قازاقستاننىڭ كەڭ بايتاق دالاسى, اسقار تاۋلارى, ايدىن كٶلدەرٸ مەن تاڭعاجايىپ شاتقالدارى – ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن ساياحاتشىسىن تاڭداندىرۋعا لايىق تابيعي مۇرا. الايدا وسىناۋ كٶركەم مەكەندەردٸ حالىقارالىق اۋديتوريياعا كەڭٸنەن تانىتۋ ٷشٸن ولاردى جاڭا قىرىنان كٶرسەتٸپ, زاماناۋي فورماتتا ناسيحاتتاۋ ماڭىزدى. بٷگٸندە بۇل مٸندەتتٸ جٷزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ ىقپالدى قۇرالدارىنىڭ بٸرٸنە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر اينالدى. ەرەكشە راكۋرستان تٷسٸرٸلگەن بٸر عانا بەينەروليك ميلليونداعان كٶرەرمەننٸڭ نازارىن اۋدارىپ, قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتا الادى. وسىنداي كونتەنت ارقىلى ەلٸمٸزدٸڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸن شەتەلدٸك اۋديتوريياعا تانىتىپ جٷرگەن اۆتورلاردىڭ بٸرٸ – ترەۆەل-بلوگەر داستان مۇحامەدراحىم, دەپ حابارلايدى dalanews.kz qazaqculture-عا سٸلتەپ.
جاقىندا ول بلوگەرلەر ەلەمٸندەگٸ «وسكار» سانالاتىن WIBA Awards حالىقارالىق سىيلىعىندا «ەلەمنٸڭ ٷزدٸك ترەۆەل-بلوگەرٸ» اتاندى. بٷگٸندە داستان ەلەمگە تانىمال كونتەنت اۆتورلارى Joe Hattab پەن MegaAmerican-مەن بٸرگە قازاقستاننىڭ كٶرٸكتٸ مەكەندەرٸن ارالاپ, ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي بايلىعىن ميلليونداعان شەتەلدٸك كٶرەرمەنگە كٶرسەتٸپ جٷر. تٷسٸرٸلٸم ساپارى بارىسىندا Qazaq Culture پورتالىنا ەكسكليۋزيۆتٸ سۇحبات بەرٸپ, قازاقستان تابيعاتىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ, بٸر مينۋتتىق بەينەروليكتٸڭ ارتىنداعى ەڭبەك, وتاندىق تۋريزمنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ جەنە الداعى شىعارماشىلىق جوسپارلارى تۋرالى ەڭگٸمەلەدٸ.
– شەتەل جۇرتشىلىعىنىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى قانداي?
– مەنٸڭشە, شەتەلدٸك كٶرەرمەندەردٸ ەڭ الدىمەن قازاقستان تابيعاتىنىڭ الۋان تٷرلٸلٸگٸ تاڭعالدىرادى. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەن شۆەيتسارييانى ەسكە تٷسٸرەتٸن اسقار تاۋلاردى دا, بوليۆيياداعىداي تۇزدى كٶلدەردٸ دە, ساۋد ارابيياسىنا ۇقسايتىن شٶلدەردٸ دە, امەريكاداعىداي الىپ كانونداردى دا كەزدەستٸرۋگە بولادى. قازاقستاننىڭ ٶزٸن عانا كٶرسەتە وتىرىپ, بٷكٸل ەلەمنٸڭ تابيعاتىن تانىستىرىپ جاتقانداي ەسەر قالدىراسىڭ. شەتەلدٸك اۋديتورييانى تاڭعالدىراتىن دا – وسى ەرەكشەلٸك.
سونىمەن قاتار مەن تابيعاتتى جاي عانا تٷسٸرٸپ, كٶرسەتۋمەن شەكتەلمەۋگە تىرىسامىن. ەر بەينەروليككە شىعارماشىلىق تۇرعىدان قاراپ, كٶرەرمەنگە تانىس كٶرٸنٸستەردٸ ٶزگەشە راكۋرستان, تىڭ يدەيا مەن ەرەكشە ۆيزۋالدىق شەشٸمدەر ارقىلى ۇسىنعىم كەلەدٸ. وسىنداي كرەاتيۆتٸ تەسٸلدٸڭ نەتيجەسٸندە شەتەلدٸكتەردٸڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, ەلٸمٸزگە كەلۋگە نيەت بٸلدٸرٸپ جاتادى. بەينەروليكتەرٸمدٸ ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندەگٸ تانىمال پاراقشالار جارييالاپ, ميلليونداعان ادام تاماشالاپ جٷر. بۇل – قازاقستاندى حالىقارالىق اۋديتوريياعا تانىتۋدىڭ ٷلكەن مٷمكٸندٸگٸ.
