دەگەنمەن, ەسكەرتە كەتسەك: بۇل ارادا رەداكتسييا ەشكٸمنٸڭ سويىلىن سوعىپ وتىرعان جوق. اۆتوردىڭ كٶزقاراسىنا رەداكتسييا جاۋاپ بەرمەيدٸ. رەكتور بەيسەمبەتوۆكە قاتىستى بٸر تاراپتىڭ ايتقان پٸكٸرٸنە قارسى تاراپ تا جاۋاپ قاتۋى مٷمكٸن. ولارعا دا ورىن بەرۋگە ەزٸرمٸز.
سونىمەن, ماقالاعا كٶز تٷرەلٸك...
نازارباەۆ نە دەپ ەدٸ?
2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن قبتۋ مەن قازۇتزۋ بٸرٸكتٸرٸلٸپ, قبتۋ-دىڭ رەكتورى ەسكەندٸر بەيسەمبەتوۆ قازۇتزۋ-دىڭ دا رەكتورى بولىپ بەكٸتٸلگەن.
بۇعان دەيٸن نازارباەۆ «كوماندامەن كٶشكەندٸ قويىڭدار» دەپ قىزمەتكەرلەرٸنە تالاي ەسكەرتكەن. قانشا كوماندامەن كٶشۋدٸ كٶرسەك تە, تايلى-تۇياعىمەن كٶشكەن بەيسەمبەتوۆتاي كومانداشىلدى كٶرمەگەن ەكەنبٸز.
بەيسەمبەتوۆ قازۇتزۋ-عا كەلە سالىسىمەن بٷكٸل پرورەكتورلاردى اۋىستىردى. پرورەكتورلاردان كەيٸن دەپارتامەنتتەر مەن ينستيتۋتتاردىڭ ديرەكتورلارىن قبتۋ-دان ەكەلدٸ. قازٸرگٸ كەزدە تٸپتٸ كافەدرا مەڭگەرۋشٸلەرٸنٸڭ دە 70 پايىزى قبتۋ-دان كەلگەن.
ەر جولعى لاۋازىمدى قىزمەت ورىندارىنا كونكۋرس جارييالانعاندا باسىمدىلىق قبتۋ-دان كەلگەن قىزمەتكەرلەرگە بەرٸلەدٸ. قازٸرگٸ كەزدە بۇرىنعى قازۇتزۋ-دىڭ باسشىلىق قۇرامى 90 پايىزعا كەتسە, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرام 70 پايىزعا ٶزگەردٸ. ەندٸ بٸرەر جىلدا قازۇتزۋ-دا بۇرىننان قىزمەت ەتٸپ كەلە جاتقان ەشكٸم قالمايتىن تٷرٸ بار.
وندا تۇرعان نە بار?
"اۋىسسا نەسٸ بار? جاڭا قۇرام جاڭا ٶزگەرٸستەر ەكەلٸپ, قازۇتزۋ-دىڭ ساپاسىن ارتتىرار" دەپ ويلايتىن بولارسىزدار.
بٸراق, جاڭا قۇرام, بٸلٸم تۋرالى زاڭدى بەلدەن باسىپ كەلٸپ جاتىر.
ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸم بەرۋدەگٸ ٷشتٸلدٸلٸك رەفورماسى باستالعاننان بەرٸ جوعارعى وقۋ ورىندارىنا ەنگٸزٸلە باستادى. جٶن دەيٸك, تەحنيكانىڭ تەتٸگٸن قازاق بالاسى باسقارۋ ٷشٸن اعىلشىن تٸلٸن بٸلگەنٸ قاجەتتٸلٸك, اعىلشىن توپتارىنىڭ اشىلعانى دا دۇرىس. بٸراق, اعىلشىن تٸلٸن بٸلۋدٸ تالاپ ەتۋ اعىلشىن تٸلٸ مەن ورىس تٸلٸنە جول بەرٸپ, مەملەكەتتٸك تٸل – قازاق تٸلٸن قالدىرىپ قويۋ ەمەس!
قازٸر قازۇتزۋ ستۋدەنتتەرٸنٸڭ 80 پايىزى قازاق توبىندا وقيدى. ال باسشىلىق قۇرامنىڭ 80 پايىزى قازاق تٸلٸن بٸلمەيدٸ.
