[caption id="attachment_13128" align="alignright" width="697"]
العاش بولىپ سٶز العان جازۋشى نۇردەۋلەت اقىش مىرزا قازٸرگٸ كەزدە جاس جازۋشىلار اراسىندا ارمان ەلمەنبەتتٸڭ «ميمىرت» رومانىنان باسقا بۇل جانرعا ەشكٸمنٸڭ قالام تارتپاعانىن تٸلگە تيەك ەتٸپ, اتالعان روماننىڭ ەدەبيەتٸمٸزگە قوسىلعان سٷبەلٸ ٷلەس ەكەنٸن جەنە وقىرماندارعا جاسالعان ەرەكشە تارتۋ بولاتىنىن اتاپ كٶرسەتتٸ.
شارانىڭ قىزىقتى ٶتۋٸنە اتسالىسىپ, جٷرگٸزۋشٸ مٸندەتٸن اتقارعان جازۋشى قانات ەبٸلقايىر رومانداعى كەيٸپكەرلەردٸڭ وبرازدارىنا تالداۋ جاساپ, ولاردىڭ بويىندا ۇشىراساتىن ادامگەرشٸلٸك پەن پەندەلٸك قاسيەتتەرٸنە توقتالىپ ٶتتٸ. «قازٸرگٸ كەزدەگٸ كٶپتەگەن رومانداردا كلاسسيكالىق ٷلگٸ دە, پۋبليتسيستيكا دا, ينتەللەكتۋالدىق وي دا ارالاسىپ جٷرەدٸ. بٸراق بۇل ٷردٸستٸ ەلەم ەدەبيەتٸ تۇرعىسىنان قاراعاندا كەمشٸلٸك سانالمايدى. تالقىلانىپ وتىرعان رومان كلاسسيكالىق ٷلگٸدە باستالىپ, جارتىلاي دەتەكتيۆتٸك سيپاتقا يە بولعان. بۇل جازۋشىنىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸ دەپ قاراۋىمىزعا بولادى», – دەدٸ ول ٶز سٶزٸندە.
اقىن توقتارەلٸ تاڭجارىق: «روماندا وقيعالار ەرتٷرلٸ سيپاتتا ٶرٸلگەنٸمەن, جٷيەلٸلٸك بار. ەرتٷرلٸ وقيعالاردى قييۋلاستىرۋ, ولاردى سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزە بٸلۋ وڭاي شارۋا ەمەس. مەن روماندى وقي وتىرىپ, دەتەكتيۆتٸك وقيعالاردى سۋرەتتەگەندە, ديالوگ قۇرۋدا كٸبٸرتٸكتەپ قالار ما ەكەن دەگەن كٷدٸكتە بولدىم. بٸراق قالامگەر شيەلەنٸستٸ وقيعالاردى جاقسى اشا بٸلگەن. جالپى, قازٸر دەتەكتيۆتٸ كٶركەم شىعارمالارعا قوسا بٸلۋدٸڭ ٶزٸ كەسٸبيلٸكتٸ بٸلدٸرەدٸ. ەلەمدە كٶپ وقىلاتىن كەز كەلگەن شىعارمادا دەتەكتيۆ, قىزىقتى وقيعالار جٷرەدٸ. بۇل شىعارمانى وقىتۋدىڭ ەرٸ وقىرمان ساناسىنا ەسەر ەتۋدٸڭ بٸر تەسٸلٸ. ودان قاشۋدىڭ كەرەگٸ جوق. بٸراق جالاڭ وقيعالار قۇرا بەرسەك بولدى دەۋ قاتە. سول جاعىنا اباي بولۋ كەرەك. الدا دارحاننىڭ باۋىرىن جازىپ, بۇدان دا تىنىستى شىعارمالار تۋدىرارىنا سەنەمٸن», – دەپ وي بٸلدٸردٸ.
«بۇل رومان – كينوعا سۇرانىپ تۇرعاندىعىمەن تارتىمدى. بۇرىن ەدەبيەتتەن ەكرانعا اينالدىرساق, قازٸر ەكراننان ەدەبيەتكە اينالدىرۋ ٷردٸسٸ بار ەلەمدە. بۇل روماننان دا سونى بايقاۋعا بولادى», – دەدٸ اقىن ىرىسبەك دەبەي.
