Qazaqstannyń keń baitaq dalasy, asqar taýlary, aidyn kólderi men tańǵajaiyp shatqaldary – álemniń kez kelgen saiahatshysyn tańdandyrýǵa laiyq tabiǵi mura. Alaida osynaý kórkem mekenderdi halyqaralyq aýditoriiaǵa keńinen tanytý úshin olardy jańa qyrynan kórsetip, zamanaýi formatta nasihattaý mańyzdy. Búginde bul mindetti júzege asyrýdyń eń yqpaldy quraldarynyń birine áleýmettik jeliler ainaldy. Erekshe rakýrstan túsirilgen bir ǵana beinerolik milliondaǵan kórermenniń nazaryn aýdaryp, Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oiata alady. Osyndai kontent arqyly elimizdiń kórikti jerlerin sheteldik aýditoriiaǵa tanytyp júrgen avtorlardyń biri – trevel-bloger Dastan Muhamedrahym, dep habarlaidy dalanews.kz qazaqculture-ǵa siltep.
Jaqynda ol blogerler álemindegi «Oskar» sanalatyn WIBA Awards halyqaralyq syilyǵynda «Álemniń úzdik trevel-blogeri» atandy. Búginde Dastan álemge tanymal kontent avtorlary Joe Hattab pen MegaAmerican-men birge Qazaqstannyń kórikti mekenderin aralap, elimizdiń tabiǵi bailyǵyn milliondaǵan sheteldik kórermenge kórsetip júr. Túsirilim sapary barysynda Qazaq Culture portalyna ekskliýzivti suhbat berip, Qazaqstan tabiǵatynyń ereksheligi, bir minýttyq beineroliktiń artyndaǵy eńbek, otandyq týrizmniń múmkindikteri jáne aldaǵy shyǵarmashylyq josparlary týraly áńgimeledi.
– Shetel jurtshylyǵynyń Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵy qandai?
– Menińshe, sheteldik kórermenderdi eń aldymen Qazaqstan tabiǵatynyń alýan túrliligi tańǵaldyrady. Óitkeni bizdiń elimizden Shveitsariiany eske túsiretin asqar taýlardy da, Boliviiadaǵydai tuzdy kólderdi de, Saýd Arabiiasyna uqsaityn shólderdi de, Amerikadaǵydai alyp kanondardy da kezdestirýge bolady. Qazaqstannyń ózin ǵana kórsete otyryp, búkil álemniń tabiǵatyn tanystyryp jatqandai áser qaldyrasyń. Sheteldik aýditoriiany tańǵaldyratyn da – osy erekshelik.
Sonymen qatar men tabiǵatty jai ǵana túsirip, kórsetýmen shektelmeýge tyrysamyn. Ár beinerolikke shyǵarmashylyq turǵydan qarap, kórermenge tanys kórinisterdi ózgeshe rakýrstan, tyń ideia men erekshe vizýaldyq sheshimder arqyly usynǵym keledi. Osyndai kreativti tásildiń nátijesinde sheteldikterdiń Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵy artyp, elimizge kelýge niet bildirip jatady. Beinerolikterimdi álemniń ár túkpirindegi tanymal paraqshalar jariialap, milliondaǵan adam tamashalap júr. Bul – Qazaqstandy halyqaralyq aýditoriiaǵa tanytýdyń úlken múmkindigi.
– Jaqynda siz WIBA Awards halyqaralyq syilyǵynda «Álemniń úzdik trevel-blogeri» atandyńyz. Bul marapat siz úshin neni bildiredi?
– WIBA Awards marapatynyń men úshin orny bólek. Bul syilyq segiz jyldan astam ýaqyt boiy álemniń úzdik blogerlerine tabystalyp keledi jáne blogerler arasyndaǵy «Oskar» sanalady. Onyń Frantsiianyń Kann qalasynda, áigili Kann kinofestivalimen qatar ótýiniń ózi marapattyń deńgeiin kórsetedi. Ol jerge álemniń túkpir-túkpirinen tanymal tulǵalar men úzdik kontent avtorlary jinalady.
Sondyqtan bul marapatty óz salamdaǵy eń úlken jetistigim dep esepteimin. Men akter nemese ánshi emespin, kino salasyndaǵy «Oskarǵa» úmitker bola almaimyn. Al trevel-bloging baǵytynda WIBA Awards – men úshin eń biik belesterdiń biri.
Meni erekshe qýantqany – áleýmettik jelidegi aýditoriiamnyń kólemi eki millionǵa da jetpese de, ondaǵan, tipti júzdegen million aýditoriiasy bar álemdik blogerlermen bir deńgeide baǵalanýym. Mysaly, jalpy aýditoriiasy 300 millionǵa jýyq Habi Leim siiaqty tanymal tulǵalarmen birge marapat alý – úlken mártebe. Bul men úshin ǵana emes, Qazaqstandy álemge tanytýǵa baǵyttalǵan eńbektiń baǵalanýy dep bilemin.
