پارتييالار جۇمىسى
جالپى, حالىققا جاقىن, قازاقتٸلدٸ قۇل-مۇحاممەد سىندى ساياساتكەرلەر بيلٸكتە ساۋساقپەن سانارلىق. سوندىقتان حالىق ونىڭ باسقان قادامىن ۇدايى نازاردا ۇستايدى. بيلٸك تە مۇنى جاقسى تٷسٸنەدٸ. سوندىقتان مۇحاڭداي كادرلاردى پرەزيدەنت استانادان الىسقا ۇزاتپايدى. قازٸرگٸدەي الماعايىپ كەزەڭدە بيلٸك پارتيياسىنىڭ حالىق اراسىنداعى بەدەلٸن كٷشەيتۋ ٷشٸن پرەزيدەنت مۇحتار ابرارۇلىن ەدەيٸ تاڭداعان سىڭايلى.
قازاق تٸلٸن جەتٸك بٸلەتٸن مۇحاڭداي بيلٸككە قاي ۋاقىتتا بولسا دا قاجەت. مۇنداي ازاماتتار بيلٸك پەن حالىق اراسىنداعى التىن كٶپٸر مٸندەتٸن اتقاراتىنى سٶزسٸز. ەندٸ بيلٸك پارتيياسىنىڭ تٸزگٸن-شىلبىرىن قولعا العان مۇحاڭ «نۇر وتاندى» حالىقشىل پارتيياعا اينالدىرۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمسارى حاق.
بٷگٸندە «نۇر وتان» حالىق مٷددەسٸنە جۇمىس ٸستەيتٸن بارلىق مٷمكٸندٸككە يە جەتەكشٸ ساياسي ۇيىمعا اينالىپ ٷلگەردٸ. قانشا جەردەن سىن ايتساق تا, ەلٸمٸزدە جىل ون ەكٸ اي جۇمىس ٸستەيتٸن جالعىز پارتييانىڭ جۇمىسى حالىقتىڭ كٶز الدىندا. سايلاۋ ناۋقانى قارساڭىندا قۇرىلىپ, سودان كەيٸن سۋ تٷبٸنە كەتەتٸن ٶزگە ساياسي ۇيىمدارعا قاراعاندا قازٸر «نۇر وتان» حالىق اراسىندا تانىمال. حالىق قالعان ساياسي پارتييالاردىڭ بار-جوعىن بٸلمەيدٸ. سوندىقتان بولسا كەرەك, كٶپشٸلٸك مۇڭ-مۇقتاجىن, ٶكپە-رەنٸشٸن «نۇر وتاننىڭ» كەڭسەسٸنٸڭ الدىنا كەلٸپ ايتۋعا قۇمار.
ەلٸمٸزدەگٸ وپپوزيتسييالىق كٷشتەر ساياسي بيلٸككە يە بولۋ ٷشٸن كٷرەسەدٸ. ال حالىقتىڭ سەنٸمٸنە يە بولۋعا ەشقاشان ۇمتىلعان ەمەس. سوندىقتان بولسا كەرەك, ولاردىڭ ۇدايى جولى بولماي كەلەدٸ. ەگەر ٶزدەرٸن وپپوزيتسييالىق كٷش سانايتىن ساياسي ۇيىمدار سايلاۋدان كەيٸن ۇزاق ۇيقىعا كەتپەي, جىل بويى حالىقپەن جۇمىس ٸستەسە قاندايدا بٸر نەتيجەگە قول جەتكٸزەر ەدٸ.
