بەلگٸلٸ جۋرناليست نۇربەك بەكباۋ كٶپەيەل الۋ قۇبىلىسى مەن “تالاق” مەسەلەسٸنە تەرەڭ تالداۋ جاسادى. بۇل جايىندا ول ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا جازدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“تۇرسىنبەكتٸڭ حيكاياسىن كٶرگەم جوق, بٸراق شامامەن ەڭگٸمە نە جايىندا ٶربٸگەنٸن ٸشٸم سەزەدٸ. سەبەبٸ قازٸر ەيەلٸنٸڭ ٷستٸنەن تاعى بٸر ەيەل الۋ دەيتۇعىن... كەڭ تارادى دەي المايمىن, بٸراق كٶزگە ٸلمەيتٸن دە دٷنيە ەمەس. كەدٸمگٸدەي قۇبىلىس بۇل.
كٶپەيەل الۋشىلىق تاقىرىبىنا بەيٸل ەكٸ توپ بار. ەۋەلگٸسٸ — بايلار, ٸرٸ كەسٸپكەرلەر مەن شەنەۋنٸكتەر. ەكٸنشٸسٸ — دٸن ۇستاناتىن, جۇرت اراسىندا “نامازحان” اتانعان قاۋىم”, – دەيدٸ ول.
جۋرناليست بايلاردىڭ ەكٸنشٸ نەمەسە ٷشٸنشٸ ەيەل الۋ موتيۆٸن “ورتا جاستىڭ داعدارىسىمەن” بايلانىستىرادى. ايتۋىنشا, مۇنداي ەرلەر ٶزدەرٸن ەلٸ دە تٸرٸ, سەزٸمگە قابٸلەتتٸ ەكەنٸن دەلەلدەۋگە تىرىسادى. كٶپشٸلٸگٸ جاستاي ٷيلەنٸپ, ٶمٸرٸنٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن اقشا تابۋعا ارناعان. سوندىقتان ماحاببات پەن رومانتيكاعا ۋاقىت بولماعان. ەندٸ ولار قايتا عاشىق بولعىسى كەلەدٸ.
“بايقاساڭىز, بٸزدەگٸ ەكٸنشٸ نەمەسە ٷشٸنشٸ قاتىن الىپ جاتقان بايلاردىڭ جاسى 40-50 اراسىندا. پسيحولوگتار بۇل ۋاقىتتا "كريزيس سرەدنەگو ۆوزراستا" باستالادى,-دەيدٸ. وسىعان دەيٸنگٸ ٶمٸرٸ - "اناعان اقشا كەرەك, مىناعان اقشا كەرەك"-پەن ٶتتٸ. جوق-جەتپەيتٸن دٷنيەلەرگە قول جەتكٸزۋ - سول كەزدە ٶمٸردٸڭ باقىتتى سەتٸ سيياقتى ەدٸ. ەندٸ بەرٸ بار. قالاعانىن الا الادى. بۇرىنعىداي "مىنانى السام عوي, شٸركٸن?" دەگەن موتيۆاتسييالىق ارمانى جوق. وسىمەن ٶمٸرٸنٸڭ مەنٸ دە بٸتكەن سيياقتى. بٸراق جاسى ەندٸ 40-تان اسىپ جاتىر. ۇزاق ٶمٸر سٷرگٸسٸ كەلەدٸ. بٸراق, مىناداي قۋىس, بوس جٷرەكپەن ەمەس. ٸشكٸ بوس كەڭٸستٸكتٸ بٸردەمەمەن تولتىعىرسى كەلەدٸ. جاڭا سەزٸم, جاڭا ەسەر ٸزدەيدٸ. وسى كەزدە بٸرٸ سپورتقا بەرٸلەدٸ, بٸرٸ ساياحاتتايدى”, - دەپ تٷسٸندٸرەدٸ جۋرناليست.
سونىمەن قاتار ول مۇنداي ەرلەردٸڭ ەكٸ تيپكە بٶلٸنەتٸنٸن ايتادى. بٸرٸ – شىن مەنٸندە سەزٸم ٸزدەيتٸندەر. ەكٸنشٸسٸ — جاس قىزدى ەرتٸپ جٷرۋدٸ مەرتەبە كٶرەتٸندەر.
“مۇنداي كٸسٸلەر - ماحاببات ەمەس, سۇلۋلىقتى, جاستىق ەسەردٸ ساتىپ الۋشى عانا”, - دەيدٸ ول.
الايدا بەكباۋدىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي نەكەلەر ەرلەردٸڭ ٸشكٸ بوس كەڭٸستٸگٸن تولتىرا المايدى.
“ٶيتكەنٸ جاس ەيەل وعان جاستىق-قۇمار سىيلاعانمەن, رۋحاني تەرەڭدٸك بەرمەيدٸ. قاسىندا جىلى سٶز ايتاتىن, سىرلاساتىن, ٶمٸردٸ بٸرگە كٶرگەن ادام — بەيبٸشە ەكەنٸن كەش تٷسٸنەدٸ.”, – دەپ جازادى ول.
