كالينينگراد وبلىسىنداعى جاڭا ٶندٸرٸس رەسەيدٸڭ يننوۆاتسييالىق سالاداعى تەحنولوگييالىق ەگەمەندٸگٸن قامتاماسىز ەتپەك.
«روساتوما» وتىن ديۆيزيونى (باسقارۋشى كومپانييا – «تۆەل» اق) كالينينگراد وبلىسىنىڭ نەمان اۋدانىندا سالىنعان رەسەيدەگٸ العاشقى ەنەرگييا جيناقتاۋشى «گيگافابريكانى» تەجٸريبەلٸك-ٶنەركەسٸپتە پايدالانۋعا ەنگٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
ٶنەركەسٸپتٸك الاڭنىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتى-جىلىنا تٶرت گيگاۆاتت-ساعات (شىعارىلاتىن قۇرىلعىلاردىڭ جيىنتىق سىيىمدىلىعى). بۇل اككۋمۋلياتور ۇياشىعىنا ارنالعان باستاپقى حيمييادان باستاپ سوڭعى مودۋلدەر مەن تولىق باتارەيالاردى جاساۋعا دەيٸنگٸ تولىق تسيكلدٸ ليتيي باتارەيالارىنىڭ ەلدەگٸ جالعىز ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸسٸ.
ەنەرگييانى ساقتاۋ جٷيەلەرٸ جاڭا تەحنولوگييالىق قۇرىلىمنىڭ ەڭ پەرسپەكتيۆالى سالالارىنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. ليتيي باتارەيالارى قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەلەكتر كٶلٸكتەرٸندە, جەڭٸل اۆتوموبيلدەر مەن جٷك كٶلٸكتەرٸنەن باستاپ اۆتوبۋستار مەن قايىقتارعا دەيٸن, سونداي-اق ەرتٷرلٸ ارنايى جابدىقتار ٶندٸرٸسٸندە كەڭٸنەن قولدانىلادى: تيەگٸشتەر, قويما جەنە لوگيستيكالىق ماشينالار, تاۋ-كەن جابدىقتارى, لوگيستيكالىق روبوتتار مەن ت.ب. ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىندا ديسكٸلەر كەڭٸنەن قولدانىلادى. تۇراقتى توق جٷيەلەرٸ ماڭىزدى ٶندٸرٸستٸك نىسانداردى ٷزدٸكسٸز قۋاتتاندىرادى, ال ەنەرگييانى ساقتاۋ جٷيەلەرٸ جٷكتەمە كەستەسٸن رەتتەيدٸ جەنە ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٷنەمدەۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
بولجام بويىنشا, 2030 جىلعا قاراي رەسەيلٸك ەنەرگييا ساقتاۋ نارىعى 20-30 گۆت* ساعاتقا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن. كالينينگراد گيگافابريكاسىنىڭ قۋاتى - 4گۆت*ساع-شامامەن 1,5 ميلليون زاريادتاۋ مودۋلٸن نەمەسە 50 مىڭ ەلەكتروموبيل تارتقىش باتارەيالارىن ٶندٸرۋگە تەڭ.
«كالينينگراد» گيگافابريكاسىنىڭ» ٸسكە قوسىلۋى - رەسەي ٷشٸن ٶنەركەسٸپتٸك سەرپٸلٸس جەنە ۇلتتىق تەحنولوگييالىق ەگەمەندٸكتٸڭ ٸرگەتاسىنا وراسان زور ٷلەس. ەنەرگييانى ساقتاۋ - بۇل بٷكٸل ٶندٸرٸستٸك تٸزبەكتەر مەن ازىق-تٷلٸك ەكوجٷيەلەرٸن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن «روساتومنىڭ» جاڭا يادرولىق ەمەس, بيزنەس پورتفوليوسىنداعى تٷپكٸلٸكتٸ تەحنولوگييا. بۇل تابيعي شيكٸزاتتى ٶندٸرۋدەن باستاپ پايدالانىلعان باتارەيالاردى كەدەگە جاراتۋعا دەيٸنگٸ ليتيي ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ تٸزبەگٸ جەنە «ەلەكتروموبيلدٸلٸك» جاڭا بيزنەس باعىتى بويىنشا ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا. «گيگافابريكا» ەل ٷشٸن بٸرەگەي كەسٸپورىن بولعانىنا قاراماستان, ول جوسپارلانعان مەرزٸمدە سالىندى جەنە ەنگٸزٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە كالينينگراد وبلىسى, رەسەي يندۋسترييا جەنە دامۋ ينستيتۋتتارى تاراپىنان مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تيٸمدٸ شارالارىنىڭ ارقاسىندا جٷزەگە استى", – دەپ اتاپ ٶتتٸ «روساتوم» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسىنىڭ باس ديرەكتورى الەكسەي ليحاچيوۆ.