ال وپپوزيتسييا سەركەلەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ ساياسي ماقساتتارىنا جەتۋ ٷشٸن قارجىسىن قيمايدى. ولاردىڭ وي-پايىمىن ەلدەبٸرەۋلەر قارجىلاندىرۋ كەرەك. بٸزدٸڭ ساياسي كٷشتەر يدەياعا ەمەس, قارجى تابۋ ٷشٸن عانا جۇمىس ٸستەي مە دەپ قالاسىڭ. سوندىقتان كەي جاعدايدا ەلٸمٸزدەگٸ جارماحان تۇياقباي باسقاراتىن جسدپ قىزمەت كٶرسەتەتٸن مەكەمەگە ۇقساپ كەتەتٸنٸن جاسىرىپ قايتەمٸز. وسىنىڭ ارقاسىندا «نۇر وتان» پارتيياسى حالىققا كەڭٸنەن تانىلا تٷستٸ. ال مۇحتار قۇل-مۇحامەد بيلٸك پارتيياسىن باسشىلىققا كەلگەننەن كەيٸن ساياسي ۇيىمىنىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسى تٸپتٸ جاندانا تٷسۋٸ مٷمكٸن.
مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتٸڭ ساياسي ۇيىمنىڭ جۇمىسىن ۇرشىقشا ٷيٸرٸپ الىپ كەتەتٸن ٸس-تەجٸريبەسٸ جەتەدٸ. ٶيتكەنٸ, ول – 2001-2003 جىلدارى مەدەنيەت, اقپارات جەنە قوعامدىق كەلٸسٸم, 2008-2010 جىلدارى مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ قىزمەتٸن ابىرويمەن اتقارعان ناعىز يدەولوگ دەسەك بولادى. سوندىقتان «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ الداعى ۋاقىتتا يدەولوگييا سالاسىندا قامشى سالدىرماي جۇمىس ٸستەيتٸنٸنە بەس تٸگۋگە بولادى.
ەڭبەكتٸڭ زەينەتٸن كٶرۋ
ٶتكەنگە كٶز سالساق, مۇحتار ابرارۇلى بيلٸك باسىنا قاندايدا ساياسي-قارجىلىق توپتاردىڭ ىقپالىمەن كەلمەگەنٸن بايقايمىز. ونىڭ ساياسي كارەرا جاساۋىنا قولىنداعى قالامى مەن حالىقتىڭ وعان دەگەن ىقىلاسى ايرىقشا ەسەر ەتتٸ.
90-جىلدارى كٶپتەگەن ادامدار كەڭەس زامانىندا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان مەكەمەلەردٸ جەكەشەلەندٸرٸپ, ٸستٸڭ كٶزٸن تابا الماعان سوڭ, وندا تۇرعان ستانوكتاردى تەمٸر-تەرسەككە ٶتكٸزٸپ جٸبەرگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ال جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدىڭ جولىن بٸلەتٸن ازاماتتار كەسٸپورىندارعا جان بٸتٸرٸپ, نارىقتىق قوعامعا يكەمدەلٸپ جۇمىس ٸستەدٸ. وسى تۇرعىدا العاندا مۇحتار ابرارۇلىن ٸسكەر جانداردىڭ قاتارىنا دا جاتقىزۋعا بولادى. قازٸرگٸ تاڭدا ول قۇرعان «اتامۇرا» كورپوراتسيياسى باسپاگەرلٸك سالادا تابىستى جۇمىس ٸستەپ, ەل دامۋىنا ٶز ٷلەسٸن قوسۋدا.
جالپى, ٷلكەن ساياساتپەن اينالىسۋعا نيەتتەنگەن ادام ٸسٸمەن مەملەكەتتٸك قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸنە ينۆەستيتسييا سالۋى تيٸس. وسى تۇرعىدان العاندا مۇحتار مىرزانى جولى بولعان ساياساتكەرلەردٸڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. بٷگٸندە حالىقتىڭ نازارىن ٶزٸنە اۋدارۋعا نيەتتەنگەن ساياساتكەرلەر قازاقتىڭ تٶل ٶنەرٸ – ايتىستى ۇيىمداستىرىپ, جۇرتشىلىقتىڭ كٶزٸنە تٷسۋگە تىرىسادى.