– جاقىندا سٸز WIBA Awards حالىقارالىق سىيلىعىندا «ەلەمنٸڭ ٷزدٸك ترەۆەل-بلوگەرٸ» اتاندىڭىز. بۇل ماراپات سٸز ٷشٸن نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
– WIBA Awards ماراپاتىنىڭ مەن ٷشٸن ورنى بٶلەك. بۇل سىيلىق سەگٸز جىلدان استام ۋاقىت بويى ەلەمنٸڭ ٷزدٸك بلوگەرلەرٸنە تابىستالىپ كەلەدٸ جەنە بلوگەرلەر اراسىنداعى «وسكار» سانالادى. ونىڭ فرانتسييانىڭ كانن قالاسىندا, ەيگٸلٸ كانن كينوفەستيۆالٸمەن قاتار ٶتۋٸنٸڭ ٶزٸ ماراپاتتىڭ دەڭگەيٸن كٶرسەتەدٸ. ول جەرگە ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن تانىمال تۇلعالار مەن ٷزدٸك كونتەنت اۆتورلارى جينالادى.
سوندىقتان بۇل ماراپاتتى ٶز سالامداعى ەڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸم دەپ ەسەپتەيمٸن. مەن اكتەر نەمەسە ەنشٸ ەمەسپٸن, كينو سالاسىنداعى «وسكارعا» ٷمٸتكەر بولا المايمىن. ال ترەۆەل-بلوگينگ باعىتىندا WIBA Awards – مەن ٷشٸن ەڭ بيٸك بەلەستەردٸڭ بٸرٸ.
مەنٸ ەرەكشە قۋانتقانى – ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ اۋديتورييامنىڭ كٶلەمٸ ەكٸ ميلليونعا دا جەتپەسە دە, ونداعان, تٸپتٸ جٷزدەگەن ميلليون اۋديتوريياسى بار ەلەمدٸك بلوگەرلەرمەن بٸر دەڭگەيدە باعالانۋىم. مىسالى, جالپى اۋديتوريياسى 300 ميلليونعا جۋىق حابي لەيم سيياقتى تانىمال تۇلعالارمەن بٸرگە ماراپات الۋ – ٷلكەن مەرتەبە. بۇل مەن ٷشٸن عانا ەمەس, قازاقستاندى ەلەمگە تانىتۋعا باعىتتالعان ەڭبەكتٸڭ باعالانۋى دەپ بٸلەمٸن.
– وسى ۋاقىتقا دەيٸن تٷسٸرٸلگەن ايماقتاردىڭ ٸشٸندە جٷرەگٸڭٸزگە ەرەكشە جاقىن مەكەن بار ما? سونداي-اق ەل نازارىنان قاعىس قالىپ جٷرگەن, بٸراق ەلەمدٸك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا لايىق قانداي ٶڭٸرلەردٸ اتار ەدٸڭٸز?
– بۇل سۇراققا ەر سۇحباتتا ەرتٷرلٸ جاۋاپ بەرٸپ جاتامىن. ٶيتكەنٸ قازاقستاندى ارالاعان سايىن ەربٸر ٶڭٸر مەن ەربٸر مەكەن مەن ٷشٸن جاڭا قىرىنان اشىلادى. دەگەنمەن كٶپ ويلانباستان, جٷرەگٸمە ەرەكشە جاقىن ٷش باعىتتى اتاسام, ەڭ الدىمەن ماڭعىستاۋدى ايتار ەدٸم.
