ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ قوعامداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, تەرتٸپتٸ جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن نەگٸزگٸ ۆەدومستۆو بولىپ سانالادى. ونىڭ قىزمەتٸ ەر ادامنىڭ ٶمٸرٸمەن تىعىز بايلانىستى جەنە ەلدەگٸ تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, قوعامدىق تەرتٸپ پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋعا باعىتتالعان. قاڭتاردىڭ سوڭىن الا وسى ٸرگەلٸ قۇرىلىمدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تٶراعالىعىمەن كەڭەيتٸلگەن القا وتىرىسى ٶتكەنٸ ەسٸمٸزدە. سول جيىندا ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنا اۋقىمدى مٸندەتتەر جٷكتەلگەنٸ دە ويىمىزدان شىعا قويعان جوق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز سٶزٸندە «زاڭ جەنە تەرتٸپ» قاعيداتىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, قىلمىسقا قارسى كٷرەس جەنە قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ - ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەتٸن ەڭ ماڭىزدى مٸندەت ەكەنٸن ايتقان. ٶيتكەنٸ, ەلدەگٸ ەربٸر ازامات ٶزٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋٸ كەرەك.
يە, بۇعان قول جەتكٸزۋ ٷشٸن قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸ جٷيەلٸ ەرٸ تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. ەل ەڭ الدىمەن زاڭ تالاپتارىن مٷلتٸكسٸز ورىنداۋى تيٸس. زاڭدى بۇزعان ادام جازالانۋى كەرەك. بۇل دا پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى. «وسىعان بايلانىستى الدىمىزدا بٸرقاتار مٸندەتتەر تۇر. ەڭ الدىمەن قوعامدا قىلمىسقا مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك اتموسفەراسىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ەكٸنشٸ, اسا ماڭىزدى مەسەلە – ازاماتتاردىڭ پوليتسيياعا سەنٸم دەڭگەيٸن ارتتىرۋ, قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتارىن تيٸمدٸ جەنە ەدٸل قورعاۋ. ياعني, ەربٸر ازامات ٶزٸنٸڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ادال, بٸلٸكتٸ پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ قورعايتىنىنا سەنٸمدٸ بولۋى كەرەك. بٸز ادامداردىڭ بٸزدٸ ٶز قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ قورعاۋشىسى جەنە كەپٸلٸ رەتٸندە قاراستىرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسامىز», - دەدٸ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ, پوليتسييا گەنەرال-لەيتەنانتى ەرجان سەدەنوۆ.
وسى تۇستا قوعامدىق تەرتٸپتٸ قامتاماسىز ەتۋ دە ەربٸر ازاماتقا, ونىڭ قۇقىقتىق ساناسى مەن ساۋاتتىلىعىنا بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. سەبەبٸ, قۇقىقتىق قوعام ەلدەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزدى كريتەرييٸ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدىڭ حالىقپەن جەنە سۋبەكتٸلەرٸمەن تىعىز ەرٸپتەستٸك بايلانىسى قىزمەتكە باعىتتالعان پوليتسييا مودەلٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ.
دەرەكتەرگە قاراعاندا, بٷگٸندە ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنا 25 مىڭ قوعامدىق كٶمەكشٸ جەردەمدەسەدٸ. سوڭعى جىلدارى قىلمىس پەن قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى پوليتسيياعا ارىزداناتىندار قاتارى دا كٶبەيە تٷسكەن. بۇل فاكتٸلەرگە دەر كەزٸندە دەن قويىپ, ولاردى ۋاقىتىلى توقتاتۋعا جەنە جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ شارالارىن قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
پوليتسەيلەردٸڭ نازارىن كٷشەيتۋدٸ تالاپ ەتەتٸن اسپەكتٸلەردٸڭ قاتارىندا كيبەرقىلمىس, جول قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتارمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىس, ەيەلدەر مەن بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ جەنە ەدٸل كادر ساياساتى بار ەكەنٸن دە ۇمىتپاعان جٶن. سونىمەن قاتار, ەسٸرتكٸ قىلمىسىنا, ادام ساۋداسىنا, ەكسترەميزمگە قارسى كٷرەسكە باعىتتالعان بٸرقاتار باسقا دا باعدارلامالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن بايقايمىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كٷرەس تەسٸلدەرٸ قايتا قارالدى. رەسمي ورگانداردىڭ مەلٸمەتٸ 64 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ, ونىڭ ٸشٸندە 9 ترانسۇلتتىق توپتىڭ ٸس-ەرەكەتٸنٸڭ جولى كەسٸلگەنٸن راستايدى. ادام ساۋداسى سالاسىندا 152 قىلمىس تەرگەلۋدە. پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ قاراۋىنا «ادام ساۋداسىنا قارسى كٷرەس تۋرالى» زاڭ جوباسى ەنگٸزٸلگەن.