ايتىستىڭ ارقاسىندا تانىمال بولعان قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ باسىندا مۇحتار ابرارۇلى تۇرعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ول 90-جىلداردىڭ سوڭىندا ۇلى وتان سوعىسى باتىرى باقتىوراز بەيسەكباەۆتىڭ ەرلٸگٸن ناسيحاتتاپ, ۇيىمداستىرعان ايتىسىن كٶپشٸلٸك قاۋىم جاتا-جاستانا كٶردٸ. بٷگٸندە ايتىستىڭ مايتالماندارى امانجول ەلتاەۆ, بەكارىس شويبەكوۆ, مۇحامەدجان تازابەكوۆ سىندى ۇشقىر اقىنداردىڭ حالىققا كەڭٸنەن تانىلۋىنا مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتٸڭ ٷلەسٸ زور بولعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك.
ول ايتىس ٶنەرٸنە جاساعان قامقورلىعىن ەلٸمٸزدٸڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸنە سالعان ينۆەستيتسيياسى دەپ ايتۋعا تولىق بولادى. بۇدان كەيٸن ايتىستىڭ قامقورشىسى بولعان امانگەلدٸ ەرمەگيياەۆ تە قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە وراسان زور تانىمالدىققا يە بولدى. سوڭعى كەزدەرٸ «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ دا ايتىستى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنان كٶپ جايتتى اڭعارۋعا بولادى.
اقپارات سالاسىنىڭ الىبى
ول اقپارات سالاسىنا باسشى بولىپ كەلگەندە ەلٸمٸزدەگٸ تەلەارنا مەن راديو بٸتكەننٸڭ بەرٸ ورىسشا حابار تاراتاتىن. كەيبٸر تەۋەلسٸز تەلەارنالاردى قوسساڭىز, ٶزٸمٸزدٸ رەسەيدە جٷرگەندەي سەزٸنۋشٸ ەدٸڭٸز.
تەلەارنالار قازاق تٸلٸن تٶرٸنە شىعارماق تٷگٸلٸ بوساعاسىنان دا سىعالاتپايتىن. مۇحتار ابرارۇلى وسى سٸرەسٸپ قالعان جٷيەگە العاش رەت قوزعاۋ سالعان مينيستر. بۇدان باسقا قازاق جۋرناليستەرٸنٸڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ ورىستٸلدٸ ەرٸپتەستەرٸمەن تەڭەسۋٸنە دە ىقپال ەتكەنٸن ايتۋعا تيٸسپٸز. جازۋشىلارعا قالاماقى تٶلەۋ مەسەلەسٸ دەل قۇل-مۇحامەدتٸڭ كەزٸندە قولعا الىنعانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. وسىلايشا قازاق قالامگەرلەرٸنٸڭ ەڭسە تٸكتەۋٸنە ونىڭ قولعا العان ٸسٸ بارىنشا ىقپال ەتتٸ.
ەر سالانىڭ جۇمىسى ٶرگە باسۋى ٷشٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە سول سالانىڭ جۇمىسىن رەتتەيتٸن زاڭناما قاجەت. 2009 جىلى مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ مۇحتار قۇل-مۇحامەد «باق تۋرالى» زاڭعا بٸراز ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸپ, جۋرناليستەر قاۋىمنىڭ قۇلاشىن جازىپ, جۇمىس ٸستەۋٸنە جول اشقانىن دا ايتپايقا بولمايدى.
جاڭا زاڭ جۋرناليستەردٸڭ قاندايدا بٸر ادامنان سۇحبات العاندا ونىڭ رۇقساتسىز جازبا قۇرالدارىن پايدالانۋىنا جول اشتى.
ەڭ باستىسى تەك قانا ورىس تٸلٸندە حابار تاراتىپ كەلگەن تەلەارنالاردى تەۋبەسٸنە تٷسٸرٸپ, قازاق تٸلٸندە حابارلاردىڭ كٶلەمٸ 50 پايىزدان كەم بولماۋى كەرەكتٸگٸن تالاپ ەتكەن مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتٸڭ تاباندىلىعىن ەشقاشان ۇمىتۋعا بولمايدى.
