Kaliningrad oblysyndaǵy jańa óndiris Reseidiń innovatsiialyq saladaǵy tehnologiialyq egemendigin qamtamasyz etpek.
«Rosatoma» otyn diviziony (basqarýshy kompaniia – «TVEL» AQ) Kaliningrad oblysynyń Neman aýdanynda salynǵan Reseidegi alǵashqy energiia jinaqtaýshy «gigafabrikany» tájiribelik-ónerkásipte paidalanýǵa engizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz
Ónerkásiptik alańnyń óndiristik qýaty-jylyna tórt gigavatt-saǵat (shyǵarylatyn qurylǵylardyń jiyntyq syiymdylyǵy). Bul akkýmýliator uiashyǵyna arnalǵan bastapqy himiiadan bastap sońǵy modýlder men tolyq batareialardy jasaýǵa deiingi tolyq tsikldi litii batareialarynyń eldegi jalǵyz iri ónerkásiptik óndirisi.
Energiiany saqtaý júieleri jańa tehnologiialyq qurylymnyń eń perspektivaly salalarynyń biri bolyp sanalady. Litii batareialary qazirdiń ózinde elektr kólikterinde, jeńil avtomobilder men júk kólikterinen bastap avtobýstar men qaiyqtarǵa deiin, sondai-aq ártúrli arnaiy jabdyqtar óndirisinde keńinen qoldanylady: tiegishter, qoima jáne logistikalyq mashinalar, taý-ken jabdyqtary, logistikalyq robottar men t.b. elektr energetikasynda diskiler keńinen qoldanylady. Turaqty toq júieleri mańyzdy óndiristik nysandardy úzdiksiz qýattandyrady, al energiiany saqtaý júieleri júkteme kestesin retteidi jáne elektr energiiasyn únemdeýge kómektesedi.
Boljam boiynsha, 2030 jylǵa qarai reseilik energiia saqtaý naryǵy 20-30 GVt* saǵatqa deiin ósýi múmkin. Kaliningrad gigafabrikasynyń qýaty - 4GVt*saǵ-shamamen 1,5 million zariadtaý modýlin nemese 50 myń elektromobil tartqysh batareialaryn óndirýge teń.
«Kaliningrad» gigafabrikasynyń» iske qosylýy - Resei úshin ónerkásiptik serpilis jáne ulttyq tehnologiialyq egemendiktiń irgetasyna orasan zor úles. Energiiany saqtaý - bul búkil óndiristik tizbekter men azyq-túlik ekojúielerin qalyptastyrýǵa múmkindik beretin «Rosatomnyń» jańa iadrolyq emes, biznes portfoliosyndaǵy túpkilikti tehnologiia. Bul tabiǵi shikizatty óndirýden bastap paidalanylǵan batareialardy kádege jaratýǵa deiingi litii ónimderin óndirý tizbegi jáne «elektromobildilik» jańa biznes baǵyty boiynsha ónerkásiptik kooperatsiia. «Gigafabrika» el úshin biregei kásiporyn bolǵanyna qaramastan, ol josparlanǵan merzimde salyndy jáne engizildi. Onyń ishinde Kaliningrad oblysy, Resei Indýstriia jáne damý institýttary tarapynan memlekettik qoldaýdyń tiimdi sharalarynyń arqasynda júzege asty", – dep atap ótti «Rosatom» memlekettik korporatsiiasynyń bas direktory Aleksei Lihachiov.
«Bul joba sońǵy on jyldaǵy Kaliningrad oblysy úshin eń mańyzdy jáne aýqymdysy bolyp otyr jáne aimaq tarihyndaǵy eń iri jobalardyń biri bolyp esepteledi. Qazirdiń ózinde osy kásiporynda tájiribelik-ónerkásiptik paidalanýǵa berý satysynda 334 maman eńbek etýde. Al jobalyq qýattylyqqa shyǵý kezinde olardyń sany úsh jarym esege artady. Jańa óndiris Resei prezidenti sheshiminiń arqasynda osy jerde damyp kele jatqan elektromobildilik baǵdarlamasynyń negizgi qatysýshysy bolyp sanalady. Kaliningrad oblysy bul máselede eń jaqsy bolýǵa umtylady jáne «Rosatomnyń» arqasynda osy joǵary tehnologiialyq salada kóshbasshy bolýǵa zor múmkindik týady. Sonymen, búgingi oqiǵany Neman aýdany men ónerkásiptik damýdyń aýmaǵyna ainalatyn basqa da shyǵys mýnitsipalitetteri úshin taǵdyrdyń bergeni dep aitýǵa bolady», – dep atap ótti Kaliningrad oblysynyń gýbernatory Aleksei Besprozvannyh.
«2023 jyly Resei Úkimeti men «Rosatom» memlekettik korporatsiiasy arasynda «energiia jinaqtaý júiesiniń» joǵary tehnologiialyq baǵytyn damytý týraly kelisimge qol qoiyldy jáne biz eki jyldan keiin bul jospardy tolyqqandy óndiris túrinde júzege asyrylatynyn kórip otyrmyz. Bul joba biregei. Óitkeni munda memlekettik qoldaýdyń túrli sharalarynyń tutas jiyntyǵy keshendi túrde paidalanyldy. Energiiany saqtaý júieleri qarqyndy damyp kele jatqan jańa sala. Bizdiń elimizde sońǵy tórt jylda bul naryq bes ese ósti. Kásiporyndy ónerkásiptik paidalanýǵa engizý jáne tolyq óndiristik qýatqa shyǵý Resei naryǵynyń qajettilikteriniń edáýir bóligin otandyq ónimdermen qamtamasyz etýge múmkindik beredi dep úmittenemiz», – dedi Reseidiń ónerkásip jáne saýda ministriniń orynbasary Mihail Ivanov.
