قازۇۋ-دە مەرەيتويلىق جىلدىڭ سالتاناتتى اشىلۋى ٶتتٸ
مەرەيتويلىق جيىنعا قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم ۆيتسە-مينيسترٸ دارحان احمەد-زاكي, الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆ, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى, قازۇۋ تٷلەكتەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ قايرات مەمي, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸ, ۋنيۆەرسيتەت ارداگەرلەرٸ مەن تٷلەكتەرٸ, وقىتۋشىلار, بٸلٸم الۋشى جاستار جەنە باق ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
قۇرمەتتٸ قوناقتار ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەت تاريحىنا ارنالعان سيرەك فوتوسۋرەتتەر مەن كٸتاپتاردىڭ, ارداگەر وقىتۋشىلار پورترەتتەرٸنٸڭ كٶرمەلەرٸ, سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي ەڭبەكتەر مەن تاريحي كٸتاپتاردىڭ ەكسپوزيتسيياسى ۇسىنىلدى. ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ تاريحى مەن قىزمەتٸ تۋرالى دەرەكتٸ فيلم كٶرسەتٸلدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك قازۇۋ ۇجىمىن بەينەٷندەۋ ارقىلى قۇتتىقتادى.
«بٷگٸن وتاندىق عىلىم مەن جوعارى بٸلٸم سالاسىندا ايتۋلى مەرەكە. ۋنيۆەرسيتەت بٷگٸندە تەك ورتالىق ازييا كەڭٸستٸگٸندە عانا ەمەس, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٸرگەلٸ جوعارى وقۋ ورنىنا اينالدى. 90 جىلدىق تاريحى بار قارا شاڭىراق بٷگٸندە زامان سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە الاتىن, بٸلٸكتٸلٸگٸ مەن بٸلٸمٸ, تەجٸريبەسٸ مەن تالانتى بٸر ارناعا توعىسقان سالا يەلەرٸن دايارلاۋدى ايقىن ماقسات ەتٸپ كەلەدٸ. ەلەمنٸڭ ەكٸنشٸ ۇستازىنىڭ ەسٸمٸن يەلەنگەن قارا شاڭىراق عىلىم مەن بٸلٸم ايدىنىندا جٷكتەلگەن مٸندەتتەردٸ جوعارى نەتيجەمەن جٷزەگە اسىرىپ وتىر. بٷگٸنگٸ نەتيجەلٸ جۇمىس پەن ٸرگەلٸ بەلەستەر ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ تاباندى ەڭبەگٸنٸڭ ارقاسى دەپ باعامدايمىن. قازۇۋ-دىڭ 90 جىلدىق تورقالى تويى 100 جىلدىق تۇعىرى بيٸك عاسىر تويىنا ۇلاسسىن», – دەپ اتاپ ٶتتٸ مينيستر.
اشىلۋ سالتاناتىندا قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ شاراعا كەلگەن قوناقتاردى, بارشا ۇجىمدى ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى.
بۇل مەرەيلٸ بەلەسكە ۋنيۆەرسيتەت ٷلكەن تابىستارمەن جەتتٸ. قازۇۋ حالىقارالىق QS رەيتينگٸندە 230-ورىندا. QS Asia ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ رەيتينگٸ بويىنشا 29-شى ساتىدا. 90 جىلدىق تاريحى بار ۋنيۆەرسيتەتتە 3354 وقىتۋشى-پروفەسسور تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. ونىڭ ٸشٸندە 11 قر ۇعا اكادەميگٸ, قر جوعارى مەكتەبٸنٸڭ ٷش اكادەميگٸ, قر جوعارى مەكتەبٸ عىلىم اكادەميياسىنىڭ سەگٸز اكادەميگٸ, جەتٸ قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ بار. سونداي-اق 603 دوكتور, 736 عىلىم كانديداتى, 512 PhD جۇمىس ٸستەيدٸ. بيىل 32 وقىتۋشى «جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ٷزدٸك وقىتۋشىسى – 2023» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا جەڭٸمپاز اتاندى.
«كەز كەلگەن ۋنيۆەرسيتەت مەرتەبەسٸ وقىتۋشى عالىمداردىڭ ەڭبەگٸمەن, تٷلەكتەرٸنٸڭ ساپاسىمەن ٶلشەنەدٸ. قازۇۋ تٷلەكتەرٸنٸڭ اراسىندا مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸ, كٶرنەكتٸ عالىمدار, قالامگەرلەر, كەسٸپكەر-مەتسەناتتار, تەجٸريبەلٸ ديپلوماتتار جەتكٸلٸكتٸ. قازۇۋ-دا جىلدار بويى قالىپتاسقان بەلگٸلٸ قايراتكەر تۇلعالاردىڭ, مىقتى وقىتۋشى-پروفەسسورلارىمىزدىڭ عىلىمي مەكتەپتەرٸ قالىپتاسقان. ۋنيۆەرسيتەت وسى عىلىمي مەكتەپتەردٸ ارى قاراي جالعاستىرىپ, جاڭا باعىتتا دامىتا بەرەتٸن بولادى. قازٸر 25 مىڭنان استام ستۋدەنتٸمٸز بار. ستۋدەنتتەرٸمٸز اقش, ەۋروپا, ازييانىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرۋدە. قازۇۋ ەلەمنٸڭ 650-دەن استام جوعارى وقۋ ورىندارى جەنە ۇيىمدارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا.
