توپكاپى سارايى مەن اييا سوفييا مەشٸتٸنە قاراما-قارسى ورنالاسقان بۇل عيمارات XVII عاسىرعا تيەسٸلٸ. 19 جاستاعى احمەد I پاتشانىڭ بۇيرىعىمەن ۆيزانتييا كورولٸ ٶمٸر سٷرگەن قامالدىڭ ورنىندا بوي كٶتەرگەن. سول كەزەڭنٸڭ باس سەۋلەتشٸسٸ سەدەفكار مەحمەت اعانىڭ ارقاسىندا مەشٸت ەۋەدە قالىقتاپ تۇرعانداي ەسەر قالدىرادى. سەبەبٸ شەبەر كٷمبەزدەردٸ جالپاقتاۋ ەتٸپ سالعىزىپ, ال ولاردىڭ قۇرىلىسى كەزٸندە كٷمٸس جەنە سۇر تٷستٸ كٶپ قولدانعان.
مەشٸتتٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – ەدەننەن باستاپ كٷمبەزگە دەيٸن اقشىل كٶك تٷستٸ 20 مىڭعا جۋىق پليتكانىڭ قولدانىلۋىندا. احمەد I سۇلتاناحمەت مەشٸتٸنٸڭ قۇرىلىسىنا ەڭ ٷزدٸك ماتەريالداردىڭ پايدالانىلۋىن جٸتٸ قادالاعان دەسەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا يسلام مەدەنيەتٸنٸڭ قايتالانباس تۋىندىسى بٷگٸنگە دەيٸن قاز-قالپىندا جەتٸپ وتىر. دەگەنمەن سۇلتاننىڭ ٶزٸ مەشٸت قۇرىلىسى باستالعان سوڭ اراعا بٸر جىل سالىپ كٶز جۇمعان, سوندىقتان ول كٶك مەشٸت اۋلاسىنداعى باقتا جەرلەنگەن.
مەشٸتتٸڭ 260 تەرەزەسٸ بار, سونىڭ ارقاسىندا ٸشٸ كٷن سەۋلەسٸمەن-اق جاپ-جارىق بولىپ تۇراتىنداي. قوسىمشا تٶمەن سالبىراپ تۇرعان شامدار قويىلعان. ەدەندە قانىق قىزىل تٷستٸ كٸلەم جاتىر. مەشٸتتٸڭ تاعى بٸر عاجاپ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ميحراب, ياعني مٸنەجات ەتەتٸن قۋىس. ول بٷتٸن بٸر مەرمەردان سوعىلعان. ميحرابقا قاعبادان ارنايى ەكەلٸنگەن قارا تاس قوي̆ىلعان.
سۇلتاناحمەت مەشٸتٸن ەرەكشەلەپ تۇراتىن تاعى بٸر بەلگٸسٸ – مۇنارالار سانى. ەدەتتە مەشٸتتەردە ولاردىڭ سانى تٶرتەۋ بولسا, كٶك مەشٸتتە التى مۇنارا بار. كٶپ تاراعان اڭىزداردىڭ بٸرٸنە سەيكەس, سۇلتان «التىن مينارە», ياعني التىننان جاسالعان مۇنارا تۇرعىزۋدى تاپسىرعان, ال سەۋلەتشٸ قاعىس ەستٸپ, التى مۇنارا سالعان. بٷگٸندە بۇل مەشٸت بٸر ۋاقىتتا 10 مىڭ ادامدى قۇشاعىنا سىيدىرا الادى.
ىستامبۇلدا ساپارلاس بولعان ەرٸپتەسٸمٸز, 24.kz تەلەارناسىنىڭ تٸلشٸسٸ مەرەي مۇراتحانقىزى بۇل شاھاردىڭ ٶزٸنە تارتىپ تۇراتىن ەرەكشە كٷشٸ بار دەپ سانايدى. مەرەي سۇلتاناحمەت مەشٸتٸنٸڭ دە مۇسىلمان جۇرتى ٷشٸن الار ورنى وراسان دەگەندٸ العا تارتادى.
بۇل ىستامبۇلعا جاساعان ەكٸنشٸ ساپارىم. ەسەرٸم ٶتە كەرەمەت. تاريحى تەرەڭ ٶڭٸردٸڭ سىرىنا قانىعا بەرگٸڭ كەلەدٸ. قىزىعۋشىلىعىم ەسەلەنە تٷستٸ, ٶيتكەنٸ بۇرىن بولماعان جەرلەرگە باردىق. مىسالى, بازيليك تسيستەرناسى. ونداعى اتموسفەرا مٷلدە بٶلەك. ارحيتەكتۋراسى دا ايرىقشا. ال سۇلتاناحمەت مەشٸتٸنە كٸرگەندە بٶلەك كٷيگە بٶلەنەسٸڭ. ونى سٶزبەن ايتىپ جەتكٸزۋ قيىن.
وسى ساپارىمىزدى ٶزبەكستان مەن ەزەربايجاننان كەلگەن ەرٸپتەستەرٸم دە ەسەرلٸ ەتە تٷسكەندەي. تٷبٸ ۇقساس بولسا دا, ٶزگەشە ٶرٸلگەن تٸلدەردٸڭ توعىسۋى بٸزدٸڭ دٷنيەتانىمىمىزعا ىقپالىن تيگٸزدٸ. رۋحاني جەنە كەسٸبي تۇرعىدا ٶسٸپ كەلدٸك. وسىعان سەبەپشٸ بولعان «تٷركٸتٸلدەس جۋرناليستەر قورىنا» العىس ايتامىن, - دەدٸ مەرەي مۇراتحانقىزى.
ايتپاقشى, كٶك مەشٸت بەس جىلدىق جٶندەۋ جۇمىستارىنان سوڭ بىلتىر جازدا ەسٸگٸن ايقارا اشتى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸ تولىعىمەن اۋىستىرىلىپ, تاستارى تازالانعان. سونداي-اق عيماراتتىڭ سەيسميكالىق تٶزٸمدٸلٸگٸ دە تەكسەرۋدەن ٶتكەن.
سۇلتاناحمەت مەشٸتٸنٸڭ سەۋلەت ٶنەرٸندە عانا ەمەس, تٷركييا تاريحى مەن مەدەنيەتٸندە دە الار ورنى ەرەكشە. سەبەبٸ 400 جىلدان استام ۋاقىت بويى مۇسىلماندار مٸنەجات ەتەتٸن كيەلٸ ورىن وسمان يمپەريياسىنىڭ قۇدٸرەتٸن اڭعارتىپ تۇرعانداي.
تٷركييا جايلى تولىق اقپاراتتى goturkiye.com سايتىنان بٸلە الاسىزدار.
