10 جىل بۇرىن الماتىدا شاڭىراق ىقشاماۋدانىندا پوليتسييا مەن تۇرعىندار اراسىندا قاقتىعىس بولعان ەدٸ. سودان بەرٸ نە ٶزگەردٸ? وقيعا كۋەگەرلەرٸ نە دەيدٸ?
وسىدان 10 جىل بۇرىن «شاڭىراق» وقيعاسى بولدى. جەردٸ زاڭسىز باسىپ الدى دەگەن ۋەجبەن سالىنعان ٷيلەردٸ سٷرۋگە كەلگەن بيلٸك ٶكٸلدەرٸ مەن ارانايى جاساقتى قارا حالىق تاسپەن قارسى العان ەدٸ.
قازٸر «شاڭىراق» وقيعاسى بولعان كٶشەنٸڭ بويى قاز-قاتار ٷيلەرگە تولى. وسىدان 10 جىل بۇرىنعى تولارساقتان كەلەتٸن بالشىق پەن ٷيٸلگەن قوقىس جوق. تٸپتٸ سول جىلدارى دٷنيەگە كەلگەن بالالار دا ول وقيعادان بەيحابار.
الماتى ەكٸمشٸلٸگٸ زاڭسىز سالىنعان قۇرىلىستارمەن كٷرەستٸ – الدىمەن «باقاي» ىقشاماۋدانىندا باستادى. 2006 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە باقايداعى 500 ٷي بۋلدوزەرمەن قيراتىلدى. ارادا بٸر اپتا ٶتكەن سوڭ ٷي كٷرەۋ «شاڭىراق» اۋىلىندا جالعاستى.
شاڭىراق. 2014 جىلدىڭ شٸلدەسٸ.
شاڭىراق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى دايراباي ناۋرىزباەۆ وقيعانى بىلاي ەسكە الادى:
- شٸلدەنٸڭ 14-ٸ كٷنٸ شاڭىراقتاعى ٷيلەردٸ سىرامىز دەپ كەلدٸ عوي. 13-ٸ كٷنٸ كەشكٸسٸن سونداي بولىپ جاتىر ەكەن دەگەندٸ ەستٸپ حالىق قۇلاعدار بولدى. سٶيتٸپ تٷنٸمەن ۇيىقتاماستان جٷردٸ, قاي ۋاقىتتا كەلٸپ قالاتىنىن ەشكٸم بٸلمەيدٸ. تاڭعى التىدا ٶرت ماشيناسى, ارتىنان بۋلدوزەرلارى سٷرەتٸن بولىپ كەلە جاتتى.
وقيعا كۋەگەرلەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, سول كەزدەگٸ ەۋەزوۆ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ ۆلاديمير ۋستيۋگوۆ بٸر كٷن بۇرىن كەلٸپ ٷيلەردٸڭ سٷرٸلەتٸنٸن ەسكەرتٸپ كەتكەن. بٸراق پوليتسييا اۋىلعا كٸرگەن سەتتە بيلٸك ٶكٸلدەرٸ نارازى حالىققا مەن-جايدى تٷسٸندٸرمەدٸ دەيدٸ تۇرعىندار. دايراباي ناۋرىزباەۆ بۇل جايتتى:
- اۋدان باسشىسى, وسى جەردەگٸ جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ كوميتەتٸنٸڭ باسشىلارى جينالىپ تۇردى. بٸر كەزدە اۆتوبۋسپەن ومون-دار كەپ تٷستٸ عوي. سوسىن حالىقتىڭ كٶزٸ جەتتٸ, بەيبٸت تٷرمەن كەلٸسٸمگە كەلمەيتٸنٸن تٷسٸندٸ, - دەپ ەسكە الدى.
قۇقىق قورعاۋ كٷشتەرٸمەن بولعان قاقتىعىستا پوليتسييانىڭ 150 قىزمەتكەرٸ جارالانىپ, ونىڭ 16-سى اۋىر جاراقاتپەن اۋرۋحاناعا تٷسكەن. تۇرعىندار ولاردى الدىن-الا دايىندالعان جاناتىن زاتى بار بٶتەلكەلەرمەن جەنە تاسپەن اتقىلاعان. قاقتىعىس كەزٸندە دەنەسٸنٸڭ 70 پايىزىن كٷيٸك شالعان بوستاندىق اۋدانىنىڭ ٸٸب قىزمەتكەرٸ 24 جاستاعى ەسەت بەيسەنوۆ قازا تاپتى.
فوتوگالەرەيا: شاڭىراق وقيعاسى (سۋرەتتٸ باسىڭىز)
شاڭىراق وقيعاسى, 14 شٸلدە 2006 جىل.