قازٸرگٸ ەلەم ەدەبيەتٸندە ەكراندىق سيپات باسىم ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس. ياعني, كەز كەلگەن رومان مەن پوۆەست, ەڭگٸمەلەر ەكرانعا لايىقتالىپ جازىلادى. اتالعان روماننان دا سول ٷردٸستٸ بايقاۋعا بولادى. بۇل ٷشٸن جازۋشىنى كٸنەلاۋعا دا بولمايدى. ٶيتكەنٸ, قازٸرگٸ قوعامنىڭ تالابى دا وسىعان ەكەلە جاتىر. سونداي-اق, دارحاننىڭ رومانى جالپى كٶپشٸلٸككە ارنالعان, جەڭٸل وقىلاتىن شىعارما. بٸز بۇدان قاشۋعا تيٸس ەمەسپٸز. بٸزدٸڭ جازۋشىلاردىڭ كٶبٸ ٶزٸنە ٶتە قاتاڭ تالاپ قويىپ, ەرەكشە دٷنيە جاساۋدى ارماندايدى. بٸراق وقىرماندارىن تابا الماي جاتادى. دارحاننىڭ «قىلتۇساۋى» ٶزٸنٸڭ وقىرمانىن تابارىنا سەنەمٸن», – دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
دەۋرەن قۋات مىرزا رومانداعى سيۋجەتتٸك جەلٸنٸڭ شىمىرلىعىن, وقيعالاردىڭ بٸر-بٸرٸنە قاباتتاسىپ, شىنايى ەسەرگە بٶلەيتٸنٸن ايتا وتىرىپ, روماندا ەلٸ دە بولسا شيراتاتىن تۇستار بولۋى مٷمكٸن ەكەندٸگٸن دە ەسكەرتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, شىعارمانىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ دە وقىرمانىن «مەن دە مۇنداي رومان جازا الامىن, مۇنداي وقيعالاردى قۇراستىرۋ قولىمنان كەلەدٸ» دەگەن ويعا جەتەلەيتٸندٸگٸ.
جاس قالامگەر مۇحيت مۇقامەتكەرٸم: «مەن كينو-رومان دەپ ەدٸم. ٶيتكەنٸ, روماندا باسى ارتىق سۋرەتتەۋلەر مەن كەيٸپكەرگە مٸنەزدەمە بەرۋ جوق. كەيٸپكەرلەردٸڭ حاراكتەريستيكاسى وقيعانىڭ ٶربۋ بارىسىندا, ناقتى ٸس-ەرەكەتتەر ٷستٸندە كٶرٸنٸپ وتىرادى. ەرٸ روماندى دەتەكتيۆتٸك رومان دەۋگە دە كەلمەيدٸ. وقيعالار بارىسى كامەرا الدىندا كەزەكتەسٸپ ٶتٸپ جاتقان كٶرٸنٸستەر تٸزبەگٸ ٸسپەتتەس. بۇل ەڭبەكتٸ رومان دەگەننەن گٶرٸ جاقسى جازىلعان كينوستسەناريي دەگەنٸمٸز جٶن سيياقتى», – دەگەن ٶزگەشە پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
جالپى, كەش بارىسىندا بۇل روماندى دەتەكتيۆ پە, ەمەس پە دەگەن سۇراقتار تۋدى. بٸر تاراپ روماننىڭ دەتەكتيۆتٸك جانردا ەكەنٸن ايتسا, ەكٸنشٸ تاراپ تولىقتاي دەتەكتيۆ دەۋگە كەلمەيتٸنٸن ەسكەرتتٸ. شاراعا قاتىسۋشىلار ەگەر جارناماسى جاسالىپ, تارالىمى كٶبەيەر بولسا, وسى سارىنداس شەتەلدٸك شىعارمالاردى وقيتىن جاستاردىڭ سۇرانىسىنا ساي كەلەتٸنٸن دە ەڭگٸمە بارىسىندا سٶز ەتتٸ. "بٸز سٸزدەن بۇدان گٶرٸ سالماقتى, ويلاندىرارلىق شىعارما كٷتٸپ ەدٸك" دەگەن جاس ەدەبيەتشٸلەر دە كەزٸكتٸ.
عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ مەملەكەتتٸك ەدەبي-مەموريالدىق مۇراجاي كەشەنٸنٸڭ ديرەكتورى ەدٸلعازى قايىربەكوۆ مىرزا كلاسسيك جازۋشى عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ ٶنەگەلٸ ٶمٸرٸ مەن شىعارمالارىنان سىر شەرتە وتىرىپ, كەلگەن قوناقتارعا العىسىن بٸلدٸردٸ. اتالعان شارانىڭ عابەڭنٸڭ رۋحى سٸڭگەن قاسيەتتٸ شاڭىراقتا ٶتكٸزٸلگەنٸنە قۋانىشتى ەكەنٸن, باسقا دا شارالار ٶتكٸزەم دەگەندەرگە ەسٸگٸ اشىق ەكەنٸن ايتىپ, ىستىق ىقىلاسىن كٶرسەتتٸ. روماننىڭ اۆتورى دارقان بەيسەنبەكۇلى دا كەلگەن قوناقتارعا ريزالىق تانىتىپ, العىسىن ايتتى. جينالعان قاۋىم «ديداحمەت ەشٸمحانۇلى اتىنداعى جاس قالامگەرلەردٸڭ رەسپۋبليكالىق شىعارماشىلىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ» ۇيتقىسىمەن باسقا دا قالامگەرلەردٸڭ شىعارمالارىن تالقىلاۋعا اي سايىن باسقوسىپ تۇرۋعا ۋاعدالاسىپ تارقاستى.
نۇرسەرٸك تٸلەۋقابىل