ەسكە سالا كەتەيٸك, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ٶتكەن القا مەجٸلٸسٸندە مەملەكەت باسشىسى بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ەسٸرتكٸ بيزنەسٸنە قارسى كٷرەستٸ كٷشەيتۋدٸ تاپسىرعان بولاتىن. قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە ەسٸرتكٸ قىلمىسىنىڭ اشىلۋ كٶرسەتكٸشٸ 14 پايىزعا ارتىپ, 25 توننادان استام ەسٸرتكٸ زاتتارى تەركٸلەنٸپتٸ. بۇل تەرتٸپ ساقشىلارىنا ىقتيمال قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا جەنە ونداعان ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا پوليتسييا قىزمەتٸنٸڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ – ينتەرنەتتەگٸ الاياقتىقپەن كٷرەستٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بولىپ تۇر. ساۋاتى از ازاماتتار كٶپتەگەن ەسكەرتۋلەرگە قاراماستان, الاياقتاردىڭ ايلاسىنا تٷسٸپ, جيناعان اقشاسىنان ايىرىلىپ قالۋدا. ونىڭ ٷستٸنە, ٶز اتىنا نەسيە بەرٸپ, قىلمىسكەرلەردٸڭ ەسەپشوتىنا اقشا اۋدارا سالاتىندار دا بار. مينيستردٸڭ مەلٸمەتٸنشە, كيبەرالاياقتارمەن كٷرەسۋ ٷشٸن بارلىق ايماقتاردا ارنايى كيبەرپول توپتارى قۇرىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا ازاماتتارعا ىڭعايلى بولۋ ٷشٸن «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن IT-بٸلٸكتٸلٸگٸ بار جەدەل ۋەكٸلدەر, تەرگەۋشٸلەر مەن كريمينولوگتار بار.
«سونداي-اق ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸندە «كيبەرقىلمىسپەن كٷرەسۋ سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋ ورتالىعى» اياسىندا كيبەرزەرتحانا مەن كيبەر سىناق الاڭى جۇمىس ٸستەيدٸ. مۇندا بٸزدٸڭ قىزمەتكەرلەر ينفوكوممۋنيكاتسييالىق ورتادا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ جەنە تەرگەۋ, IT كريميناليستيكا سالاسىندا زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ, بۋللينگتٸ تالداۋ جەنە كيبەرالاياقتاردىڭ IP مەكەنجايلارىن انىقتاۋ بويىنشا وقىتىلادى. تەلەفون الاياقتارىنا قاتىستى, مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىمەن بٸرلەسە وتىرىپ, قازاقستاندىق تٸركەۋدەگٸ جالعان نٶمٸرلەردەن حالىقارالىق قوڭىراۋلارعا تەحنيكالىق توسقاۋىل قويىلعانىن ەسكە سالامىن. وسىلايشا, بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ دەرەكتەر بازاسىن تٸركەۋ باستالعالى بەرٸ 43,5 ميلليون قوڭىراۋعا توسقاۋىل قويىلدى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ەرجان سەدەنوۆ بٸر سۇحباتىندا.
كٶبٸنەسە قىلمىسكەرلەر مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا ارنالعان جەڭٸلدٸكتەردٸ ٶز پايداكٷنەمدٸك ماقساتتارىنا پايدالاناتىنىنان حاباردارمىز. جاقىندا عانا ەلوردالىق پوليتسەيلەر حالىقارالىق ٸزدەۋدە جٷرگەن ەيەلدٸ ۇستادى. سەنٸمگە يە بولىپ, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا پەرسپەكتيۆالى جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە الىپ, 2022 جىلدان بەرٸ ازاماتتاردى 70 ميلليون تەڭگەدەن استام سوماعا الداعان. سونىمەن بٸرگە شىمكەنتتە جاس جٸگٸت ينتەرنەتتەگٸ الاياقتىقتى تابىس كٶزٸنە اينالدىرىپ العان. ول موبيلدٸ قوسىمشا ارقىلى تاكسي جٷرگٸزۋشٸلەرٸن تاۋىپ, ٶزٸن كومپانييا قىزمەتكەرٸ رەتٸندە تانىستىرىپ, كٶلٸكتٸڭ تولىق سالونىن جالعا الۋعا كەلٸسكەن. كەيٸن تٶلەمدٸ اۋدارامىز دەگەن جەلەۋمەن جٷرگٸزۋشٸلەردەن جەكە مەلٸمەتتەرٸن سۇراپ, ولاردىڭ اتىنان نەسيە رەسٸمدەپ كەلگەن.
