ىستامبۇل دەگەندە, الدىمەن كٶزگە اييا سوفييا مەشٸتٸ ەلەستەيتٸنٸ راس. سوندىقتان تٷركييانىڭ مەدەنيەت جەنە تۋريزم مينيسترلٸگٸ جەنە TGA (تٷركييا تۋريزم تانىتۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ) ۇيىمداستىرعان باسپاسٶز تۋرىمىزدىڭ دەل وسى كيەلٸ ورىننان باستالۋى زاڭدىلىق. قاتپار-قاتپار تاريحتى قازىنالى ساندىقتاي بٷگٸپ تۇرعان عيماراتتىڭ بٷگٸنگٸ كٷنگە قاز-قالپىندا جەتۋٸ تاڭعالدىرماي قويمايدى. ەيتپەسە مۇندا تالاي سوعىس تا, تابيعي اپات تا بولعان.
كٶپشٸلٸك ىستامبۇلداعى اييا سوفييا مەشٸتٸن ەلەمنٸڭ سەگٸزٸنشٸ كەرەمەتٸ دەپ سانايدى. بٸزگە باز-باياعى قالپىندا جەتكەن عيماراتتان حريستياندىقتىڭ دا, اراب مەدەنيەتٸنٸڭ دە بەلگٸلەرٸن بايقاۋ قيىن ەمەس. سول ٷشٸن بولسا كەرەك, يۋنەسكو-نىڭ مەدەني مۇرا تٸزٸمٸندەگٸ تاريحي عيماراتتا زييارات ەتۋگە بٸر جىلدا 13 ميلليوننان استام ادام كەلەدٸ ەكەن. تىلسىم سىرى كٶپ اييا سوفييانىڭ تاريحىنا El.kz اقپارات اگەنتتٸگٸنٸڭ تٸلشٸسٸ دە كٶز جٷگٸرتٸپ كٶردٸ.
كونستانتينوپلدٸڭ باستى بەلگٸسٸ رەتٸندە بوي كٶتەرگەن نىسان بٷگٸندە ازييا مەن ەۋروپانىڭ توعىسقان جەرٸندە تۇر. سونداعى ماقسات سولومون حان تۇرعىزىپ, كەيٸننەن كٷللٸ ەۆرەي حالقى عيبادات ەتەتٸن يەرۋساليم شٸركەۋٸنەن اسىپ تٷسۋ بولدى. دەگەنمەن بۇل جەردە بۇعان دەيٸن دە, ياعني ۆيزانتييا يمپەراتورى كونستانتين ٸ تۇسىندا شاعىن شٸركەۋ بولعان, الايدا ونىڭ 404 جىلعى كٶتەرٸلٸس كەزٸندە كٷلٸ كٶككە ۇشتى. ودان كەيٸن سالىنعان تاعى ەكٸ شٸركەۋدٸ دە وسىنداي تاعدىر كٷتٸپ تۇردى.
ال VI عاسىردا بيلٸك باسىنداعى يمپەراتور يۋستينيان كەزەكتٸ نارازىلىقتى باسۋ ٷشٸن ەلەمدە تەڭدەسٸ جوق شٸركەۋ سالۋدى تاپسىرعان. مٸنە, دەل وسى وقيعا ىستامبۇلداعى اييا سوفييا مەشٸتٸنٸڭ باستاۋى سانالادى. ونى تۇرعىزۋ ٷشٸن دٷنيەنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن مەنمٸن دەگەن سەۋلەتشٸلەر, ماتەماتيكتەر شاقىرتىلدى. وسىلايشا 532 جىلى شٸركەۋدٸڭ نەگٸزٸ قالاندى. ال العاشقى كٸرپٸشٸ رودوس ارالىندا تسەمەنت پەن مايدان جاسالعان بولاتىن. ودان بٶلەك قۇرىلىس كەزٸندە تٷرلٸ تاستار, پٸل سٷيەگٸ, التىن, كٷمٸس قولدانىلعان.
900 جىل بويى بۇل شٸركەۋ پراۆوسلاۆ پاتريارحى كونستانتينوپولدٸڭ رەزيدەنتسيياسى بولسا, وسى ارالىقتا ول ەكٸ رەت جەر سٸلكٸنٸسٸنەن زارداپ شەگٸپ, قۇلاعان كٷمبەزدەر قايتا تۇرعىزىلدى.
ال XV عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا ۆيزانتييا يمپەريياسى قۇلاپ, شاھار وسمان يمپەريياسىنىڭ قاراماعىنا ٶتكەندە, مەحمەد سۇلتان سوفييانىڭ ماڭىنا مۇنارالار سالۋدى تاپسىرعان. وسى سەتتەن باستاپ اييا سوفييا 500 جىل بويى مۇسىلماندار مٸنەجات ەتەتٸن قاعبادان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ ورىنعا اينالدى.
وسمان يمپەريياسى قۇلدىراعان سوڭ بيلٸككە كەلگەن مۇستافا كەمال اتاتٷرٸك اييا سوفيياعا مۋزەي مەرتەبەسٸن بەردٸ. 1985 جىلى ول يۋنەسكو-نىڭ مەدەني مۇرالار تٸزٸمٸنە ەندٸ.
ال 2020 جىلعى 10 شٸلدەدەن باستاپ تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ شەشٸمٸمەن اييا سوفييا قايتا مەشٸتكە اينالدى. وندا قۇلشىلىق ەتۋگە ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلگەن ادامداردى كٶرەسٸڭ.
بٷگٸندە مەشٸتتٸڭ جانىنان ارنايى مۋزەي اشىلعان. بۇل – مٸنەجات ەتەتٸندەرگە كەدەرگٸ كەلتٸرمەس ٷشٸن دە, قوناقتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاپ, ساپالى قىزمەت كٶرسەتۋ ماقساتىندا دا جاسالعان قادام. ال مۋزەيدە نىساننىڭ سان جىلدىق تاريحىمەن ۆيزۋالدى تٷردە تانىسا الاسىز. تۋريستەرگە مەلٸمەتتەر 16 تٸلدە قولجەتٸمدٸ.
تٷركييا جايلى تولىق اقپاراتتى goturkiye.com سايتىنان بٸلە الاسىزدار.
