كرەملدٸڭ رەسمي سايتىندا جارىق كٶرگەن سالاقۇلاش دٷنيەنٸ ميعا قۇيىپ, سانادا ساقتاۋدى قورعانىس مينيسترٸ سەرگەي شويگۋ مٸندەتتەگەن ەكەن.
شويگۋدىڭ تٶڭٸرەگٸ, "پۋتيننٸڭ ٷندەۋ سيپاتىنداعى سوقتالى ەڭبەگٸ رەسەيدٸڭ قورعانىس كٷشتەرٸ ساپىندا پارىزىن ٶتەپ جٷرگەن تٷپ-تامىرى ۋكراين نەمەسە اعا-باۋىرى ۋكراينادا تۇراتىن ساربازداردىڭ ساناسىندا تٶڭكەرٸس جاسادى", دەيدٸ.
"رەسەيلٸك جاۋىنگەرلەردٸڭ ۋكراين حالقىنا جاۋلىعى جوق. بٸر كٸندٸكتەن تاراعان باۋىرلاس ەل دەپ قابىلدايدى. پرەزيدەنت ماقالاسىنىڭ تٷپ قاينارى وسى يدەيانىڭ تٶڭٸرەگٸنە توپتاسقان” دەيدٸ تاعى دا سول شويگۋدىڭ شابارماندارى.
قورعانىس مينيسترلٸگٸ پۋتيننٸڭ تۋىندىسىندا اياق الىپ جٷرە المايتىن ٶتٸرٸك-شىنى ارالاس تاريحي دەرەكتەردٸ رەسەي ارميياسىنىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ, ساربازداردى سوعان ساي “تەربيەلەۋدٸ” جوسپارلاپ وتىر.
…
Dalanews.kz-كە بۇل ماقالانىڭ مازمۇنى جاقسى مەلٸم, كرەمل كٶسەمٸنٸڭ تولعاۋىنا الدىڭعىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ شولۋ جاساعانبىز.
شىنتۋايتىندا “ورىستار مەن ۋكراينداردى اۋىزبٸرشٸلٸككە شاقىردى” دەگەن پۋتيننٸڭ پەلساپاسىندا مۇنىڭ جۇرناعى دا جوق, ماتەريالدىڭ ٶنە-بويى اگرەسسييا مەن ايىپتاۋعا تولى.
پۋتيننٸڭ پايىمداۋىنشا ۋكراينا اتتى مەملەكەت مٷلدە بولماعان, قازٸرگٸ اتاۋىنىڭ ٶزٸ بۇرمالانعان.
“ۋكراينا” اتاۋى كٶنە ورىس سٶزٸنەن باستاۋ الادى. “وكراينا” دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. رەسەيدٸڭ شەت ايماعى دەگەندٸ اڭعارتىپ تۇر. ارحيۆتٸ اقتارار بولساق “ۋكراينەتس” دەپ ەۋەل باستا شەكارا شەبٸن كٷزەتەتٸن, شەكارانى سىرت كٷشتەردەن قورعايتىن ادامداردى ايتاتىن”, – دەگەن پۋتين بٷتٸن بٸر ۇلتتى “قاراۋىلدىڭ” ستاتۋسىنا تٷسٸرٸپ تاستاعان بولاتىن.
كرەمل كٶسەمٸ وسى ماقالادا “رەسەي سىيعا تارتقان تەرريتورييا” تۋرالى ەسكٸ ەڭگٸمەنٸ قايتا قوزعاعان.
كسرو-نىڭ ىدىراۋى ەشتەڭە ەمەس, كەڭەس ٷكٸمەتٸنەن بٶلٸنگەن ەلدەر ەلٸمساقتان رەسەيگە تيەسٸلٸ تەرريتورييانى “يەمدەنٸپ” كەتتٸ دەگەن سىڭايدا سٶيلەپتٸ. مۇنداي باسسىزدىققا كٸم جول بەردٸ? پۋتيننٸڭ ايتۋىنشا, بۇعان بٸرٸنشٸ كەزەكتە بولشەۆيكتەر جاۋاپتى.
“شەكارانى سىزاردا تاريحي فاكتٸلەرگە توقتالعان جوق, كسرو قۇرامىنداعى ەلدەرگە كەڭشٸلٸك جاساپ, قانشاما اۋماقتى سىيعا تارتا سالدى! تۋراسىن ايتقاندا رەسەيگە تيەسٸلٸ ۇلانعايىر تەرريتورييانىڭ تۋ-تالاقايىن شىعاردى. رەسەيدٸ توناپ تىندى”, – دەگەن ەدٸ ول.