2022 جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٷركييا مەن قىرعىزستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا ىستامبۇل, بٸشكەك قالالارىندا قازۇۋ فيليالدارى اشىلدى. ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا رەسەيدٸڭ ميفي ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالى جۇمىس ٸستەيدٸ. 2023 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ قىتايعا مەملەكەتتٸك ساپارى بارىسىندا قازۇۋ بازاسىندا سولتٷستٸك-باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالىن اشۋ تۋرالى كەلٸسٸلدٸ. فيليال 12 قازاندا اشىلدى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ رەكتور.
قازۇۋ 2022 جىلى «زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ» مەرتەبەسٸن العاننان كەيٸن عىلىمعا باسىمدىق بەرە باستادى. سوڭعى ٷش جىلدا ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىنان تٷسكەن تابىس ەكٸ ەسەگە جۋىق ٶستٸ. قازٸرگٸ تاڭدا 8,5 ميلليارد تەڭگەنٸڭ گرانتتىق جوبالارى ورىندالۋدا. 2023 جىلى قازۇۋ عالىمدارى قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ عىلىم كوميتەتٸنەن 3,8 ملرد تەڭگەنٸڭ مەگاگرانتىن ۇتىپ الدى.
2024-2027 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ قولداۋىمەن قازۇۋ قۇرىلىسىنىڭ ٸٸ كەزەڭٸ سالىنادى. ەرقايسىسى 1060 ورىندىق, جالپى 3180 ورىنعا ارنالعان زاماناۋي ٷش جاتاقحانا قۇرىلىسى جٷرۋدە. بۇدان بٶلەك, وقۋ كورپۋستارى, سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى, يننوۆاتسييالىق ورتالىق, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى, تەحنوپارك جوسپارلانعان. وقۋ ورنىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, قازۇۋ-دا ورتالىق ازيياداعى العاشقى يندۋسترييا 4.0 مودەلدٸك فابريكاسىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل جوبانى قازۇۋ Tech Garden «يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸ» دەربەس كلاستەرلٸك قورىمەن بٸرلەسٸپ ٸسكە اسىرادى. روبوتوتەحنيكا جەنە روبوتتاندىرۋ سالاسىنداعى جاڭا ستارتاپتارعا قولداۋ كٶرسەتەتٸن ورتالىق 2024 جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىندا اشىلادى. بۇدان بٶلەك, قازۇۋ-دا قىتاي ٷكٸمەتٸمەن كەلٸسٸلگەن Silicon Valley مودەلٸ بويىنشا IT-تەحنوپارك قۇرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن جوبا قولعا الىنۋدا. سەكۋندىنا 1800 (1800 تفپ) جٷزەگە اسىراتىن سۋپەركومپيۋتەرگە قاراجات قحر ٷكٸمەتٸ ەسەبٸنەن بٶلٸنٸپ, قازۇۋ-دا ورناتىلادى. بٷگٸن مەرەيتويعا وراي, حيمييا جەنە حيمييالىق تەحنولوگييا فاكۋلتەتٸ جانىنان گالۆانيكالىق قاپتامالاردىڭ Chemical Coatings Innovations (سhemCoIn) عىلىمي-ٶندٸرٸستٸك ورتالىعى اشىلدى.
مەرەيتويلىق جىل اياسىندا QS رەيتينگٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ, ەلەمدٸك ساراپشى-عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن اۋقىمدى شارالار ٶتكٸزۋ كٶزدەلۋدە. تاريحي-تانىمدىق كٸتاپتار جارىققا شىعارىلادى.
اشىلۋ سالتاناتىندا سونداي-اق قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم ۆيتسە-مينيسترٸ دارحان احمەد-زاكي سٶز سٶيلەپ, ۋنيۆەرسيتەت مەرەيتويىنىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
سالتاناتتى جيىن بارىسىندا پروفەسسور مەدينا تٶلەگەنوۆا «عىلىمدى دامىتۋعا سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ٷشٸن», پروفەسسور سەۋلە جۋسانباەۆا «انا تٸلٸن دامىتۋعا قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن» تٶسبەلگٸسٸمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق قازۇۋ-دىڭ بەس وقىتۋشىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸنٸڭ قۇرمەت گراموتاسى مەن العىس حاتى تابىستالدى.
ٸس-شارادا قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ عاني بەيسەنباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى وقىلىپ, ساحناعا ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى, قازۇۋ تٷلەكتەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ قايرات مەمي شاقىرىلدى. ول قازۇۋ وقىتۋشىلارى مەن پروفەسسورلارىنا تٶرت «ەڭبەك ارداگەرٸ» مەدالٸن جەنە بەس «ىبىراي التىنسارين» تٶسبەلگٸسٸن تابىستادى.
قازۇۋ رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ پروفەسسور ەرجان جاتقانباەۆقا «ەل-فارابي» ٷلكەن التىن مەدالٸن تابىس ەتتٸ. كٷمٸس مەدالمەن پروفەسسورلار: گريگوريي مۋن, زۋحرا يسماعامبەتوۆا, ايگٷل رامازان ماراپاتتالدى. سونداي-اق رەكتور 15 وقىتۋشىعا قازۇۋ-دىڭ «ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» تٶسبەلگٸسٸن تابىس ەتتٸ. سالتاناتتى ٸس-شارا مەرەكەلٸك كونتسەرتپەن اياقتالدى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