سەگٸز ايعا سوزىلعان سوتتا جيىرما ايىپتالۋشىعا شارتتى تٷردەگٸ ٷش جىلدىق جازا تاعايىندالدى.
تەرتٸپسٸزدٸكتٸ ۇيىمداستىردى دەپ ايىپپەن, پوليتسەي ٶلٸمٸنە كٸنەلٸ دەپ تٶرت ادامدى ۇزاق جىلدارعا سوتتادى, ولار ەلٸ تٷرمەدە وتىر. ولاردىڭ اراسىندا ازاماتتىق بەلسەندٸ, ديسسيدەنت اقىن ارون اتابەك بار. ول قاقتىعىس كٷنٸ شاڭىراقتا بولعان. قۇقىق قورعاۋشىلار اتابەكتٸ ساياسي تۇتقىن دەپ جارييالادى. تٷرمەدە وتىرعان ارون اتابەككە حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ سىيلىعى بەرٸلدٸ, ونىڭ ٶلەڭدەر جيناعى بىلتىر لوندوندا باسىلىپ شىقتى. ودان ٶزگەلەر, قۇرمانعازى ٶتەگەنوۆ - 16 جىلعا, ەرعانات تارانشيەۆ - 15 جىلعا, رٷستەم تۇياقوۆ 14 لەت جىلعا سوتتالدى.
شاڭىراق وقيعاسىن ۇيىمداستىرۋشى, ەرٸ ادام ٶلٸمٸنە سەبەپكەر رەتٸندە سوتتالعانداردىڭ بٸرٸ رٷستەم تۇياقوۆ سول كەزدە 22 جاستا ەدٸ. رٷستەم تۇياقوۆتىڭ ەپكەسٸ گٷلزيرا تۇياقوۆا 10 جىل بۇرىنعى وقيعانى بىلايشا ەسكە الدى.
- ٶزٸم دە انا توپقا كٸرٸپ كەتكٸم كەلدٸ. ميليتسييالارعا بارىپ, «اعا,ولاردىڭ قولىندا تاس قانا عوي. ەگەر سٸزدەر قايتساڭىزدار, ولاردا قايتادى عوي دەپ جالىنىپ ميليتسييالارعا بارا بەردٸم. بٸر ۋاقىتتا ورگاننىڭ ادامى الاقانىن ەكٸ ۇردى. ساتىر-سۇتىر ەتٸپ بٸردەن ادام ٶرتەندٸ. تٷك تٷسٸنبەي قالدىق. حالىق ىعى-جىعى بولىپ كەتتٸ. مەن ٸنٸمدٸ ٸزدەپ جٷگٸردٸم. بٸر ۋاقىتتا ۆرەميانكانىڭ سىرت جاعىندا وتىر ەكەن. كۋرتكاسىنان تانىدىم. بەتٸن باسىپ وتىر ەكەن. رٷستەم, رٷستەم, ساعان نە بولدى دەپ ەدٸم, «بەتٸمدٸ وت شارپىپ كەتتٸ. تٷسٸنبەي قالدىم. نە بولىپ كەتتٸ» دەدٸ.
شاڭىراق ٸسٸ بويىنشا سوتتالعان ازاماتتار: ارون اتابەك (سول جاقتان ەكٸنشٸ), قۇرمانعازى ٶتەگەنوۆ (وڭ جاقتا). الماتى, 5 قازان 2007 جىل.
شاڭىراق ٸسٸ بويىنشا قوزعالعان سوتتىڭ تٶراعاسى بولعان ادايبەك بەيٸمبەتوۆ «سوتتالعانداردىڭ شىن مەنٸندە كٸنەلٸ ەكەنٸن» ايتادى.
- بٸرەۋدٸڭ ايتۋى ەمەس, بٸرەۋدٸڭ كٶرسەتۋٸ ەمەس, ۆيدەو ماتەريال بار. قالاي ٶرتەدٸ, قالاي ەكەلدٸ, قالاي بايلادى - بەرٸ كٶرٸنٸپ تۇر, قولمەن قويعانداي. ول ٷكٸمگە مەن قازٸر دە قول قويا الامىن, - دەيدٸ ول.