ماڭعىستاۋعا جاساعان سوڭعى ساپارىمىزدان بەرٸ نەبەرٸ ٷش كٷن عانا ٶتتٸ. سوعان قاراماستان, بۇل ٶڭٸردٸ مٷلدە جاڭا قىرىنان تانىپ ٷلگەردٸم. تٸپتٸ قازاقستان تۇرعىندارى عانا ەمەس, ەلەم جۇرتشىلىعى دا ەلٸ بٸلە بەرمەيتٸن ەرەكشە جەرلەردٸ اشتىق دەپ ايتۋعا بولادى. ماڭعىستاۋدىڭ ەر ساپار سايىن باسقا قىرىنان كٶرٸنۋٸ مەنٸ تاڭعالدىرادى.
ەكٸنشٸ ەرەكشە مەكەن – كاتونقاراعاي. مەنٸڭشە, ونىڭ تابيعاتى شۆەيتسارييادان ارتىق بولماسا, كەم تٷسپەيدٸ. بۇل ٶڭٸردە ادام اياعى جەتە بەرمەيتٸن, باستاپقى قالپىن ساقتاعان تابيعي ايماقتار كٶپ. سونداي-اق ازيياداعى ەڭ ٷلكەن ەرٸ اۋقىمدى سارقىرامالاردىڭ بٸرٸ دە وسى جەردە ورنالاسقان. ەگەر كاتونقاراعايعا جازدا, شٸلدە ايىنىڭ باسىندا بارساڭىز, قارلى تاۋ بٶكتەرٸندەگٸ جايقالعان گٷلدەر مەن الۋان تٷسكە بويالعان جوتالاردى كٶرەسٸز. سول سەتتە تۇتاس بٸر كٶركەم كارتينانىڭ ٸشٸندە جٷرگەندەي ەسەر الاسىز.
ٷشٸنشٸ باعىت رەتٸندە الماتى ٶڭٸرٸنٸڭ تابيعاتىن اتار ەدٸم. بۇل ايماق ٶزٸنٸڭ سان قىرلىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدٸ: مۇندا اسقار تاۋلار دا, شٶلدٸ القاپتار دا بار. مەسەلەن, ەيگٸلٸ ەنشٸقۇم بار. ال تيان-شان تاۋلارىنا قاراي بەت الساڭىز, نارىنقول ٶڭٸرٸنە جەتەسٸز. سول ماڭدا قازاقستاننىڭ ەڭ بيٸك نٷكتەسٸ – حان تەڭٸرٸ شىڭى ورنالاسقان.
ال كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيتٸن مەكەندەرگە كەلسەك, جەتٸسۋ الاتاۋىنداعى ٷشكٶلدٸ ەرەكشە اتاپ ٶتەر ەدٸم. بۇل جەر تۋرالى تٷسٸرگەن بەينەروليگٸم ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشامدا سەگٸز ميلليوننان استام قارالىم جينادى. ٷشكٶلگە جەتۋ ٶتە قيىن, سوندىقتان ول جاققا ادام اياعى سيرەك بارادى. ٶزٸم دە وعان دەيٸن بۇل مەكەندٸ ەش جەردەن كٶرمەگەن ەدٸم.
تاعى بٸر ەلەمدٸك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا لايىق جەر – ماڭعىستاۋداعى قارىنجارىق ويپاتى. وعان دا سوڭعى ساپارىمىزدا باردىق. تابيعاتى بوليۆييادان ارتىق بولماسا, كەم ەمەس. مۇندا تۇزدى القاپتارمەن قاتار, ەسەم كانوندار مەن ەرەكشە تابيعي بەدەرلەر ٷيلەسٸم تاپقان. سول كٶرٸنٸستەردٸڭ اراسىندا تۇرعان كەزدە مٷلدە باسقا ەلەمگە تاپ بولعانداي ەسەر الاسىڭ. مەنٸڭشە, وسىنداي جەرلەردٸ حالىقارالىق اۋديتوريياعا كەڭٸنەن تانىستىرۋ قاجەت.
– ەر تابيعي مەكەننٸڭ ٶزٸنە تەن «التىن ۋاقىتى» بولادى دەپ جيٸ ايتاسىز. سول سەتكە دٶپ تٷسۋ ٷشٸن قالاي دايىندالاسىز? بٸر مينۋتتىق بەينەروليكتٸڭ ارتىنداعى جۇمىستىڭ كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيتٸن قىزىعى مەن شىجىعى نەدە?