باسشىلىق قۇرام ٷش تٸلدٸ ٶزدەرٸ تولىق بٸلمەي تۇرىپ, قىزمەتكەرلەرٸنەن ٷش تٸلدٸ بٸلۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.
نەگٸزٸ ٷش تٸل ەمەس, ولاردىڭ تالاپ ەتەتٸنٸ – تەك ەكٸ تٸل. ٶزدەرٸ سيياقتى قازاق تٸلٸن بٸلمەيتٸندەردٸ «ۇناتادى».
مۇنىڭىز قالاي, رەكتور مىرزا?
ولاي دەيتٸنٸمٸز, اعىلشىن تٸلٸن تالاپ ەتۋ بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتپەگەنٸ بٸردەن بايقالادى.
لاۋازىمدى قىزمەت ورىندارىنا كونكۋرس جارييالانعاندا اعىلشىن تٸلٸن بٸلسە بولدى عىلىمي دەرەجەسٸ مەن ماماندىعىنا دا قاراماي قىزمەتكە قابىلداي بەرەدٸ.
سٸز اعىلشىن تٸلٸن بٸلسەڭٸز, ماتەماتيكا جەنە فيزيكا سيياقتى بازالىق پەندەردٸ بٸتٸرسەڭٸز بولدى, قازۇتزۋ-داعى كەز كەلگەن تەحنيكالىق ماماندىققا مۇعالٸم بولا الاسىز. اعىلشىن تٸلٸن بٸلسەڭٸز بولدى, قازاق تٸلٸنەن بٸر اۋىز سٶز بٸلمەي-اق, ماگيستر اكادەمييالىق دەرەجەسٸن الماق تۇرماق, ماگيستراتۋرانى وقىماساڭىز دا اسسيستەنت بولا الاسىز, ماگيستراتۋا وقىپ جاتساڭىز بولدى, ديسسەرتاتسييا قورعاماي-اق تيۋتور بولا الاسىز. ٶز ماماندىعىڭىز بويىنشا تەجٸريبەڭٸز بەن بٸلٸكتٸلٸگٸڭٸز قانشا جوعارى بولعانىمەن 75 پايىز قازاق تٸلٸندە بٸلٸم بەرەتٸن ۋنيسۆەرسيتەتتە اعىلشىنشا سايراپ تۇرماساڭىز, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بولساڭىز دا سٸزگە ورىن جوق.
بەيسەمبەتوۆ جالعىز ەمەس
«قازاق تٸلٸندە ٶتٸنٸش قابىلدامايمىن, ورىسشا جازىڭدار دەيتٸن» رەكتوردان باستاپ قازاق تٸلٸن بٸلمەيتٸن قازۇتزۋ-دا قانشاما قىزمەتكەر بار. اتاپ ايتساق
رەكتوردىڭ ەكٸ اۋىز سٶزدٸڭ باسىن قۇراپ قازاقشا سٶيلەگەنٸن قازۇتزۋ-دا ەشكٸم دە كٶرمەسە, پرورەكتور يسكاكوۆ ريناتتىڭ دا قازاقشاعا تٸلٸ كەلمەيتٸنٸ, قازاق تٸلدٸلەردٸ ۇناتا قويمايتىنى بەلگٸلٸ.
ال, عىلىم سالاسى بويىنشا پرورەكتور ورىنحانوۆ مۇرات ٶزٸنە كٸرگەن دوكتورانتتارعا ەسٸكتەن كٸرگەننەن ورىسشا سٶيلەۋدٸ تالاپ ەتەتٸن, قازاقشا سٶيلەسە كەمسٸتٸپ, نامىسىنا تيەتٸنٸ كٶپ ايتىلادى.
جوعارعى وقۋ ورىننان كەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەتورى سەبيتوۆا دٸلدا مەن حالىقارالىق قاتىناستار دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى يساەۆا اينۇر ەكەۋٸ قازاقشا بٸلسە دە سٶيلەمەيدٸ جەنە ٶزدەرٸنە بارعان ادامدارمەن ٶتە دٶرەكٸ سٶيلەسەدٸ.
اقپاراتتىق تەحنولوگييالار دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى گورباتوۆ, ەكٸمشٸلٸك دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى كۆاشينا يۋلييا, قوعاممەن بايلىنىس جٶنٸندەگٸ دەپارتامەنتتٸڭ ديرەكتورى ە.ا. راچەنكوۆقالار بٸر اۋىز مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەي المايدى.