…
ٶتكەنگە ورالعاندى ۇناتاتىن پۋتين كسرو قۇرىلعان 1922-1924 جىلداردى وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزگەن. ايتۋىنشا, سول تۇستا كسرو كونستيتۋتسيياسىنا “وداقتاس رەسپۋبليكالار وداق قۇرامىنان قالاعان ۋاقىتىندا ەمٸن-ەركٸن شىعا الادى” دەگەن شارت ەنگەن. دەل وسى شارت كەيٸن سوۆەت ٷكٸمەتٸنٸڭ ىدىراۋىنا تٷرتكٸ بولعان.
“كوممۋنيستەر وسىلايشا مەملەكەتتٸڭ بٷيٸرٸنە بومبا ورناتتى. ول ۋاقىتى كەلگەندە جارىلدى. كپسس كٷيرەگەن تۇستا ەلگٸ شارت الدىمىزدان شىقتى. جاپپاي “تەۋەلسٸزدٸك پارادى” باستالدى”, – دەگەن پۋتين “ماعان سالسا 1991 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانىنداعى كسرو-نىڭ ساياسي ھەم حالىقارالىق سۋبەكت رەتٸندە جەر بەتٸنەن جوعالعانىن رەسمي حابارلاعان بەلوۆەج كەلٸسٸمٸنە قول قويماس ەدٸم” دەگەندٸ اڭعارتىپتى. ەنە!
…
پۋتين كسرو تۇسىندا وداقتاس رەسپۋبليكالار اراسىندا ناقتى تاڭبالانعان, ايقىندالعان شەكارا بولماعانىنا سەنٸمدٸ. دەمەك, كەڭەس ٷكٸمەتٸ قۇلاعاننان كەيٸن بٶلەك شىققان قازٸرگٸ ەگەمەن ەلدەردٸڭ شەكاراسىنا قاتىستى ساۋال كٶپ…
“كسرو ورتالىقتان باسقارىلدى. كپسس-تىڭ ەمٸرٸ جٷرٸپ تۇردى. 15 رەسپۋبليكا جان-جاققا بىتىراي جٶنەلگەندە ۇلانعايىر اۋماق, ميلليونداعان ادام تاريحي وتانىنان جىرىلىپ قالدى.
جەكە مەملەكەت بولعىلارىڭ كەلە مە? جو-جوق, قارسى ەمەسٸز. بٸراق قانداي جاعدايدا, قانداي تالاپپەن? وسىنى ەسكەرۋ كەرەك ەدٸ”, – دەگەن پۋتين 1922 جىلعى كەڭەس ٷكٸمەتٸ قۇرىلعان كەلٸسٸمشارتتى العا تارتقان ەكەن.
“بۇعان ساي 1992 جىلى كسرو قۇرامىنان بٶلٸنگەن ەلدەر 1922 جىلى كسرو قۇرامىنا قانداي تەرريتورييامەن ەندٸ, سونىمەن شىعۋعا تيٸستٸ ەدٸ! ولار “يەمدەنٸپ” كەتكەن اۋماق تالقىلاۋدى, كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. قۇجاتتاعى تالاپ-شارت ساقتالمادى”, – دەيدٸ كرەمل كٶسەمٸ.
جالپاق تٸلمەن ايتقاندا, نەمەن كەلدٸڭدەر, سونىمەن كەتٸڭدەر! كسرو شەكپەنٸنەن شىققان ەلدەردٸڭ قازٸرگٸ شەكاراسى لەگيتيمدٸ ەمەس. پۋتين سونى ايتقىسى كەلگەنٸ انىق.
وسى ماقالادا رەسەي پرەزيدەنتٸ كنياز الەكساندرا نەۆسكيي تۋرالى سٶز قوزعايدى. ونىڭ تۇسىندا رەسەيدٸڭ تاريحي جەرلەرٸن “جيناستىرۋ” ناۋقانى باستالعانىن مىسالعا كەلتٸرگەن…
…
ۋكراينا شە? ولار ساتقىندىق جاسادى. جاقسىلىقتى ۇمىتتى. ورىستاي اۋزىن اشسا جٷرەگٸ كٶرٸنەتٸن اقكٶڭٸل اعاسىنىڭ قادٸرٸنە جەتپەدٸ. ودان بۇرىن ورىس تٸلٸنە وبال جاسادى.