– قازاقستاندى تولىق ٷش رەت ارالاپ شىقتىم دەۋگە بولادى. سونىڭ ارقاسىندا قاي مەكەنگە قاي ۋاقىتتا بارعان دۇرىس ەكەنٸن تەجٸريبە ارقىلى بٸلٸپ, ساپاردى الدىن الا جوسپارلايمىز. وقىرماندارىم دا كٶپ كٶمەكتەسەدٸ. كٷنٸنە كەمٸندە 50-گە جۋىق حابارلاما كەلٸپ, بەلگٸلٸ بٸر جەردە قاي ۋاقىتتا قانداي تابيعي قۇبىلىستى كٶرۋگە بولاتىنىن ايتىپ جاتادى. سول ۇسىنىستار ارقىلى جاڭا لوكاتسييالار تاۋىپ جٷرمٸز.
بٸر مينۋتتىق بەينەروليكتٸڭ ارتىندا ٷلكەن كوماندالىق جۇمىس تۇرادى. كەيدە تاۋدىڭ بيٸكتٸگٸن نەمەسە مەكەننٸڭ اۋقىمىن كٶرسەتۋ ٷشٸن بيٸك ەرٸ قاۋٸپتٸ جەرلەرگە شىعۋعا تۋرا كەلەدٸ. كٶرەرمەندەر ۆيدەونى كٶرٸپ الاڭداپ جاتادى, بٸراق كادر سىرتىندا قاۋٸپسٸزدٸگٸمدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن ادامدار بولادى. مىسالى, سەمەيدەگٸ «Pana» قوناقٷيٸنٸڭ شاتىرىنا شىققان ۆيدەونى تٷسٸرگەن كەزدە, ارتىمدا ٷش ادام قاۋٸپسٸزدٸگٸمدٸ قاداعالاپ تۇردى.
درونمەن تٷسٸرۋدٸڭ دە ٶز قيىندىعى بار. قاتتى جەلدە نەمەسە اعاشتاردىڭ اراسىمەن ۇشىرعان كەزدە تەحنيكا سىنىپ, قۇلاپ قالۋى مٷمكٸن. وسى ۋاقىتقا دەيٸن 20-دان استام دروندى قۇلاتىپ نەمەسە جوعالتىپ الدىق. سوندىقتان قىسقا عانا بەينەروليكتٸڭ ارتىندا كٶپ دايىندىق, تەۋەكەل جەنە ٷلكەن ەڭبەك جاتىر.
– ەڭبەك جولىڭىزدى قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ رەتٸندە باستادىڭىز. پەداگوگيكالىق تەجٸريبە اۋديتورييامەن بايلانىس ورناتۋعا جەنە كونتەنت جاساۋعا ەسەر ەتە مە?
– ەرينە, پەداگوگيكالىق تەجٸريبەمنٸڭ ەسەرٸ ٶتە ٷلكەن. ول اۋديتورييامەن دۇرىس بايلانىس ورناتۋعا, ستوريس پەن ريلسكە مەتٸن جازعاندا گرامماتيكاعا مەن بەرۋگە جەنە ويىمدى وقىرمانعا انىق ەرٸ تولىق جەتكٸزۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
كەيدە ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە اۋديتوريياسى ٷلكەن بولعانىمەن, ساۋاتسىز جازاتىن بلوگەرلەردٸ كەزدەستٸرەمٸن. ەشكٸمدٸ سىناعىم كەلمەيدٸ, بٸراق مۇنداي دٷنيەلەردٸ كٶرگەندە قىنجىلىپ قالامىن. سەبەبٸ كٶپشٸلٸككە كونتەنت ۇسىناتىن ادام تٸلدٸڭ ساۋاتتىلىعىنا دا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
– سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, تابيعاتى كٶركەم, تاريحى باي ٶلكەلەرٸمٸزگە تۋريستەردٸ بارىنشا تارتۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن نەگە كٶڭٸل بٶلٸنۋٸ كەرەك?