– Osy ýaqytqa deiin túsirilgen aimaqtardyń ishinde júregińizge erekshe jaqyn meken bar ma? Sondai-aq el nazarynan qaǵys qalyp júrgen, biraq álemdik deńgeide nasihattaýǵa laiyq qandai óńirlerdi atar edińiz?
– Bul suraqqa ár suhbatta ártúrli jaýap berip jatamyn. Óitkeni Qazaqstandy aralaǵan saiyn árbir óńir men árbir meken men úshin jańa qyrynan ashylady. Degenmen kóp oilanbastan, júregime erekshe jaqyn úsh baǵytty atasam, eń aldymen Mańǵystaýdy aitar edim.
Mańǵystaýǵa jasaǵan sońǵy saparymyzdan beri nebári úsh kún ǵana ótti. Soǵan qaramastan, bul óńirdi múlde jańa qyrynan tanyp úlgerdim. Tipti Qazaqstan turǵyndary ǵana emes, álem jurtshylyǵy da áli bile bermeitin erekshe jerlerdi ashtyq dep aitýǵa bolady. Mańǵystaýdyń ár sapar saiyn basqa qyrynan kórinýi meni tańǵaldyrady.
Ekinshi erekshe meken – Katonqaraǵai. Menińshe, onyń tabiǵaty Shveitsariiadan artyq bolmasa, kem túspeidi. Bul óńirde adam aiaǵy jete bermeitin, bastapqy qalpyn saqtaǵan tabiǵi aimaqtar kóp. Sondai-aq Aziiadaǵy eń úlken ári aýqymdy sarqyramalardyń biri de osy jerde ornalasqan. Eger Katonqaraǵaiǵa jazda, shilde aiynyń basynda barsańyz, qarly taý bókterindegi jaiqalǵan gúlder men alýan túske boialǵan jotalardy kóresiz. Sol sátte tutas bir kórkem kartinanyń ishinde júrgendei áser alasyz.
Úshinshi baǵyt retinde Almaty óńiriniń tabiǵatyn atar edim. Bul aimaq óziniń san qyrlylyǵymen erekshelenedi: munda asqar taýlar da, shóldi alqaptar da bar. Máselen, áigili Ánshiqum bar. Al Tian-Shan taýlaryna qarai bet alsańyz, Narynqol óńirine jetesiz. Sol mańda Qazaqstannyń eń biik núktesi – Han Táńiri shyńy ornalasqan.
Al kópshilik bile bermeitin mekenderge kelsek, Jetisý Alataýyndaǵy Úshkóldi erekshe atap óter edim. Bul jer týraly túsirgen beineroligim áleýmettik jelidegi paraqshamda segiz millionnan astam qaralym jinady. Úshkólge jetý óte qiyn, sondyqtan ol jaqqa adam aiaǵy sirek barady. Ózim de oǵan deiin bul mekendi esh jerden kórmegen edim.
Taǵy bir álemdik deńgeide nasihattaýǵa laiyq jer – Mańǵystaýdaǵy Qarynjaryq oipaty. Oǵan da sońǵy saparymyzda bardyq. Tabiǵaty Boliviiadan artyq bolmasa, kem emes. Munda tuzdy alqaptarmen qatar, ásem kanondar men erekshe tabiǵi bederler úilesim tapqan. Sol kórinisterdiń arasynda turǵan kezde múlde basqa álemge tap bolǵandai áser alasyń. Menińshe, osyndai jerlerdi halyqaralyq aýditoriiaǵa keńinen tanystyrý qajet.
– Ár tabiǵi mekenniń ózine tán «altyn ýaqyty» bolady dep jii aitasyz. Sol sátke dóp túsý úshin qalai daiyndalasyz? Bir minýttyq beineroliktiń artyndaǵy jumystyń kópshilik bile bermeitin qyzyǵy men shyjyǵy nede?
– Qazaqstandy tolyq úsh ret aralap shyqtym deýge bolady. Sonyń arqasynda qai mekenge qai ýaqytta barǵan durys ekenin tájiribe arqyly bilip, sapardy aldyn ala josparlaimyz. Oqyrmandarym da kóp kómektesedi. Kúnine keminde 50-ge jýyq habarlama kelip, belgili bir jerde qai ýaqytta qandai tabiǵi qubylysty kórýge bolatynyn aityp jatady. Sol usynystar arqyly jańa lokatsiialar taýyp júrmiz.
Bir minýttyq beineroliktiń artynda úlken komandalyq jumys turady. Keide taýdyń biiktigin nemese mekenniń aýqymyn kórsetý úshin biik ári qaýipti jerlerge shyǵýǵa týra keledi. Kórermender videony kórip alańdap jatady, biraq kadr syrtynda qaýipsizdigimdi qamtamasyz etetin adamdar bolady. Mysaly, Semeidegi «Pana» qonaqúiiniń shatyryna shyqqan videony túsirgen kezde, artymda úsh adam qaýipsizdigimdi qadaǵalap turdy.