«مۇنداي انىقتالعان مەسەلەلەر ەلٸمٸزدٸڭ جوعارعى باسشىلىعىنىڭ باقىلاۋىندا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2023 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ جولداۋى اياسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن بٸرلەسٸپ, ازاماتتاردىڭ نەسيە الۋدان ٶز ەركٸمەن باس تارتۋ مٷمكٸندٸگٸن ەنگٸزۋ, سونداي-اق اقپاراتتى دەرەۋ بەرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر ەزٸرلەنۋدە. ازاماتتاردى بٸرنەشە نەسيە الۋدان قورعايتىن زاڭ جوباسى مەجٸلٸستە», - دەدٸ مينيستر.
ٶتكەن جىل وتباسىلىق-تۇرمىستىق كيكٸلجٸڭدەرگە نەگٸزدەلگەن اتىشۋلى وقيعالارعا تولى بولدى. ولاردى بارىنشا ازايتۋ ٷشٸن دە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ بٸرشاما شارالاردى قولعا العان. بيىل بارلىق ٶڭٸرلەردە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كٷرەسۋ, سونىڭ ٸشٸندە ەيەلدەر مەن بالالاردى قورعاۋ جٶنٸندەگٸ مامانداندىرىلعان بٶلٸمشەلەر قۇرىلماق.
جالپى, قوعامدا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا تٶزبەۋشٸلٸك پەن ونى جاساعانى ٷشٸن جازانىڭ بۇلتارتپاستىعى ٷردٸسٸ قالىپتاسىپ كەلەدٸ. بىلتىر عانا ٷكٸمەت وتىرىسىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى مەسەلە كٶتەرٸلٸپ, مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى ەزٸرلەگەن زاڭ جوباسى اياسىندا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەر ەزٸرلەنۋدە. مەسەلەن, ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستٸڭ 54-بابىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساعانى ٷشٸن سوتتىڭ قۇقىق بۇزۋشىنى ٷيدەن شىعارۋدى جەنە وتباسى مٷشەلەرٸن قورعاۋ (بۇرىن بۇل ونىڭ بالامالى ٷيٸ بولعان جاعدايدا عانا مٷمكٸن بولاتىن); سوت قۇقىق بۇزۋشىنىڭ اگرەسسيۆتٸ مٸنەز-قۇلقىن ٶزگەرتۋگە باعىتتالعان مەجبٷرلەپ مەديتسينالىق پسيحولوگييالىق كٶمەكتٸ قولدانۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ; وتباسى-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىندا دەنساۋلىققا جەڭٸل زييان كەلتٸرگەن بٸرنەشە رەت دەنە جاراقاتىن سالۋ نەمەسە ۇرىپ-سوعۋ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ەنگٸزۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلۋدا.
كٶبٸنەسە ەرلٸ-زايىپتىلار اراسىندا تۇرمىستىق جانجالدار تۋىندايدى دەپ بولجانادى. بٸراق كٶبٸنەسە باسقا وتباسى مٷشەلەرٸ دە ولارعا ارالاسادى. مىسالى, وڭتٷستٸك وبلىستاردىڭ بٸرٸندە پوليتسەيلەر ماس كٷيٸندە اناسىن بالاعاتتاپ كەتكەن ەر ادامعا حاتتاما تولتىردى. سوت ونىڭ جٷرٸس-تۇرىسىنا ٷش ايعا ەرەكشە تالاپ قويدى.
وسى ورايدا, بٸز دە وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستاردا بولماي قويمايتىن زارداپتارعا ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن مورالدىق جەنە فيزيكالىق قىسىم مەن زورلىق-زومبىلىق فاكتٸلەرٸ تۋرالى ٷنسٸز قالماۋعا شاقىرامىز.