– مەنٸڭشە, تۋريستەردٸ تارتۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ قۇرالى – ەلەۋمەتتٸك جەلٸ. بٷگٸندە ادامدار باسقا ەلدەر مەن كٶرٸكتٸ جەرلەر تۋرالى اقپاراتتى كٶبٸنە تەلەفون ارقىلى كٶرەدٸ. سوندىقتان قازاقستاننىڭ تابيعاتىن ەرەكشە فورماتتا كٶرسەتٸپ, كٶپشٸلٸككە تەز تارايتىن ساپالى كونتەنت تٷسٸرۋدٸڭ ٶزٸ ٷلكەن جارناما بولا الادى.
مٸندەتتٸ تٷردە كٷردەلٸ جارناما ناۋقانىن جاساۋدىڭ قاجەتٸ جوق. ەدەمٸ تابيعاتتى ٶزگەشە راكۋرستان كٶرسەتٸپ, ونى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كەڭ تارايتىن كونتەنتكە اينالدىرسا جەتكٸلٸكتٸ. سوڭعى ٷش جىلدا ەلٸمٸزگە كەلەتٸن تۋريستەر سانىنىڭ بەس ەسە ارتقانى دا قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
ەندٸگٸ ماڭىزدى مەسەلە – كەلگەن قوناقتارعا جايلى جاعداي جاساۋ. ول ٷشٸن قوناقجايلىعىمىزدى تانىتىپ, تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت. سوندا تۋريستەر ەلٸمٸزدەن جاقسى ەسەر الىپ, قايتا ورالعىسى كەلەدٸ.
– بٸر سٶزٸڭٸزدە قازاقستان تابيعاتىنىڭ شامامەن 30 پايىزىن عانا كٶرسەتە الدىم دەگەن ەدٸڭٸز. الداعى ۋاقىتتا قاي ٶڭٸرلەردە تٷسٸرٸلٸم جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرسىز? ەگەر قازاقستاندى ەلەمگە بٸر مينۋتتىق بەينەروليك ارقىلى تانىستىرۋ قاجەت بولسا, كٶرەرمەنگە قانداي كادرلاردى ۇسىنار ەدٸڭٸز?
– قازاقستاندى بٸر مينۋتتىق بەينەروليككە سىيعىزۋ ٶتە قيىن. ٶيتكەنٸ ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعى كەڭ, تابيعاتى مەن جەر بەدەرٸ سان الۋان. بٸر عانا روليك ارقىلى تاۋلاردى, دالالاردى, شٶلدەر مەن كانونداردى تولىق كٶرسەتۋ مٷمكٸن ەمەس.
الداعى ۋاقىتتا بارۋدى جوسپارلاپ جٷرگەن جەرلەردٸڭ بٸرٸ – اقتٶبە وبلىسىنداعى اقتولاعاي بورلى تاۋلارى. تابيعاتى جاعىنان ونى ماڭعىستاۋداعى بوزجىراعا ۇقساتادى. سونىمەن قاتار كاتونقاراعايدىڭ مۇزتاۋ باعىتىنان بٶلەك, ريددەر ٶڭٸرٸنٸڭ دە تابيعاتى ٶتە كٶركەم ەكەنٸن جيٸ ەستيمٸن. كەيبٸر بلوگەرلەر ول جاقتا ايۋلاردى تٷسٸرٸپ جٷر. بولاشاقتا ريددەرگە بارىپ, جابايى تابيعاتتى درون ارقىلى تٷسٸرگٸم كەلەدٸ.
تورعاي ٶڭٸرٸ دە سىرت كٶزگە جازىق دالا بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, ٶزٸندٸك ەرەكشە تابيعاتى بار مەكەن. ۇلىتاۋ دا نازار اۋدارۋعا لايىق. بۇل ٶڭٸرگە تۋريستەردٸ تەك تابيعاتىمەن عانا ەمەس, تاريحي ورىندارىمەن, سونىڭ ٸشٸندە جوشى حان كەسەنەسٸ ارقىلى دا قىزىقتىرۋعا بولادى. ال قازاقستاندى بٸر مينۋتتا تانىستىرۋ قاجەت بولسا, ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي الۋان تٷرلٸلٸگٸ مەن باي تاريحىن قاتار كٶرسەتەتٸن كادرلاردى تاڭدار ەدٸم.
