپ جاتقان زەينەتكەر كٸسٸلەردٸ قيناعىسى كەلمەپتٸ. «وتىرا بەرٸڭٸزدەر» دەسە كەرەك. بٸزدٸڭ قىزىقتى دا شىجىقتى وتباسىلىق ٶمٸرٸمٸز الماتىدا قايتا جالعاستى.
...يە, كٶڭٸلدە ايتىلعان سىر دا, ايتىلماعان سىر دا جەتەرلٸك. الماتىنىڭ قان بازارىندا قۋانىشتى كٷندەرٸمٸز دە, قينالعان سەتتەرٸمٸز دە كٶپ بولدى... ەرەكەڭ ەشقاشان قيىنشىلىققا مويىمايتىن. قولىندا بار بولسا, بەرٸنە كٶمەكتەسكٸسٸ كەلەتٸن. تٸپتٸ ٶزٸندە جوق بولسا دا, ورايىن تاۋىپ جۇرتقا قىزمەت ەتۋدٸ, كٶمەكتەسۋدٸ قۇپ كٶرەتٸن. ٶنەردەگٸ ٶمٸرٸ قانداي بيٸك, مەرتەبەلٸ بولسا, وتباسىندا سونشالىقتى قاراپايىم, شىنشىل ەدٸ.
نايمانعالي تۋعاندا ەرەكشە تولقىپ: «ەندٸ مەنٸڭ ٸزٸمدٸ جالعايتىن ەكٸ ازاماتىم بار. بۇل ەكەۋٸ ەلٸ-اق مەنٸڭ اتىمدى شىعارادى. مەن بۇلاردىڭ بيٸككە سامعاعانىن كٶرەتٸن بولامىن. سول ٷشٸن قىزمەت ەتەم», – دەپ, بالاشا مەز بولعانى ەلٸ جادىمدا. شىنىمەن دە بالاجان ەدٸ. نايماندى قاسىنان بٸر ەلٸ تاستامايتىن. قايدا بارسا, ەرتٸپ الۋشى ەدٸ.
قابانباي مەن نايمانعالي دەسە, ٸشكەن اسىن جەرگە قوياتىن. جۇمىستان ٷيگە كەلگەندە ەڭ الدىمەن ەكەۋٸن ٸزدەيتٸن. بٸر جولى: «جارىقتارىم, بٸز جۇمىس-جۇمىس دەپ جٷرٸپ, كٶپ نەرسەنٸ اڭعارماي ٶتكٸزٸپ الامىز. بۇيىرسا, بٸر ورايى كەلگەندە وتباسىلىق ساياحات جاسايمىز. قازاقستاننىڭ بارلىق ٶڭٸرٸن ارالاپ, ۇلدارىما دالامىزدىڭ ەڭ كٶرٸكتٸ جەرٸن كٶرسەتەمٸن. ولار وتانىنىڭ قادٸر-قاسيەتٸن تانىسىن!» – دەگەن ەدٸ. امال نەشٸك, ەرەكەڭنٸڭ ول ارمانى ورىندالمادى.
ەرمۇراتتىڭ جان دٷنيەسٸن تولىق تٷسٸنۋ قيىن بولعانىن دا سەزەمٸن. ول ەدەتتەگٸ ٶمٸردە كٶپ اشىلىپ سٶيلەپ, سىر اقتارا بەرمەيتٸن جان ەدٸ. جۇمىستا, ٶنەردە كەيبٸر قيياناتتاردى كٶرسە دە, بٸزگە تٸس جارمايتىن. بەرٸن ٸشكە ساقتايتىن.
كەيدە قاتتى قينالعان شاعىمدا ەرەكەڭ تٷسٸمە كٸرەدٸ. «سەن بۇلاي ٷگٸلمە, بەكەم بول, قابانباي مەن نايمانعالي ساعان امانات», – دەپ جٸگەرلەندٸرٸپ جاتادى. مەن سول امانات ٷشٸن بارلىق قيىنشىلىقتى جەڭۋگە تيٸسپٸن دەپ قايراتتانامىن.
ەرەكەڭنٸڭ ٷلكەن ۇلى قابانباي الماتىداعى سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسىن بٸتٸرگەن. ەڭ العاش قابانبايدى سپورت زالىنا ەكەسٸنٸڭ ٶزٸ ەرتٸپ بارىپتى. بۇعان دەيٸن ەلٸشٸلٸك جەنە حالىقارالىق بٸرنەشە جارىسقا قاتىسىپ, جٷلدەلٸ ورىنداردان كٶرٸنگەن ول ەكەسٸ ەنمەن جەلبٸرەتكەن كٶك تۋدى كەسٸپقوي بوكس ارقىلى ەلەمگە تانىتسام, گەنناديي مەن قاناتتىڭ جولىن قۋسام دەپ ارماندايدى.