ەسٸرەسە, قوعاممەن بايلانىس دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى قازاق قوعامىنىڭ تٸلٸن بٸلمەي تۇرىپ, قانداي قوعاممەن بايلانىس ورناتاتىنى تٷسٸنٸكسٸز.
ينستيتۋتتاردىڭ ديرەكتورىنا كەلسەك تاۋ-كەن جەنە مەتاللۋرگييا, اقپاراتتىق جەنە تەلەكوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار, سەۋلەت جەنە قۇرىلىس ينستيتۋتتارىنىڭ دا ديرەكتورى قازاق تٸلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸل ەكەنٸن بٸلمەيتٸن دە سيياقتى.
بۇرىنعى رەكتور قازاق تٸلٸن جارىتىپ سٶيلەي الماسا دا بٷكٸل پرورەكتورلار مەن دەپارتامەنت, ينستيتۋتتاردىڭ ديرەكتورىنىڭ بەرٸ قازاق تٸلٸن تولىق بٸلەتٸن.
قازٸر قازاق تٸلٸن بٸلەتٸن پرورەكتور ەمەس, ديرەكتور تابۋىڭىز قيىن. سوعان قاراپ, ٷشتٸلدٸلٸك دەگەنٸمٸز, قازاق تٸلٸنٸڭ ورىنىن اعىلشىن تٸلٸمەن اۋىستىرۋ ما دە ويلاپ قالامىز. بۇنى بەيسەمبەتوۆ جاقسى ورىنداپ جاتىر.
ۇلتسىزداندىرۋ ٷردٸسٸن بەيسەمبەتوۆشە باتىل ورىنداعان ەشكٸم دە جوق شىعار.
ستۋدەنتتەر دە نارازى
قبتۋ-مەن قوسىلعاننان بەرگٸ بەيسەمبەتوۆ پەن ونىڭ باس «قولباسشىسى» يسكاكوۆتىڭ جٷرگٸزٸپ وتىرعان تەرتٸپ-ەرەجەلەرٸنە قازۇتزۋ ۇستازدارى عانا ەمەس, ستۋدەنتتەرٸ دە نارازى. بۇعان دەيٸن باسپاسٶزدە ستۋدەنتتەردٸڭ دە نارازىلىق حاتتارى جارييالانعان بولاتىن. تەرتٸپ ورناتامىز دەپ ستۋدەنتتەردٸڭ «تىرناعىنىڭ استىنان كٸر تاۋىپ» جازعى سەمەسترگە قالدىراتىن بيزنەستٸڭ جاڭا تٷرٸن تاپقان دا بولاتىن.
وعان مىسال, ەمتيحان كەزٸندە پرورەكتوردىڭ «جاساقتارى» ستۋدەنتتەردەن التى مەتر الىستاعى قاعازدى «سەنٸڭ كٶشٸرگٸشٸڭ» دەپ اكت جازىپ, جازعى سەمەسترگە قالدىرۋ جازاسىن بەرە سالادى.
تاعى بٸر ايتا كەتەرٸمٸز, ٸس-قاعازدارى تەك ورىس تٸلٸندە جٷرەدٸ, كەز كەلگەن باسشىعا ورىس تٸلٸنسٸز ٶتٸنٸش جازا المايسىز. نەگٸزگٸ اقپاراتتىڭ باسىم بٶلٸگٸ ورىس تٸلٸدە.
Kaznitu.kz دەپ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ جاڭا سايتىن اشار بولساڭىز دا الدىمەن ورىس تٸلٸندەگٸ نۇسقاسى اشىلادى. بۇل دا بولسا قۇلدىقتىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ.
مەنٸڭ بٷگٸنگٸ ايتقانىم قازۇتزۋ-دى باسىپ العان قبتۋ «ارميياسىنىڭ» بىلىقتارىنىڭ بٸر شەتٸ عانا. مەملەكەت جەنە قوعام بولىپ اراشا بولماسا, قازاقتىڭ تەحنيكالىق بٸلٸم ورداسىنىڭ قارا شاڭىراعى ورتاسىنا تٷسۋدٸڭ الدىندا تۇر. بەيسەمبەتوۆتىڭ بەيمەزگٸلدەگٸ زاڭسىزدىقتارىنان قازۇتزۋ-دى ساقتاي كٶر دەپ بارشاعا جالىنۋدان باسقا امال قالمادى.
ازات الاشاحان