Kaliningradtyq «gigafabrika» - aýqymdy jáne joǵary tehnologiialyq óndiris. Kásiporynda jalpy salmaǵy 25 myń tonnadan turatyn úsh myńnan astam jabdyq ornatyldy. Tehnologiialyq jelilerdiń jalpy uzyndyǵy - 2,5 shaqyrym, qurylys alańy – 23 gektardan astam, jalpy aýmaqta 20-dan astam ǵimarattar men qurylystar salyndy. Avtomattandyrýdyń dárejesi joǵary – barlyq protsesterdiń shamamen 90% - sekýndyna 1 uiashyqtyń óndiris jyldamdyǵyna qol jetkizýge múmkindik beredi.
Jańa kásiporyn federaldy jáne aimaqtyq deńgeide belsendi memlekettik qoldaýmen quryldy. Joba túrli jeńildikter alýǵa jáne qarjylandyrýdy tartýǵa arnalǵan quraldardyń keń jiyntyǵyn paidalana otyryp iske asyryldy. Onyń ishinde erekshe ekonomikalyq aimaqtyń rezidenti mártebesi, óńirlik biýdjetten tikelei sýbsidiia, Resei indýstriia jáne saýda ministrligimen jáne Kaliningrad oblysynyń úkimetimen arnaiy investitsiialyq kelisimshart, damý institýtynan jeńildetilgen qaryz, sondai-aq «jobalyq qarjylandyrý fabrikasy» baǵdarlamasy boiynsha sindikattalǵan nesie arqaly júzege asyryldy.
«Gigafabrika» qurylysy óńirdiń ekonomikalyq damýyna túrtki boldy. Jergilikti jetkizýshilerden satyp alý kólemi ósiti. Atap aitqanda temirbeton buiymdaryn, metall konstrýktsiialaryn, betondy, arnaiy tehnikany jalǵa alýdy jáne basqa da pozitsiialardy qosa alǵanda, 4 mlrd rýblden asty.
Rosatoma janarmai diviziiasy men Kaliningrad oblysynyń úkimeti arasyndaǵy energiia saqtaý «gigafabrikasyn» salý týraly kelisimge 2021 jyldyń qyrkúieginde qol qoiyldy. Nysannyń qurylysy 2022 jyldyń qazan aiynda bastaldy jáne buryn-sońdy bolmaǵan halyqaralyq saýda-ekonomikalyq qysym, sondai-aq Kaliningrad oblysynda jobany iske asyrýdyń logistikalyq erekshelikteri jaǵdaiynda aiaqtaldy. Nysan qurylysynyń basynan bastap «Rosatomnyń» otyn diviziony aimaqtyń áleýmettik damýyna belsendi qatysty. 2022 jyldan bastap Neman men keńeste jalpy somasy 180 million rýbl bolatyn áleýmettik baǵdarlamalardy qarjylandyrý qamtamasyz etildi. Kaliningrad oblysynyń úkimetimen birlesip Nemanda «gigafabrika» qyzmetkerleri úshin 150 páterlik bes turǵyn úi salý jobasy iske asyrylyp, eki úi tapsyryldy.
2023 jyldyń qyrkúieginde Jańa Máskeýde, Krasnaia Pahra eldi mekeniniń aýmaǵynda ekinshi «gigafabrikanyń» qurylysy bastaldy. Uqsas óndiristiń qýaty jylyna 4 GVt*saǵ quraidy. Nysandy iske qosý 2026 jylǵa josparlanǵan.
«Rosatom» memlekettik korporatsiiasynyń otyn divizionyna (basqarýshy kompaniia – "TVEL" AQ) iadrolyq otyn óndirý, ýrandy konversiialaý jáne baiytý, gaz tsentrifýgalaryn óndirý jónindegi kásiporyndar, sondai-aq ǵylymi-zertteý jáne konstrýktorlyq uiymdar kiredi. Reseilik atom elektr stansalary úshin iadrolyq otynnyń jalǵyz jetkizýshisi bola otyryp, TVEL 15 memlekette barlyǵy 70-ten astam energetikalyq reaktorlardy, álemniń toǵyz elindegi zertteý reaktorlaryn, sondai-aq reseilik Atom flotynyń kólik reaktorlaryn otynmen qamtamasyz etedi. Álemdegi árbir altynshy energetikalyq reaktor otynymen jumys isteidi. «Rosatomnyń» otyn diviziony baiytylǵan ýrannyń álemdegi eń iri óndirýshisi, sondai-aq turaqty izotoptardyń jahandyq naryǵynyń kóshbasshysy bolyp sanalady. Otyn divizionynda himiia, metallýrgiia, energiia jinaqtaý tehnologiialary, 3D-basyp shyǵarý, tsifrlyq ónimder, sondai-aq iadrolyq nysandardy paidalanýdan shyǵarý salasynda jańa biznes belsendi damyp keledi. Tizbekte elektr energiiasyn jinaqtaýdyń additivti tehnologiialary men júieleri boiynsha «Rosatomnyń» salalyq integratorlary quryldy. https://www.tvel.ru
Iri reseilik kompaniialar tutastai alǵanda otandyq ekonomikanyń básekege qabilettiligin arttyra otyryp, damý jobalaryn sátti júzege asyrýda. «Rosatom» jáne onyń kásiporyndary bul jumysqa belsendi qatysady.
