«بٸزدٸڭ شەتەلدەگٸ ديپلوماتتارىمىزدىڭ جۇمىسىنا كەلسەك, ول بٶلەك ەڭگٸمەنٸڭ تاقىرىبى. 90-جىلداردىڭ باسىندا بٸز ماماندار تاڭداۋ بارىسىندا ٷلكەن قيىندىقتارعا كەزدەستٸك.
شەت ەلدەردەگٸ ەلشٸلٸكتەرگە اعىلشىن سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ (سٸم) ورتالىق اپپاراتىنىڭ ٷزدٸك قىزمەتكەرلەرٸن جٸبەرۋگە تۋرا كەلٸپ, ال ورتالىقتا كەسٸبي مامانداردىڭ تاپشىلىعى سەزٸلدٸ, جۇمىستىڭ اۋىرلىعى دا ەسەلەپ ارتا تٷستٸ.
بٸراق باسقا جول جوق, ٶيتكەنٸ باستى نازار شەت ەلدەگٸ ديپلوماتييالىق ينفراقۇرىلىمدى كٷشەيتۋگە بٶلٸندٸ.
كەيٸندە مۇنداي كادرلىق ساياسات, مەنٸڭ ويىمشا, ديپقىزمەتتٸڭ بٸر-بٸرٸنەن اجىراتۋعا بولمايتىن ەكٸ بٶلٸگٸ – ەلشٸلٸكتەر مەن سٸم اپپاراتىنا بٸردەي پايدالى جٷزەگە اسىرىلدى جەنە ٶزٸن تولىق اقتادى, ٶيتكەنٸ بٸرنەشە جىل ٶتكەن سوڭ ساپالى دا ساۋاتتى دايىندالعان ماماندار بۋىنى قالىپتاستى.
ماعان بٸرنەشە مەرتە: ەلشٸلٸكتەرگە مىقتى كادرلەردٸ جٸبەرۋدٸڭ نە قاجەتٸ بار, جانىڭدا بولعانى دۇرىس, ٶزٸڭ كٶبٸرەك دەمالۋ ٷشٸن ولار وسىندا تەر تٶكسٸن دەگەن ۇسىنىستار ايتىلدى.
مەنٸڭ كٶزقاراسىم: جاس ديپلوماتتارعا ورتالىقتا دا, «سىرتتا» دا جۇمىس ٸستەۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋ قاجەت, سوندا ولاردىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ ارتادى. ولاردى, ەڭ بەرٸ ايتقاندا, مەڭگٸلٸك كٶمەكشٸلەرگە اينالدىرىپ, ماڭايىڭدا «جٸبەرمەي» ۇستاۋ دۇرىس ەمەس.
جۇمىسقا كەلسەك مەن ودان قۋانا قاناعات الامىن, «سىبىرلاۋشىلاردىڭ» جەردەمٸنە زەرۋ ەمەسپٸن.
سٸم-دە جۇمىس بارىسىندا مەن مينيستر قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قىزمەتٸنٸڭ بارلىق نەگٸزگٸ مەسەلەلەرٸنٸڭ تامىرىن باسىپ وتىرۋى تيٸس دەپ سانادىم. سوندىقتان كٶپ ۋاقىتىم ماڭىزدى قىزمەتتٸك قۇجاتتاردى وقۋعا, پرەزيدەنت پەن ٷكٸمەتكە حاتتار دايىنداۋعا جۇمسالدى.
پرينتسيپتٸ تٷردە ٸرٸ ۇجىم باسشىلارى, ەسٸرەسە ديپلوماتييالىق ۆەدومستۆو سىندى ٶزٸندٸك مەكەمەنٸڭ جەتەكشٸسٸ قول استىنداعىلارعا كەسٸبي دايىندىعى مەن ەڭبەكقورلىعى تۇرعىسىنان ٷلگٸ كٶرسەتۋٸ تيٸس دەپ سانايمىن. قاراماعىنداعىلاردان كٶپ بٸلٸپ, كٶپ ٸستەي العانى ابزال, تەك وسىلايشا, ۇجىمدا شىنايى بەدەلگە جەتۋگە بولادى.
ەڭ باستىسى, ٶز قىزمەتكەرلەرٸنە تاپسىرمالاردى بٶلٸپ بەرۋدٸ دۇرىس دەپ سانايتىن باستىقتارمەن تٷبەگەيلٸ كەلٸسپەيمٸن. مۇنداي ادامدار, ەدەتتە, جۇمىسقا بەرٸلٸپ كٸرٸسپەيدٸ, تٸپتٸ قىزمەتتٸك قۇجاتتارمەن تانىسۋعا دا ۋاقىت تاپپايدى.