«بۇل جوبا سوڭعى ون جىلداعى كالينينگراد وبلىسى ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى جەنە اۋقىمدىسى بولىپ وتىر جەنە ايماق تاريحىنداعى ەڭ ٸرٸ جوبالاردىڭ بٸرٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە وسى كەسٸپورىندا تەجٸريبەلٸك-ٶنەركەسٸپتٸك پايدالانۋعا بەرۋ ساتىسىندا 334 مامان ەڭبەك ەتۋدە. ال جوبالىق قۋاتتىلىققا شىعۋ كەزٸندە ولاردىڭ سانى ٷش جارىم ەسەگە ارتادى. جاڭا ٶندٸرٸس رەسەي پرەزيدەنتٸ شەشٸمٸنٸڭ ارقاسىندا وسى جەردە دامىپ كەلە جاتقان ەلەكتروموبيلدٸلٸك باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ قاتىسۋشىسى بولىپ سانالادى. كالينينگراد وبلىسى بۇل مەسەلەدە ەڭ جاقسى بولۋعا ۇمتىلادى جەنە «روساتومنىڭ» ارقاسىندا وسى جوعارى تەحنولوگييالىق سالادا كٶشباسشى بولۋعا زور مٷمكٸندٸك تۋادى. سونىمەن, بٷگٸنگٸ وقيعانى نەمان اۋدانى مەن ٶنەركەسٸپتٸك دامۋدىڭ اۋماعىنا اينالاتىن باسقا دا شىعىس مۋنيتسيپاليتەتتەرٸ ٷشٸن تاعدىردىڭ بەرگەنٸ دەپ ايتۋعا بولادى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ كالينينگراد وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى الەكسەي بەسپروزۆاننىح.
«2023 جىلى رەسەي ٷكٸمەتٸ مەن «روساتوم» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسى اراسىندا «ەنەرگييا جيناقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ» جوعارى تەحنولوگييالىق باعىتىن دامىتۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى جەنە بٸز ەكٸ جىلدان كەيٸن بۇل جوسپاردى تولىققاندى ٶندٸرٸس تٷرٸندە جٷزەگە اسىرىلاتىنىن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل جوبا بٸرەگەي. ٶيتكەنٸ مۇندا مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تٷرلٸ شارالارىنىڭ تۇتاس جيىنتىعى كەشەندٸ تٷردە پايدالانىلدى. ەنەرگييانى ساقتاۋ جٷيەلەرٸ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان جاڭا سالا. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە سوڭعى تٶرت جىلدا بۇل نارىق بەس ەسە ٶستٸ. كەسٸپورىندى ٶنەركەسٸپتٸك پايدالانۋعا ەنگٸزۋ جەنە تولىق ٶندٸرٸستٸك قۋاتقا شىعۋ رەسەي نارىعىنىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن وتاندىق ٶنٸمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز», – دەدٸ رەسەيدٸڭ ٶنەركەسٸپ جەنە ساۋدا مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ميحايل يۆانوۆ.
كالينينگرادتىق «گيگافابريكا» - اۋقىمدى جەنە جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸس. كەسٸپورىندا جالپى سالماعى 25 مىڭ توننادان تۇراتىن ٷش مىڭنان استام جابدىق ورناتىلدى. تەحنولوگييالىق جەلٸلەردٸڭ جالپى ۇزىندىعى - 2,5 شاقىرىم, قۇرىلىس الاڭى – 23 گەكتاردان استام, جالپى اۋماقتا 20-دان استام عيماراتتار مەن قۇرىلىستار سالىندى. اۆتوماتتاندىرۋدىڭ دەرەجەسٸ جوعارى – بارلىق پروتسەستەردٸڭ شامامەن 90% - سەكۋندىنا 1 ۇياشىقتىڭ ٶندٸرٸس جىلدامدىعىنا قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جاڭا كەسٸپورىن فەدەرالدى جەنە ايماقتىق دەڭگەيدە بەلسەندٸ مەملەكەتتٸك قولداۋمەن قۇرىلدى. جوبا تٷرلٸ جەڭٸلدٸكتەر الۋعا جەنە قارجىلاندىرۋدى تارتۋعا ارنالعان قۇرالداردىڭ كەڭ جيىنتىعىن پايدالانا وتىرىپ ٸسكە اسىرىلدى. ونىڭ ٸشٸندە ەرەكشە ەكونوميكالىق ايماقتىڭ رەزيدەنتٸ مەرتەبەسٸ, ٶڭٸرلٸك بيۋدجەتتەن تٸكەلەي سۋبسيدييا, رەسەي يندۋسترييا جەنە ساۋدا مينيسترلٸگٸمەن جەنە كالينينگراد وبلىسىنىڭ ٷكٸمەتٸمەن ارنايى ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمشارت, دامۋ ينستيتۋتىنان جەڭٸلدەتٸلگەن قارىز, سونداي-اق «جوبالىق قارجىلاندىرۋ فابريكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا سينديكاتتالعان نەسيە ارقالى جٷزەگە اسىرىلدى.