نۇربەك بەكباۋ كٶپەيەلدٸك مەسەلەسٸن دٸن تۇرعىسىنان قاراستىراتىن ەكٸنشٸ توپقا دا توقتالدى. ول ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەكٸ وتباسىنى اسىراۋعا شاماسى جەتپەسە دە, توقال الۋعا بەيٸم ەكەنٸن ايتتى.
“جوق, بٸردەن بەتٸن اشىپ الايىق: ەگەر باي-قۋاتتى بولساڭ, ەدٸل بولساڭ, ال! تٶرتەۋگە دەيٸن رۇقسات. باي بولساڭ, يماندى بولساڭ عانا! بٸراق, ەكٸنشٸ توپتىڭ ٷلكەن مەسەلەسٸ دە وسىندا عوي. كٶپشٸلٸگٸ 2 بٸردەي ەۋلەتتٸ اسىراۋعا شاماسى كەلە بەرمەيدٸ. يمانى دا ورتاشالىس. بٸراق, توقال العىسى كەپ تۇرادى. نەگە? بۇل قاۋىمعا تيەسەلٸ جٸگٸتتەر, "جەھيل كەزٸندە" قىزعا دا باردى, ٸشتٸ-جٷردٸ. ەندٸ دٸنگە ٶتكەسٸن, بەرٸن حارام دەپ, جامان ەدەتتەردەن تيىلدى. بٸراق, تابيعي قاجەتتٸلٸگٸ قايتا-قايتا ويانىپ, قينالادى. ەندٸ سول نەپسٸنٸ قاناعاتتاندىرۋدىڭ «ادال» جولىن ٸزدەيدٸ. مٸنە, وسى تۇستا «تٶرت ەيەلگە دەيٸن رۇقسات» قاعيداسى كەي ادامداردىڭ نەپسٸ قالاۋىنا رۇقسات ەسٸگٸن اشقانداي ەسەر بەرەدٸ”, - دەيدٸ ول.
بەكباۋ دٸننٸڭ مەنٸن بۇرمالاۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە توقتالدى.
“دٸننٸڭ ماقساتى — ەركەكتٸڭ نەپسٸسٸن جٷزەگە اسىرۋعا كٶمەكتەسۋ ەمەس, ونىڭ ەدٸلدٸك قابٸلەتٸن سىناۋ ەدٸ. ەكەۋٸن بٶلٸپ-جارماي, بٸردەي اسپەن قامتى, بٸردەي كيٸم كيگٸز, بٸردەي ەموتسييالىق قۋانىشقا بٶلە, بۇل ەڭ ەڭ ماڭىزدى مٸندەتٸڭ. ال بۇل وڭاي ەمەس. جٸگٸتتٸڭ تٶرەسٸنٸڭ عانا قولىنان كەلەر شارۋا! سول ٷشٸن دە قۇراندا: «ەگەر ەدٸلدٸك جاساي الماساڭدار, بٸر ەيەلمەن شەكتەلٸڭدەر» دەپ تە ناقتى ەسكەرتكەن”, - دەپ قىنجىلادى جۋرناليست.
ونىڭ ايتۋىنشا, دٸندٸ تەرەڭ تٷسٸنبەي, “ەكٸنشٸ ەيەل الۋ” قاعيداسىن جەڭٸلدەتٸپ العاندار كٶبٸنە نەكەنٸ ويىنشىققا اينالدىرادى. مۇنداي نەكەلەردە جارييالىلىق بولمايدى, قالىڭمال بەرٸلمەيدٸ, قۇدا كٷتٸسپەيدٸ. سوندىقتان توقالداردىڭ قۇقىعى قورعالمايدى, ال ەركەكتەر "تالاق" دەپ وڭاي اجىراسادى.
“ەلگٸ نەپسٸسٸن دٸن ەتٸپ العاندار, توقال الۋ ٷشٸن, جاس قىزداردى الداپ-اربايدى. ەكەڭنٸڭ رۇقساتى كەرەك ەمەس,-دەپ ەشكٸمگە ايتپاستان, بٸلدٸرمەستەن نەكە قيدىرىپ الادى. اۋ, نەكەنٸڭ شارتى - جارييالىلىق قوي. جۇرتتىڭ بەرٸ سەنٸڭ كٸمگە ٷيلەنٸپ جاتقانىڭدى كٶرۋٸ, حاباردار بولۋى شارت! وسى قاسيەتتٸ شارت ورىندالمايدى. تيٸسٸنشە, مىڭ جىلدىق قۇدالىق جاسالمايدى, قالىڭ بەرٸلمەيدٸ, قۇدا كٷتٸسپەيدٸ. ەجەپتەۋٸر ماتەريالدىق شىعىن كٶرمەگەسٸن, موينىڭا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلمەگەسٸن, ەلگٸ قالىڭدىقتىڭ قىزىعى تاۋسىلعاندا "تالاق" دەپ, اجىراسا سالادى. پاناسىز قالعان قارىنداستى تاعى بٸرٸ نەكەلەپ الادى. كەلەسٸ تالاققا دەيٸن...”, — دەپ قوستى ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, يسلام دٸنٸندە اجىراسۋ – ەڭ سوڭعى, امالسىز جاعدايدا عانا رۇقسات ەتٸلەتٸن ٸس.
