1980 جىلدارى سالىنعان جەو-2 الماتىنىڭ بىلاي قويعاندا ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٷلكەن جىلۋ ورتالىعى بولىپ سانالادى. بٷگٸندە ورتالىق الماتى قالاسىنىڭ 70%-ىن ەلەكتر قۋاتىمەن, 40%-ىن جۋلمەن قامتۋدا. سوندىقتان الىپ ەنەرگەتيكالىق نىساندا كٶمٸردەن گازعا كٶشٸرٸپ, قالانىڭ ەكولوگييالىق مەسەلەسٸن شەشۋدٸڭ ماڭىزى زور.
ٶز كەزەگٸندە «سامۇرىق-قازىنا» ەل-اۋقات قورىنىڭ تٶراعاسى نۇرلان جاقىپوۆ
– قازٸرگٸ تاڭدا قور مەگاپوليستەگٸ حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن بٸردەن بٸرنەشە جوبانى جٷزەگە اسۋدا. بۇل رەتتە قالا مەن ونىڭ ماڭىنداعى اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتىپ, كٷن ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتقان ەنەرگييا تۇتىنۋدى رەتكە كەلتٸرۋ ٷشٸن الماتىلىق جەو-نى كٶمٸردەن گازعا اۋىستىرۋ جوسپارلاندى.
ول ٷشٸن ستانتسييالارعا جاڭا گاز قۇبىرلارى مەن جىلۋ جەلٸلەرٸن جەتكٸزۋ قاجەت. مۇنداي ماڭىزدى جوبانى ەنەرگەتيكا, گاز كومپانييالارى جەنە ەلەكتر جەلٸلەرٸ بويىنشا وپەراتورى بار «سامۇرىق-قازىنا» سيياقتى ٸرٸ حولدينگ قانا جٷزەگە اسىرا الادى. بٷكٸل قالا بۇل جوبانى اسىعا كٷتەتٸپ وتىرعانىن بٸلەمٸن. بٸزدەر وسى باعىتتا قارقىندى جۇمىستاردى باستاپ كەتتٸك, – دەدٸ نۇرلان جاقىپوۆ.
قور باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى الماتىنىڭ ەلەكتر جەلٸلەرٸن دامىتۋ باعىتىندا كٶپتەگەن جۇمىستار اتقارىلعان. وسى رەتتە 38 قوسالقى ستانتسييا مەن ەلەكتر جەلٸلەرٸ سالىنعانىن, سونىمەن قاتار KEGOC تٸرەك قوسالقى ستانتسييالارى مەن «اجك» توراپتىق قوسالقى ستانتسييالارىن بٸرٸكتٸرٸپ, قالانىڭ اينالاسىندا ەنەرگەتيكالىق ساقينا قۇرىلعانىن ايرىقشا اتاپ ايتۋعا بولادى.
نۇرلان جاقىپوۆ الماتىداعى گازعا اۋىسۋدى جوسپارلاپ وتىرعان جەو-2-گە بارىپ, ونداعى جۇمىستارمەن تانىستى. قور باسشىسى جۋرنالسيتەرمەن تٸلدەسكەندە الداعى ۋاقىتتا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كٶمٸر زاۋىتتارىنىڭ جانىندا جاڭا گاز ەلەكتر ستانتسييالارىن سالىپ, سودان كەيٸن كٶمٸرمەن جۇمىس ٸستەيتٸن ەنەرگەتيكالىق نىسانداردىڭ جۇمىسىن توقتاتاتىندارىن العا تارتتى.
– جاڭا ەلەكتر ستانتسييالارىن سالۋ ٸسٸ ٶتە اۋقىمدى, قىمبات جوبا بولىپ سانالادى. وسىعان بايلانىستى قور ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن ينۆەستيتسييالار تارتىپ جاتىر. ٶيتكەنٸ جاڭا ەنەرگييا قۋاتى «سامۇرىق-قازىنانىڭ» نەگٸزٸ جوبالارىنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ بولىپ تابىلادى.
«سامۇرىق-قازىنا» توبى ەكونوميكانى جاناما تٷردە جىل سايىن 1 ترلن تەڭگەدەن استام قارجىمەن سۋبسيدييالاپ كەلەدٸ. بۇل بٸزدٸڭ پورتفەلدٸك كومپانييالاردىڭ ٶزٸندٸك قۇننان تٶمەن شىعىنعا ۇشىرايتىن نەمەسە نارىقتىق قۇننان تٶمەن قىزمەتتەر ساتىلاتىن سوما. ياعني, قور جىل سايىن 1 ترلن تەڭگەدەن ارتىق اقشا المايدى جەنە وسىلايشا جاناما تٷردە ەكونوميكانى سۋبسيدييالايدى, – دەدٸ نۇرلان جاقىپوۆ.
الماتى جەو-2-نٸ جاڭعىرتۋ قورشاعان ورتاعا ەسەردٸ بارىنشا ازايتىپ, 2026 جىلعا دەيٸن جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. ونىڭ تەن بويىنشا قۇنى – 324,1 ملرد تەڭگە. جوبانى قارجىلاندىرۋ تٶمەندەگٸدەي جٸكتەلگەن: مەنشٸكتٸ قاراجات – 9%, قور قاراجاتى – 11%, قارىز قاراجاتى – 80%-دى قۇرايدى.
ستانتسييانىڭ قۋاتىن 450 مۆت-قا دەيٸن ارتتىرا وتىرىپ, پمۋ بازاسىندا الماتى جەو-3-تٸ قايتا جاڭارتۋ 2025 جىلعا دەيٸن جوسپارلانعان. ونىڭ تەن بويىنشا قۇنى – 272,9 ملرد تەڭگە. قارجىلاندىرۋ سحەماسى – ٸشكٸ قارىز – 20%, قارىز قاراجاتى – 80%-دى قۇرايدى. بناج كەلٸسٸمشارتىن جاساسۋ 2023 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە جوسپارلانىپ وتىر.
ودان بٶلەك, الماتىنىڭ كابەلدٸك جەلٸلەرٸن 2030 جىلعا دەيٸن قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانۋدا. جوبانىڭ الدىن الا قۇنى – 83,3 ملرد تەڭگە. قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸ – «سامۇرىق-قازىنا» اق قاراجاتى – 12,3%, قارىز قاراجاتى – 87,7%-دى قۇرايتىن بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلەكتر جەلٸلەرٸنٸڭ توزۋىن, ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ جوعالۋىن 10,7 پايىزدان 7 پايىزعا دەيٸن, ەسەرٸ ~1,4 ملرد تگ/جىل جەتەتٸدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى 1 سەۋٸردە باستالدى.
ن.ەۋبەكٸر