«گيگافابريكا» قۇرىلىسى ٶڭٸردٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا تٷرتكٸ بولدى. جەرگٸلٸكتٸ جەتكٸزۋشٸلەردەن ساتىپ الۋ كٶلەمٸ ٶسٸتٸ. اتاپ ايتقاندا تەمٸربەتون بۇيىمدارىن, مەتالل كونسترۋكتسييالارىن, بەتوندى, ارنايى تەحنيكانى جالعا الۋدى جەنە باسقا دا پوزيتسييالاردى قوسا العاندا, 4 ملرد رۋبلدەن استى.
روساتوما جانارماي ديۆيزيياسى مەن كالينينگراد وبلىسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى ەنەرگييا ساقتاۋ «گيگافابريكاسىن» سالۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە 2021 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە قول قويىلدى. نىساننىڭ قۇرىلىسى 2022 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالدى جەنە بۇرىن-سوڭدى بولماعان حالىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق قىسىم, سونداي-اق كالينينگراد وبلىسىندا جوبانى ٸسكە اسىرۋدىڭ لوگيستيكالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ جاعدايىندا اياقتالدى. نىسان قۇرىلىسىنىڭ باسىنان باستاپ «روساتومنىڭ» وتىن ديۆيزيونى ايماقتىڭ ەلەۋمەتتٸك دامۋىنا بەلسەندٸ قاتىستى. 2022 جىلدان باستاپ نەمان مەن كەڭەستە جالپى سوماسى 180 ميلليون رۋبل بولاتىن ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ قامتاماسىز ەتٸلدٸ. كالينينگراد وبلىسىنىڭ ٷكٸمەتٸمەن بٸرلەسٸپ نەماندا «گيگافابريكا» قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن 150 پەتەرلٸك بەس تۇرعىن ٷي سالۋ جوباسى ٸسكە اسىرىلىپ, ەكٸ ٷي تاپسىرىلدى.
2023 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە جاڭا مەسكەۋدە, كراسنايا پاحرا ەلدٸ مەكەنٸنٸڭ اۋماعىندا ەكٸنشٸ «گيگافابريكانىڭ» قۇرىلىسى باستالدى. ۇقساس ٶندٸرٸستٸڭ قۋاتى جىلىنا 4 گۆت*ساع قۇرايدى. نىساندى ٸسكە قوسۋ 2026 جىلعا جوسپارلانعان.
«روساتوم» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسىنىڭ وتىن ديۆيزيونىنا (باسقارۋشى كومپانييا – "تۆەل" اق) يادرولىق وتىن ٶندٸرۋ, ۋراندى كونۆەرسييالاۋ جەنە بايىتۋ, گاز تسەنتريفۋگالارىن ٶندٸرۋ جٶنٸندەگٸ كەسٸپورىندار, سونداي-اق عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە كونسترۋكتورلىق ۇيىمدار كٸرەدٸ. رەسەيلٸك اتوم ەلەكتر ستانسالارى ٷشٸن يادرولىق وتىننىڭ جالعىز جەتكٸزۋشٸسٸ بولا وتىرىپ, تۆەل 15 مەملەكەتتە بارلىعى 70-تەن استام ەنەرگەتيكالىق رەاكتورلاردى, ەلەمنٸڭ توعىز ەلٸندەگٸ زەرتتەۋ رەاكتورلارىن, سونداي-اق رەسەيلٸك اتوم فلوتىنىڭ كٶلٸك رەاكتورلارىن وتىنمەن قامتاماسىز ەتەدٸ. ەلەمدەگٸ ەربٸر التىنشى ەنەرگەتيكالىق رەاكتور وتىنىمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. «روساتومنىڭ» وتىن ديۆيزيونى بايىتىلعان ۋراننىڭ ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ٶندٸرۋشٸسٸ, سونداي-اق تۇراقتى يزوتوپتاردىڭ جاھاندىق نارىعىنىڭ كٶشباسشىسى بولىپ سانالادى. وتىن ديۆيزيونىندا حيمييا, مەتاللۋرگييا, ەنەرگييا جيناقتاۋ تەحنولوگييالارى, 3D-باسىپ شىعارۋ, تسيفرلىق ٶنٸمدەر, سونداي-اق يادرولىق نىسانداردى پايدالانۋدان شىعارۋ سالاسىندا جاڭا بيزنەس بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. تٸزبەكتە ەلەكتر ەنەرگيياسىن جيناقتاۋدىڭ ادديتيۆتٸ تەحنولوگييالارى مەن جٷيەلەرٸ بويىنشا «روساتومنىڭ» سالالىق ينتەگراتورلارى قۇرىلدى. https://www.tvel.ru
ٸرٸ رەسەيلٸك كومپانييالار تۇتاستاي العاندا وتاندىق ەكونوميكانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرا وتىرىپ, دامۋ جوبالارىن سەتتٸ جٷزەگە اسىرۋدا. «روساتوم» جەنە ونىڭ كەسٸپورىندارى بۇل جۇمىسقا بەلسەندٸ قاتىسادى.