[caption id="attachment_21912" align="alignright" width="319"]
قابانباي ەرمۇراتۇلى:
– ەكەم ٶتە قاراپايىم ادام بولاتىن. اتاق-داڭققا قىزىققان جوق. تەك شىعارماشىلىققا كٶڭٸل بٶلدٸ. دەگدار جان ەدٸ. ٶمٸرٸ بٸرەۋدٸ جامانداعانىن, ەلگە ٸشتارلىق تانىتقانىن ەستٸگەن دە, بايقاعان دا ەمەسپٸن. ٶزگەنٸڭ كٸشكەنتاي جاڭالىعىنا, جەتٸستٸگٸنە سٷيٸنٸپ وتىراتىن. ٶزٸمەن ٶزٸ ويعا شومعاندى, ەلدەبٸر دٷنيەلەردٸ جازىپ وتىرعاندى, كٸتاپ وقىعاندى ۇناتاتىن. كەيدە تٷن جارىمىندا ورنىنان تۇرىپ, قولىنا قالام الىپ, ٶلەڭ جازاتىن. ونداي كەزدە بٸز دە مازالامايتىنبىز.
ەڭ العاش بالالار جەنە جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق جارىسقا قاتىسقانىمدا ەكەم دە بارىپ تاماشالادى. مەن بٸر بويى ۇزىن بالامەن جۇدىرىقتاستىم. بٸرٸنشٸ راۋندتا قاتتى سوققى تيٸپ, مەنٸڭ مۇرنىم قاناپ كەتتٸ. ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ راۋندتا ەسەمدٸ قايتاردىم. جارىس اياقتالعان سوڭ ەكەمنٸڭ قاسىنا كەلسەم, كٶزٸنە جاس تولىپ كەتٸپتٸ. مەنٸڭ ٶتكٸزٸپ العان سوققىلارىما شىداي الماسا كەرەك. سىرتتاي قاراعاندا بولاتتاي بەرٸك كٶرٸنگەنٸمەن, كٶڭٸلٸ ەرەكشە بوس ەدٸ... ماعان: «سەنەن مىقتى بوكسەر شىعادى. ەرٸنبەي جاتتىق. مەن باردا, ٶزگە ەشتەڭەدەن الاڭداما», – دەپ وتىراتىن. ەكەم امان بولسا, كٸم بٸلەدٸ, مەن دە ٸرٸ جارىستارعا قاتىسار ما ەدٸم...
ەكەمنٸڭ ٶمٸردە ورىندالماعان ارمانى كٶپ ەدٸ. ول تٸرٸ بولسا, بەلكٸم بٸزدٸڭ تاعدىرىمىز باسقا ارنادا قالىپتاسار ما ەدٸ... «سەندەردٸ شەتەلدەن وقىتام. الدارىڭا بيٸك ماقسات قويىڭدار. مەن جەتە الماعان دٷنيەگە سەندەر جەتٸڭدەر», – دەپ وتىراتىن.
[caption id="attachment_21914" align="alignright" width="357"]
...مەن ەكەممەن ماقتانامىن. قايدا بارسام دا, ەرمۇراتتىڭ ۇلى دەگەندٸ ەستٸگەن جۇرت ايرىقشا ٸلتيپات كٶرسەتٸپ جاتادى. سوندا ٸشتەي: «ەكە, سەنٸڭ اتىڭدى ٶشٸرمەۋ, وتىڭدى سٶندٸرمەۋ – بٸزدٸڭ پارىزىمىز» دەپ قايتالايمىن. ەگەر مٷمكٸندٸك تۋىپ جاتسا, سپورت سالاسىندا جەڭٸسكە جەتۋگە قۇلشىنار ەم. ەر رەت وليمپيادا ويىندارىندا «كٶك تۋدىڭ جەلبٸرەگەنٸ» ەنٸ شىرقالعاندا, وسى ەن مەنٸڭ دە جەڭٸستەرٸم كەزٸندە قاشان شىرقالار ەكەن دەپ قييالدايمىن. سول ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن قولىمنان كەلگەنشە ەڭبەكتەنٸپ جٷرمٸن.
تٷيٸن:
ەرمۇرات زەيٸپحاننىڭ كٸشٸ ۇلى نايمانعالي قازٸر ت. جٷرگەنوۆ اتىنداعى ٶنەر اكادەميياسىنىڭ مەكتەپ-ينتەرناتىندا 8 سىنىپتا وقىپ جٷر. تاڭداعان ماماندىعى – سۋرەتشٸ. ەكەسٸ ەرمۇرات جاس كەزٸندە سۋرەتشٸ بولۋدى ارمانداعان ەكەن. ارداقتى ەكەنٸڭ بالا كەزگٸ ارمانىن ٶزٸ جانىنان تاستاماي ەرتٸپ جٷرەتٸن نايمانعالي ٸسكە اسىراتىنىنا سەنٸمدٸمٸز.
ت. ٶسكەنباي.