Dronmen túsirýdiń de óz qiyndyǵy bar. Qatty jelde nemese aǵashtardyń arasymen ushyrǵan kezde tehnika synyp, qulap qalýy múmkin. Osy ýaqytqa deiin 20-dan astam drondy qulatyp nemese joǵaltyp aldyq. Sondyqtan qysqa ǵana beineroliktiń artynda kóp daiyndyq, táýekel jáne úlken eńbek jatyr.
– Eńbek jolyńyzdy qazaq tili men ádebieti pániniń muǵalimi retinde bastadyńyz. Pedagogikalyq tájiribe aýditoriiamen bailanys ornatýǵa jáne kontent jasaýǵa áser ete me?
– Árine, pedagogikalyq tájiribemniń áseri óte úlken. Ol aýditoriiamen durys bailanys ornatýǵa, storis pen rilske mátin jazǵanda grammatikaǵa mán berýge jáne oiymdy oqyrmanǵa anyq ári tolyq jetkizýge kómektesedi.
Keide áleýmettik jelide aýditoriiasy úlken bolǵanymen, saýatsyz jazatyn blogerlerdi kezdestiremin. Eshkimdi synaǵym kelmeidi, biraq mundai dúnielerdi kórgende qynjylyp qalamyn. Sebebi kópshilikke kontent usynatyn adam tildiń saýattylyǵyna da jaýapkershilikpen qaraýy kerek dep oilaimyn.
– Sizdiń oiyńyzsha, tabiǵaty kórkem, tarihy bai ólkelerimizge týristerdi barynsha tartý úshin eń aldymen nege kóńil bólinýi kerek?
– Menińshe, týristerdi tartýdyń eń tiimdi quraly – áleýmettik jeli. Búginde adamdar basqa elder men kórikti jerler týraly aqparatty kóbine telefon arqyly kóredi. Sondyqtan Qazaqstannyń tabiǵatyn erekshe formatta kórsetip, kópshilikke tez taraityn sapaly kontent túsirýdiń ózi úlken jarnama bola alady.
Mindetti túrde kúrdeli jarnama naýqanyn jasaýdyń qajeti joq. Ádemi tabiǵatty ózgeshe rakýrstan kórsetip, ony áleýmettik jelide keń taraityn kontentke ainaldyrsa jetkilikti. Sońǵy úsh jylda elimizge keletin týrister sanynyń bes ese artqany da Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyqtyń ósip kele jatqanyn kórsetedi.
Endigi mańyzdy másele – kelgen qonaqtarǵa jaily jaǵdai jasaý. Ol úshin qonaqjailyǵymyzdy tanytyp, týristik infraqurylymdy damytý qajet. Sonda týrister elimizden jaqsy áser alyp, qaita oralǵysy keledi.
– Bir sózińizde Qazaqstan tabiǵatynyń shamamen 30 paiyzyn ǵana kórsete aldym degen edińiz. Aldaǵy ýaqytta qai óńirlerde túsirilim jasaýdy josparlap otyrsyz? Eger Qazaqstandy álemge bir minýttyq beinerolik arqyly tanystyrý qajet bolsa, kórermenge qandai kadrlardy usynar edińiz?
– Qazaqstandy bir minýttyq beinerolikke syiǵyzý óte qiyn. Óitkeni elimizdiń aýmaǵy keń, tabiǵaty men jer bederi san alýan. Bir ǵana rolik arqyly taýlardy, dalalardy, shólder men kanondardy tolyq kórsetý múmkin emes.
Aldaǵy ýaqytta barýdy josparlap júrgen jerlerdiń biri – Aqtóbe oblysyndaǵy Aqtolaǵai borly taýlary. Tabiǵaty jaǵynan ony Mańǵystaýdaǵy Bozjyraǵa uqsatady. Sonymen qatar Katonqaraǵaidyń Muztaý baǵytynan bólek, Ridder óńiriniń de tabiǵaty óte kórkem ekenin jii estimin. Keibir blogerler ol jaqta aiýlardy túsirip júr. Bolashaqta Ridderge baryp, jabaiy tabiǵatty dron arqyly túsirgim keledi.
Torǵai óńiri de syrt kózge jazyq dala bolyp kóringenimen, ózindik erekshe tabiǵaty bar meken. Ulytaý da nazar aýdarýǵa laiyq. Bul óńirge týristerdi tek tabiǵatymen ǵana emes, tarihi oryndarymen, sonyń ishinde Joshy han kesenesi arqyly da qyzyqtyrýǵa bolady. Al Qazaqstandy bir minýtta tanystyrý qajet bolsa, elimizdiń tabiǵi alýan túrliligi men bai tarihyn qatar kórsetetin kadrlardy tańdar edim.
