Topkapy saraiy men Aiia Sofiia meshitine qarama-qarsy ornalasqan bul ǵimarat XVII ǵasyrǵa tiesili. 19 jastaǵy Ahmed I patshanyń buiryǵymen Vizantiia koroli ómir súrgen qamaldyń ornynda boi kótergen. Sol kezeńniń bas sáýletshisi Sedefkar Mehmet Aǵanyń arqasynda meshit áýede qalyqtap turǵandai áser qaldyrady. Sebebi sheber kúmbezderdi jalpaqtaý etip salǵyzyp, al olardyń qurylysy kezinde kúmis jáne sur tústi kóp qoldanǵan.
Meshittiń basty ereksheligi – edennen bastap kúmbezge deiin aqshyl kók tústi 20 myńǵa jýyq plitkanyń qoldanylýynda. Ahmed I Sultanahmet meshitiniń qurylysyna eń úzdik materialdardyń paidalanylýyn jiti qadalaǵan desedi. Sonyń arqasynda islam mádenietiniń qaitalanbas týyndysy búginge deiin qaz-qalpynda jetip otyr. Degenmen sultannyń ózi meshit qurylysy bastalǵan soń araǵa bir jyl salyp kóz jumǵan, sondyqtan ol Kók meshit aýlasyndaǵy baqta jerlengen.
Meshittiń 260 terezesi bar, sonyń arqasynda ishi kún sáýlesimen-aq jap-jaryq bolyp turatyndai. Qosymsha tómen salbyrap turǵan shamdar qoiylǵan. Edende qanyq qyzyl tústi kilem jatyr. Meshittiń taǵy bir ǵajap elementteriniń biri – mihrab, iaǵni minájat etetin qýys. Ol bútin bir mármárdan soǵylǵan. Mihrabqa Qaǵbadan arnaiy ákelingen qara tas qoĭylǵan.
Sultanahmet meshitin erekshelep turatyn taǵy bir belgisi – munaralar sany. Ádette meshitterde olardyń sany tórteý bolsa, Kók meshitte alty munara bar. Kóp taraǵan ańyzdardyń birine sáikes, sultan «altyn minare», iaǵni altynnan jasalǵan munara turǵyzýdy tapsyrǵan, al sáýletshi qaǵys estip, alty munara salǵan. Búginde bul meshit bir ýaqytta 10 myń adamdy qushaǵyna syidyra alady.
Ystambulda saparlas bolǵan áriptesimiz, 24.kz telearnasynyń tilshisi Merei Murathanqyzy bul shahardyń ózine tartyp turatyn erekshe kúshi bar dep sanaidy. Merei Sultanahmet meshitiniń de musylman jurty úshin alar orny orasan degendi alǵa tartady.
Bul Ystambulǵa jasaǵan ekinshi saparym. Áserim óte keremet. Tarihy tereń óńirdiń syryna qanyǵa bergiń keledi. Qyzyǵýshylyǵym eselene tústi, óitkeni buryn bolmaǵan jerlerge bardyq. Mysaly, Bazilik tsisternasy. Ondaǵy atmosfera múlde bólek. Arhitektýrasy da airyqsha. Al Sultanahmet meshitine kirgende bólek kúige bólenesiń. Ony sózben aityp jetkizý qiyn.
Osy saparymyzdy Ózbekstan men Ázerbaijannan kelgen áriptesterim de áserli ete túskendei. Túbi uqsas bolsa da, ózgeshe órilgen tilderdiń toǵysýy bizdiń dúnietanymymyzǵa yqpalyn tigizdi. Rýhani jáne kásibi turǵyda ósip keldik. Osyǵan sebepshi bolǵan «Túrkitildes jýrnalister qoryna» alǵys aitamyn, - dedi Merei Murathanqyzy.
Aitpaqshy, Kók meshit bes jyldyq jóndeý jumystarynan soń byltyr jazda esigin aiqara ashty. Mamandardyń aitýynsha, elektrmen qamtamasyz etý júiesi tolyǵymen aýystyrylyp, tastary tazalanǵan. Sondai-aq ǵimarattyń seismikalyq tózimdiligi de tekserýden ótken.
Sultanahmet meshitiniń sáýlet ónerinde ǵana emes, Túrkiia tarihy men mádenietinde de alar orny erekshe. Sebebi 400 jyldan astam ýaqyt boiy musylmandar minájat etetin kieli oryn Osman imperiiasynyń qudiretin ańǵartyp turǵandai.
Túrkiia jaily tolyq aqparatty goturkiye.com saitynan bile alasyzdar.
