پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كاتارلىق Al Jazeera ارناسىنا ەكسكليۋزيۆ سۇحبات بەردٸ. مەملەكەت باسشىسى سۇحبات بارىسىندا ٸشكٸ-سىرتقى ساياسات مەسەلەلەرٸ تٶڭٸرەگٸندە تولىمدى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
Dalanews.kz پرەزيدەنت كٶتەرگەن ماڭىزدى تاقىرىپتار بويىنشا تانىمال ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆتٸڭ پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
قازاقستان ەكونوميكاسى ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى مەسەلە - قازاق مۇنايىن شەتەلگە تاسىمالداۋ, ونى ەكسپورتتاۋ. مەملەكەت باسشىسى شەتەلدٸك باق-قا بەرگەن سۇحباتىندا كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ ەلەۋەتٸن باعالاپ, باسقا باعىتتاردى دا قاراستىرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
"رەسەيمەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ جوعارى باعالايمىز. بٸراق بۇل بٸر باعىتپەن شەكتەلەمٸز دەگەن سٶز ەمەس. مۇناي تاسىمالداۋدا نەگٸزگٸ باسىمدىق, ەرينە, كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنا بەرٸلەدٸ. دەسە دە ورتا دەلٸز بەن ٶزگە باعىتتاردى دامىتۋ ارقىلى قازاقستان ٶز قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ", – دەدٸ توقاەۆ.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇناي ەكسپورتىن ەرتاراپتاندىرۋ - تەك ساقتىق شاراسى ەمەس, ناقتى تەۋەلسٸزدٸك ستراتەگيياسى.
"ٶيتكەنٸ قازٸر مۇنايدىڭ 80%-ى وسى كاسپيي قۇبىرى, رەسەي ارقىلى تاسىمالدانىپ جاتىر. توقاەۆ باكۋ-دجەيحان قۇبىرىن, ورتا دەلٸز, ياعني ترانسكاسپيي حالىقارالىق مارشرۋتىن, وسىنداي بالاما مارشرۋتتاردى دامىتۋ كەرەگٸن اشىق مەلٸمدەپ وتىر. بۇل - گەوساياساتتاعى تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋ مەن ەكونوميكالىق تەۋەلسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتقان قادامدار. پرەزيدەنت وسىنداي بيٸك مٸنبەرلەردە ورتا دەلٸزدٸ دامىتۋدى ەردايىم ايتىپ جٷرەدٸ. ٶيتكەنٸ بۇل - ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق, مۇناي شيكٸزاتى, تاۋار اينالىمى سالالارىندا, جالپى قاي سالانى قاراساڭىز دا ترانزيتتٸك حاب رەتٸندە تەۋەلسٸز بولۋعا ۇمتىلىستارىنىڭ باستى باعىتى", - دەدٸ ساراپشى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ Al Jazeera باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا ەسكٸ قازاقستان ٶكٸلدەرٸنە بەرٸلگەن ارتىقشىلىقتاردى جويۋ جٶنٸندەگٸ, جەمقورلىق, ۇرلىق تٶڭٸرەگٸندەگٸ سۇراقتارعا جاۋاپ بەردٸ.
توقاەۆتىڭ جەمقورلىقپەن كٷرەس تۋرالى ايتقاندارى ناقتى ٸستەرمەن دەلەلدەنٸپ جاتىر ما, ەلدە بۇل تەك ساياسي ريتوريكا دەڭگەيٸندە قالىپ وتىر ما? ساراپشى بۇل تۋراسىندا بىلاي دەيدٸ:
"جەمقورلىق مەسەلەسٸ - كەز كەلگەن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ, كەز كەلگەن ەكونوميكالىق ٶرٸستٸڭ الدىن كەسٸپ, كەرٸ تارتىپ وتىرعان ٷلكەن كەسەلدەردٸڭ بٸرٸ. بۇل باعىتتا وڭ كٶرسەتكٸشتەر دە بار. مىسالى كەيٸنگٸ ٷش جىلدا 174 سۋديا جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعان. كەيٸنگٸ جىلدارى 500-دەن اسا جەمقورلىق ٸسٸ تٸركەلگەن. بٸراق Transparency International بويىنشا قازاقستان 40 بالل جيناپ, 1 بالعا عانا جاقسارىپ وتىر. ياعني بۇل بٸزدە ەلٸ دە بولسا جەمقورلىقپەن كٷرەس ٶز دەڭگەيٸندە بولماي وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ. ول تۋرالى پرەزيدەنت تە مويىنداپ وتىر, ياعني جٷيەلٸ مەسەلەلەر شەشٸلمەي جاتقانىن مويىنداپ وتىر. لاۋازىمدى ادامدار اۋىسقانىمەن, جٷيەلٸ مەسەلەلەر قالىپ وتىر", - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, سۇحباتتا سىرتقى ساياساتتاعى قازاقستاننىڭ ۇستانىمى تۋرالى ايتىلدى.
"پرەزيدەنت سىرتقى ساياساتتى كونسەرۆاتيۆتٸ قۇبىلىس دەپ اتاۋىنىڭ سەبەبٸ كٶپ. سونىڭ بٸرٸ - ستراتەگييالىق كٶرشٸمٸز بولىپ وتىرعان, قۇرلىقتاعى ەڭ ٷلكەن شەكارامىز بار رەسەي, ول مەملەكەتپەن قالىپتاسقان ەكونوميكالىق بايلانىستار. ودان بٶلەك قىتاي بار, اقش, باتىس ەلدەرٸ, يسلام ەلەمٸ ەلدەرٸ بار. ٸرٸ دەرجاۆامەن, مەملەكەتتەرمەن بولسىن گەوساياسي تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا بارىنشا قادامدار جاسالىپ جاتىر. بۇل جەردەگٸ باستى ماقسات - ٸرٸ دەرجاۆالارمەن تەڭگەرٸمدٸ قاتىناس ورناتۋ. پرەزيدەنتتٸڭ كەشەگٸ استانا حالىقارالىق فورۋمىندا دا ايتقان بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸن رەفورمالاۋ, ورتا دەرجاۆالار پاراديگماسى - مۇنىڭ بارلىعى قازاقستان ٷشٸن ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ ەلٸمٸز - ەۋرازييا كونتينەنتٸندەگٸ تۇراقتىلىق تٸرەگٸ رەتٸندە رەۆوليۋتسييالىق ەمەس, ەۆوليۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸ تاڭداپ العان مەملەكەت. ياعني بۇل جەردەگٸ پرەزيدەنتتٸڭ دە باستاعان ماقساتى, ستراتەگيياسى - كٷرت بۇرىلىستارسىز, پراگماتيكالىق تەسٸلمەن ەگەمەندٸكتٸ نىعايتۋ", - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