تٶرت ادام ۇزاق جىلدارعا تٷرمەگە قامالىپ, بٸر ادام تٸرٸدەي وتقا ٶرتەنگەن شاڭىراق وقيعاسى ەل جادىندا كٶمەسكٸلەنٸپ كەلەدٸ. شاڭىراقتىڭ كەيبٸر بۇرىنعى تۇرعىندارى كٶشٸپ كەتٸپ, ورنىنا وقيعادان حابارسىز ٶزگە جاندار كەلٸپ قونىستانعان. بٸر كەزدە وقيعانىڭ بەل ورتاسىندا جٷرگەن ادامدار دا ٶتكەندٸ ەسكە العاننان گٶرٸ, بٷگٸنگٸسٸنە راحمەت ايتادى. شاڭىراق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەسييا ميزامبەكوۆا:
- ٷيٸمٸزدٸڭ بەرٸن زاڭداستىرىپ جاتىر. ەلدٸڭ بەرٸ جەرلەرٸن الىپ جاتىر. دوكۋمەنتتەرٸن شىعاردى. پروپيسكٸگە وتىردى. الاتاۋ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ باعدات مەنٸزوروۆقا العىسىمىزدى ايتامىز, - دەيدٸ.
شاڭىراقتىڭ قازٸرگٸ بەت-بەينەسٸنە قاراپ 10 جىل بۇرىنعى كەيپٸن ەلەستەتۋ قيىن. ول تۇستا ەر جەردە سالىنعان ەكٸ-ٷش بٶلمەلٸ جاتاعان ٷيلەر بولسا, قازٸر ەلدٸ مەكەندە رەسمي ەسەپ بويىنشا 220 مىڭ ادام تۇرادى. 2006 جىلعى وقيعادان ەكٸ جىل ٶتكەن سوڭ «الاتاۋ» اتتى اۋدان قۇرىلدى. «زاڭسىز باسىپ الىندى» دەلٸنگەن جەرلەردٸ بيلٸك تٷگەلگە جۋىق زاڭداستىردى. الاتاۋ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ باعدات مەنٸزوروۆ:
- التى جارىم مىڭعا جۋىق ٷيدٸ زاڭداستىردىق. ەر ٷيدەن بەس ادامنان ەسەپتەيتٸن بولساق, قىرىق-ەلۋ مىڭ ادام الماتى قالاسىنىڭ تولىققاندى تۇرعىنى بولدى. ونىڭ سىرتىندا بٸزدە قازٸر 250-دەن استام ٷي زاڭداسپاي تۇر. وعان سەبەپ, جەرلەر بولماي تۇر. ەكٸنشٸدەن الماتى قالاسىندا دەتالنىي پلانيروۆكا قايتادان جاسالىپ جاتىر ٷيلەرٸ شەشٸلمەي تۇرعان ادامداردى بۇزامىز, سٷرەمٸز دەگەن ەڭگٸمە جوق.تۇرىپ جاتقان ازاماتتاردى تٷگەل زاڭداستىرامىز دەپ شەشٸم قابىلدانعان, - دەيدٸ.
جارالانعان پوليتسەي ەسەت بەيسەنوۆ جەدەل جەردەم كٶلٸگٸندە جاتىر.
اۋدان قۇرىلىپ, جاڭا ٷيلەر سالىنعانىمەن شاڭىراق وقيعاسىنىڭ جاراسى ەلٸ جازىلا قويعان جوق. ٶيتكەنٸ, تەمٸر توردىڭ ار جاعىندا بوستاندىقتى اڭساپ تٶرت ازامات وتىر. رٷستەم تۇياقوۆتىڭ اناسى رايحان تۇياقوۆا:
- حالىقتىڭ بارلىق جاعدايلارى جاسالدى. جاقسى بولدى. شاڭىراق كٶركەيدٸ, ٶستٸ. مەكتەپ, اۋرۋحانا سالىندى. 2006 جىلى زاڭسىز دەگەننٸڭ بارلىعى زاڭدى بولىپ شىقتى. ال سوندا كەتكەن مەنٸڭ بالامنىڭ ٶمٸر جاسى 10 جىل بولدى تٷرمەدە ٶتٸپ جاتىر. مەن ەلباسىنان بالام ٷشٸن كەشٸرٸم سۇرايمىن. جاس ٶمٸرٸ ٶتٸپ بارا جاتىر. كەشٸرٸپ, بالامدى راقىمشىلىققا ٸلٸندٸرسە ەكەن, - دەيدٸ.
اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ازاتتىققا بەرگەن مەلٸمەتٸ بويىنشا, 2006 جىلى زاڭسىز دەپ تانىلعان 6500-گە جۋىق جەر تەلٸمٸنەن 250 جەر تەلٸمٸ زاڭدى قۇجات يەلەنبەپتٸ. «بٸراق الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ دا مەسەلەسٸ تولىق شەشٸلەدٸ» دەپ سەندٸردٸ ەكٸم. 14 جىلعا سوتتالعان رٷستەم تۇياقوۆتىڭ جەر تەلٸمٸ دە ەزٸرگە ەكٸم شەشٸمٸن كٷتٸپ جاتىر ەكەن.
نۇرتاي لاحانۇلى
دەرەككٶز: "ازاتتىق" سايتى