“بٸزدٸڭ دٸندە - ٷيلەنۋدەن اجىراسۋ شارۋاسى قيىن ەدٸ. تالاق ايتىپ, مەسەلە شەشٸلە سالمايدى. 100 كٷن ٷيٸڭدە تۇرۋى كەرەك. ودان كەيٸن, تۇرمىسقا شىققانىنشا بولىسىپ, كٶمەكتەسۋگە مٸندەتتٸسٸڭ. بالاڭ بولسا, اليمەنتٸن ٶمٸر بويى بەرەسٸڭ”, — دەدٸ ول.
الايدا بەكباۋدىڭ ايتۋىنشا, شىنايى ٶمٸردە بۇل تالاپتاردىڭ كٶبٸ ورىندالماي وتىر.
“ەلگٸ ورتاشالىس جٸگٸتتەر, توقال ەتٸپ بٸر قىزدى الار دا, ەڭ سوڭعىسى مەحردٸ دە ازايتىپ, ارامدىققا سالادى عوي”, — دەيدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي ادامدار دٸندٸ دۇرىس تٷسٸنبەي, نەكەنٸ پاروديياعا اينالدىرىپ العان.
“ساحابا ەيەل بٸر قۇرمانى مەحٸر دەپ قابىلداعان ەكەن,-دەپ كٶندٸرەدٸ. يە, بۇلار نەكەنٸ پاروديياعا اينالدىرىپ الدى. بٸر رەت توقال الىپ, اجىراستىڭ با? بٸتتٸ. سەندە جاۋاپكەرشٸلٸك جوق. ەكٸنشٸ ەيەل تۋرالى ايتۋعا - قۇقىق بولماۋى كەرەك! اجىراسۋ - اللانىڭ ەڭ جەك كٶرەتٸن, امالسىز رۇقساتى. ال بۇلار, ويىنشىق ەتٸپ جٸبەردٸ...“, — دەپ قوستى ول.
بەكباۋ تاريحتاعى كٶپەيەلدٸلٸكتٸڭ مەنٸ مٷلدە باسقا بولعانىن اتاپ ٶتتٸ.
“قازاقتىڭ اينالاسى انتالاعان جاۋ. قالماقپەن, بۇقار-حيۋامەن, قىتايمەن, ورىسپەن سوعىستان كەيٸن, ەركەك سانى ەماندا ازايىپ كەتەدٸ. مٸنە, وسىنداي قىم-قۋىت سەتتە اۋقاتتى, ابىرويلى كٸسٸلەر ەيەل مەن بالانىڭ قامى ٷشٸن,-دەپ بٸرنەشە جەسٸرگە قامقور بولعان. بۇل — قوعام قولداعان, مورالمەن بەكٸتٸلگەن شەشٸم ەدٸ”, — دەپ قوستى ول.
جۋرناليست قازٸرگٸ زاڭناماعا دا توقتالىپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, 1997 جىلدان بەرٸ كٶپەيەلدٸك قىلمىس دەپ سانالمايدى, بٸراق رەسمي نەكە تەك بٸر ەيەلمەن عانا تٸركەلەدٸ.
“سوندىقتان قازٸرگٸ “ەكٸنشٸ نەكە” — بۇل ەكەۋٸارا اۋىزشا كەلٸسٸم عانا. توقالدىڭ قۇقىقتارى قورعالماعان. كەز كەلگەن ۋاقىتتا قۋىپ شىقسا, تٷكسٸز قالاتىن "قۇرباندىق", — دەيدٸ ول.
بەكباۋدىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸنگٸ ەيەلدەر بۇرىنعىداي ەرگە تەۋەلدٸ ەمەس ەكەنٸن ايتتى.
“سوندىقتان بۇرىنعىداي “ەكٸنشٸ بولۋعا كٶنۋ” ول ٷشٸن قورعان ەمەس, قورلىق سيياقتى سەزٸلەدٸ.
ەيەلدٸڭ “جوق” دەۋگە قۇقىعى بار, ال ەركەك سول “جوقتى” ەستي الماعان جەردە – اجىراسۋ باستالادى”, — دەدٸ ول.
قورىتىندىلاي كەلە, جۋرناليست قازٸرگٸ كٶپەيەل الۋ قۇبىلىسىن قوعامداعى جاۋاپسىزدىقتىڭ ايعاعى دەپ باعالادى.
ونىڭ ويىنشا, بايلىق كٶبەيگەن سايىن ەركەكتەردٸڭ قۇمارلىعى ارتىپ, دٸنگە بەت بۇرعان سايىن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ازايىپ بارادى.
“ەردٸڭ قادٸرٸ – ەيەل سانىندا ەمەس, ەدٸلدٸك قابٸلەتٸندە. ناعىز ەرلٸك — جاڭا ەيەل الۋ ەمەس, بٸر ەيەلدٸڭ جٷرەگٸندە ٶمٸر بويى جاڭارىپ تۇرۋ”, – دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