دەل وسىلايشا, ٶزٸمبٸلەمدٸككە سالىنىپ, ورىنباسارلارىنىڭ تٸزگٸنٸن تارتىپ ۇستاۋدى ەڭ باستى مٸندەتٸ سانايتىن دٷلەي باسشىلاردى دا تٷسٸنۋ قيىن.
نەعۇرلىم قىسىم كٶرسەتكەن سايىن, سولعۇرلىم سىيلايدى دەپ سانايتىن پٸكٸرگە تٷبەگەيلٸ قارسىمىن.
ال شىندىعىندا, مۇنداي باسشىلاردى سىيلاعانى بىلاي تۇرسىن, قايتا ودان سايىن جەك كٶرەدٸ.
راسىندا, كٷنٸ-تٷنٸ جۇمىستا بولىپ, قولىنان تٷك كەلمەيتٸن باسشىعا انىقتاما دايىنداپ, ول ٷشٸن ماقالالار مەن سٶزدەر دايىنداۋ كٸمگە ۇناسىن. مۇنداي «قاسٸرەت-مينيسترلەردٸڭ» ٶز باسشىلىق جۇمىسىنداعى «جٷيەلٸلٸككە» سٸلتەمە جاساۋى ەشقانداي سىن كٶتەرمەيدٸ. بۇل – ٶزٸنٸڭ بەيقام ٶمٸرگە قۇمارلىعىن اقتاۋدىڭ ەلسٸز ەرەكەتٸ.
مۇنداي جۇمىس تەسٸلٸ جاس ماماندارعا ٷلگٸ تەرٸزدٸ كٶرٸنە باستاۋى, ەرينە ٶكٸنٸشتٸ. ولاردىڭ كەيبٸرٸ بەيقامدىق پەن مانساپقورلىقتىڭ ٸندەتٸنە ۇشىراپ, اق-قاراعا قاراماستان, بيلٸكتٸڭ جالىنا جارماسقىسى كەلەدٸ.
بٸر كٷنٸ مەن بٸزدٸڭ ەلشٸلٸكتەردٸڭ بٸرٸندەگٸ باسشىلىق قىزمەتكە ٷمٸتكەرمەن ەڭگٸمە ٶتكٸزدٸم.
«جوعارىدان» ۇسىنىلعان جاس جٸگٸت شەت تٸلٸن ناشار بٸلەتٸنٸ, ونىڭ ٷستٸنە باراتىن ەلٸنٸڭ تاريحى مەن دەستٷرٸنەن مٷلدە ماقۇرىم ەكەنٸ بايقالدى. «مۇنداي ينتەللەكتپەن قالاي جۇمىس ٸستەمەكسٸڭ» دەگەن ساۋالىما ول ەش ابىرجىماستان: «مەن باستىقپىن عوي, مەنٸڭ ٸسٸم – تاپسىرمالار بەرۋ» دەگەنٸ بار.
ال مامانداردىڭ تاعى بٸر بٶلٸگٸ كەيبٸر باسشىلاردىڭ جۇمىسقا مۇنداي كٶزقاراسىن كٶرٸپ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەن كٶڭٸلٸ قالادى, ونىڭ تەك قانا كٶلەڭكەلٸ جاقتارىن بايقاپ, اقىر سوڭىندا ەدٸلدٸككە سەنۋدەن كەتەدٸ.
سٸم-دٸ ەسپەتتەۋدەن اۋلاقپىن, بٸراق بٸزدٸڭ جٷيەدە بەلگٸلٸ بٸر مورالدىق قالىپتار ساقتالدى.
بٸز ەرقاشان قابٸلەتتٸ ديپلوماتتاردىڭ قىزمەتتٸك ساتىمەن ٶرلەۋٸن نەمەسە ەلشٸلٸكتەرگە ٸسساپارعا جٸبەرٸلۋٸن قولداۋعا تىرىستىق.
سٸم باسشىسى رەتٸندە مەن ٷشٸن مينيسترلٸك قىزمەتكەرلەرٸ ٶزدەرٸن ەشكٸمنٸڭ ۇمىتپايتىنىن جەنە قولدايتىنىن سەزٸنٸپ جٷرۋٸ ەرەكشە ماڭىزدى بولدى. ديپلوماتييالىق ۇجىمدا ٶز ماماندىعىنا شىنايى بەرٸلگەندٸك ارقاسىندا كورپوراتيۆتٸك دەستٷر قالىپتاستى.