سٶي دەگەن پۋتين ۋكراينانىڭ سوۆەت ٷكٸمەتٸنٸڭ تٶل ٶنٸمٸ ەكەنٸن ايتقان. رەسەيدٸڭ ارقاسىندا اياققا تۇرىپ, ەگەمەن اتانعان. ەڭ سوراقىسى كسرو قۇرامىنان شىعار كەزدە رەسەيگە تيەسٸلٸ تەرريتورييا قولتىعىنا قىسا كەتكەن.
...
تۋعان كٷنٸ قارساڭىندا ەزٸرلەنگەن “شتريحي ك پورترەتۋ” دەرەكتٸ فيلمٸندە ەكس-پرەزيدەنت نازارباەۆ قازاقستاننىڭ سولتٷستٸك ٶڭٸرٸنە سۇقتانىپ جٷرگەن رەسەيلٸك ساياساتكەرلەرگە جاۋاپ قاتقان.
نازارباەۆ بۇل مەسەلەگە پۋتيننٸڭ ستيلٸندە پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, رەسەيدٸڭ سٸبٸر ايماعىن سٶز ەتكەن.
“مىسالى, باتىس ساياساتكەرلەرٸ سٸبٸردٸ اۋزىنان تاستامايدى. “بۇل ايماق رەسەيدٸڭ قۇرامىنا زورلىقپەن قوسىلعان. سٸبٸردٸ كرەملدٸڭ قۇرامىنان شىعارىپ الۋ كەرەك” دەگەن سىڭايدا سٶيلەيدٸ. بۇل دا سول سەكٸلدٸ. رەسەي قازاقستاننىڭ تەرريتوريياسىنا كٶز الارتپايدى جەنە قانداي دا بٸر تەرريتورييالىق تالابى جوق. لاۆروۆ بۇل مەسەلەگە ەلدەقاشان نٷكتە قويعان. بارلىعىن رەسمي دەڭگەيدە قاراستىرۋ كەرەك.
ەربٸردەن سوڭ مىنا زاماندا كٸم نە ايتپاي جاتىر? ويىنا كەلگەندٸ كٶكيتٸندەر كٶپ. ونىڭ ٷستٸنە ۋكرايناداعى جاعداي وتقا ماي تامىزا تٷستٸ. شىعىس ۋكراينا بار, قۇرامىنا قايتارىپ العان قىرىم بار…”, – دەگەن ەدٸ نازارباەۆ اتالعان جايتقا ارنايى توقتالىپ.
ەلباسى مۇنداي ارانداتۋعا كٶڭٸل بٶلمەۋدٸ, نازار اۋدارماۋدى ٷيرەنۋ قاجەت دەيدٸ.
ەيتسە دە, “رەسەي كسرو شەكپەنٸنەن شىققان ەلدەرگە ۇلانعايىر اۋماقتى سىيلاي سالدى” دەگەن كرەمل كٶسەمٸنٸڭ پٸكٸرٸن جاۋاپسىز قالدىرعاندى جٶن كٶرمەگەن.
“سىيعا تارتىلعان جەر? مۇنداي ەڭگٸمەلەر ايتىلدى. كٸمگە, قاي تەرريتورييانى تارتۋ ەتٸپپٸز? بٸز التىن وردانىڭ مۇراگەرٸمٸز, ەگەر سول كەزەڭگە دەيٸن تەرەڭدەسەك, مەسكەۋ كنيازدىعى كٷن سايىن الىم-سالىق تٶلەپ تۇرعان. تابانىمىزدىڭ استىنداعى قارا جەر كٸمگە تيەسٸلٸ ەكەنٸن بٸلۋ ٷشٸن, مىڭ جىلدىق تاريحىمىزدى ەسكە الۋ كەرەكپٸز بە?! بٸزگە سىرتتان ەشكٸم ەشتەڭەنٸ سىيعا تارتقان جوق. سوندىقتان مۇنداي ارانداتۋعا نازار اۋدارۋدىڭ قاجەتٸ شامالى. ەڭ باستىسى رەسەيدٸڭ رەسمي بيلٸگٸ دەيدٸ, سول ماڭىزدى”, – دەپ قوسىپ قويدى نازارباەۆ.
دۋمان بىقاي
https://dalanews.kz/sadak/64826-bizding-zherimizdi-qoltygyna-qysa-kett