تەلەارنالارداعى قازاقتٸلدٸ باعدارلامالاردىڭ ساپاسى مەن سانىنىڭ ارتۋىنا وسى جايت ايرىقشا ىقپال ەتكەنٸ سٶزسٸز. ەگەر زاڭعا مۇنداي تالاپ ەنگٸزٸلمەگەندە ەلٸ كٷنگە دەيٸن حابار-وشاردى ورىس تٸلٸندە كٶرٸپ وتىرار ما ەدٸك. كٸم بٸلسٸن?
بۇل زاڭ قازاق ەنشٸلەرٸنٸڭ جارقىراي كٶرٸنۋٸنە دە جول اشتى. زاڭعا ٶزگەرٸس ەنبەي تۇرعاندا قازاق ەنشٸلەرٸن تىڭداۋ ٷشٸن تٷننٸڭ اۋعانىن كٷتشٸ ەدٸك. ال قازٸر ول زامان كەلمەسكە كەتكەن. وسى زاڭنىڭ ارقاسىندا شوۋ-بيزنەس كٶز ٸلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ, ٶزٸنٸڭ شىرقاۋ بيٸگٸنە كٶتەرٸلدٸ.
بۇدان باسقا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن باسشىلىق قۇرامى نەمەسە پوشتالىق ادرەسٸ ٶزگەرگەن سايىن مەملەكەتتٸك قايتا تٸركەۋدەن ٶتۋگە مٸندەتتەيتٸن تەرتٸپ جويىلىپ, اقپارات قۇرالدارى كٶسٸلٸپ جۇمىس ٸستەيتٸن دەرەجەگە جەتتٸ. سوندىقتان اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتۋدە مۇحتار قۇل-مۇحاممەدكە جەتەتٸندەي مينيستر بولمادى.
ەكٸمدٸك قىزمەتتٸڭ ايشىقتارى
وسىلايشا ول مەدەني-رۋحاني سالانى قولدايتىن ەكٸمدەردٸڭ قاتارىنان. ايتپاقشى, ول ەكٸم بولعاندا ٶزٸنٸڭ ويىن بٷكپەسٸز باتىل ايتاتىن ەكٸم رەتٸندە دە تانىلعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
وڭتٷستٸك ٶڭٸردە «كٶكساراي» سۋ قويماسى سالىنعان كەزدە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سول كەزدەگٸ ەكٸمٸ مۇحتار قۇل-مۇحاممەد بۇعان قاتىستى ٶزٸنٸڭ پٸكٸرٸن اشىق ايتىپ, بٸراز جۇرتقا جاقپاي قالعانى دا ەسٸمٸزدە. وسىدان كەيٸن مۇحتار قۇل-مۇحاممەد استاناعا قايتىپ, ساياسات ساحناسىنان بٸرازعا دەيٸن كٶرٸنبەي كەتتٸ.
ونىڭ مەملەكەت باسشىسى ٶزٸ قولداۋ بٸلدٸرگەن جوباعا قارسى ۋەجٸن ايتقانىنان بويىنداعى تاباندىلىقتى اڭعارعانداي بولدىق. بۇل پٸكٸردٸ ول وبلىستىڭ ەكونوميكالىق مٷددەسٸن ويلاي وتىرىپ ايتقانى داۋسىز. سوندىقتان قۇل-مۇحامەدتٸڭ بۇل ويىنا پرەزيدەنت تە تٷسٸنٸستٸكپەن قاراعانىن بايقايمىز. ەلباسى بٷگٸندە ٷلكەن ساياسي كٷشكە اينالعان «نۇر وتان» پارتيياسىنا مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتٸ تاعايىنداعاندا ونىڭ وسىنداي تاباندىلىعىن باسشىلىققا العان بولۋى كەرەك. وسى جايتتاردى ساراپتاي كەلە, بٸزدەر بۇل تاعايىنداۋدان بيلٸكتٸڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸمٸزدە ٷلكەن ترانسفورماتسيياعا قادام باسقانىن اڭعارعانداي بولدىق.
جاربول كەنتۇلى