«قول استىنداعىلاردان كٶبٸرەك بٸلٸپ, كٶبٸرەك جاساي الۋ» قاعيداسى ماعان ديپلوماتييالىق ۆەدومستۆو قىزمەتكەرلەرٸمەن قارىم-قاتىناستارىمدا ۇدايى كٶمەكتەستٸ.
1994 جىلعى قازاننان باستاپ 2007 جىلعى قاڭتارعا دەيٸن, پرەمەرلٸك كرەسلودا وتىرعان ەكٸ جىلدان ارتىق مەرزٸمدٸ قوسپاعاندا, بارلىعى 23 ادام مەنٸڭ ورىنباسارىم بولعان ەكەن.
سىرتتاي قاراعاندا بۇل كادرلەردٸڭ توقتاماۋى تەرٸزدٸ كٶرٸنەدٸ, بٸراق مەن باسقاشا سانادىم: ادامدارعا ەلشٸ رەتٸندە ٶز بەتٸنشە جۇمىس ٸستەۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋ قاجەت, ٶز مٷددەڭ ٷشٸن عانا ولاردى «قاناپ» جەنە بويىنداعىنىڭ بەرٸن سىعىپ الۋ شارت ەمەس.
سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسىنا ەلشٸ لاۋازىمىنا ورىنباسارلارىمنىڭ, دەپارتامەنت ديرەكتورلارىنىڭ ٷلكەن توبىنا ۇسىنىپ وتىردىم. مەن ۇسىنعان ديپلوماتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶزدەرٸن جاقسى جاعىنان كٶرسەتە بٸلدٸ, بۇعان ەرينە, كٶڭٸلٸڭ جىلىپ قالادى. ەلشٸلٸك جۇمىسقا كەسٸبي ديپلوماتتاردى كٶپتەپ تارتۋ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىنسىز ٸسكە اسپاس ەدٸ.
ول 90-جىلداردىڭ ٶزٸندە نەگٸزگٸ ديپلوماتييالىق لاۋازىمدارعا قابٸلەتتٸ مامانداردى تاڭداپ الۋ مٸندەتٸن قويدى.
مەملەكەت باسشىسى بۇل كٷردەلٸ دە قاۋىرت جۇمىستىڭ بارلىق كٸلتيپاندارىن كەمٸل تٷسٸنەدٸ, كادرلەرگە مۇقييات قارايدى, كٶپتەگەن ديپلوماتتارمەن جەكە ەڭگٸمە ٶتكٸزەدٸ. بٸردە-بٸر جارلىق ەلشٸلٸك جۇمىسقا نەمەسە مينيستردٸڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا ٷمٸتكەردٸڭ كەسٸبي قابٸلەتٸن مۇقييات زەردەلەپ المايىنشا قول قويىلعان جوق.
بۇل فاكت پرەزيدەنتتٸڭ ديپلوماتيياعا, ەسٸرەسە ونىڭ باسشىلىق قۇرامىن قالىپتاستىرۋعا باسا نازار اۋداراتىنىن راستايدى. باسقاشا بولۋى مٷمكٸن دە ەمەس, ٶيتكەنٸ ن.نازارباەۆ بارلىق مەسەلەلەرگە قاتىستى ٶزٸنٸڭ تيياناقتىلىعىمەن مەلٸم. سوندىقتان ديپلوماتييالىق قىزمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە قاراماعىندا تۇرعاندىقتان, ونىڭ نازارىنان ەشۋاقىتتا تىس قالعان ەمەس.
پرەزيدەنت كونستيتۋتسيياعا سەيكەس, ەلدٸڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن انىقتايدى. باسقاشا ايتقانا, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي باعىتىن تٸكەلەي جٷزەگە اسىرادى.
بۇل جاي سٶز ەمەس, ٸستٸڭ ناقتى شىندىعى. مۇنى تولىق تٷسٸنٸستٸكپەن جەنە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن ايتىپ وتىرمىن, ولاي دەيتٸنٸم ون بەس جىلدىڭ كٶلەمٸندە مەن بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ باسشىسىن كٷردەلٸ ديپلوماتييالىق ٸستٸڭ قايناعان ورتاسىندا كٶرۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدىم».
توقاەۆتىڭ «نۇر مەن كٶلەڭكە» اتتى كٸتابىنان ٷزٸندٸ
2007 ج.
