كيەۆتە جٷرگەن قوعام بەلسەندٸسٸ تۇراربەك قۇسايىننان سوعىس بولىپ جاتقان ۋكرايناداعى شىنايى جاعداي تۋرالى سۇرادىق. كەيٸپكەرٸمٸز «قالا مەن دالا» گازەتٸنٸڭ وقىرماندارىنا وت پەن وقتىڭ ورتاسىنداعى حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەسٸنەن تارتىپ, ۋكراين جۇرتىنىڭ ساياسي ۇستانىمىنا دەيٸن اشىپ ايتىپ بەردٸ.
«سوعىس ولاردى قاجىتقان جوق» ۋكراينادا جٷرگەن قوعام بەلسەندٸسٸنٸڭ كٶزٸمەن
–تۇراربەك مىرزا, قىپ-قىزىل قان مايدان, الاساپىران سوعىس بولىپ جاتقان ۋكرايناعا قالاي بارىپ جٷرسٸز: كٸم رۇقسات بەردٸ, قانداي ماقساتپەن باردىڭىز?
–مەن ۋكرايناعا ەرٸكتٸ (ۆولونتيور) رەتٸندە كەلدٸم. ەلٸن قورعاپ, سوعىستان زارداپ شەگٸپ جاتقان ۋكراين حالقىنا قولداۋ كٶرسەتۋ نەگٸزگٸ ماقساتىم. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق «وبرٸي مايبۋتنوگو» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ٶكٸلٸ ەرٸ بەلگٸلٸ قۇقىق قورعاۋشى ۆلاديمير كوزلوۆ اعامىزدىڭ ۇسىنىسىمەن قازٸر ۋكراينادا ۆولونتيور بولىپ جٷرمٸن.
–ۋكراينادا دەل قازٸرگٸ جاعداي قالاي? سوعىس تاياۋ كٷندەرٸ اياقتاۋى مٷمكٸن بە? قانشا ايتقانمەن, سٸز سول جاقتا جٷرسٸز عوي, بٸزگە قاراعاندا شىنايى جاعدايدى ٸشٸنەن كٶرٸپ وتىرسىز?
–مەنٸڭ ويىمشا, سوعىستىڭ جاقىن ارادا اياقتالۋى نەمەسە كەلٸسٸم تۋرالى ايتىلعان سٶزدەر – قان مايداندا جان اياماي سوعىسىپ جاتقان ەسكەريلەردٸڭ جاۋىنگەرلٸك رۋحىنا سىزات تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن.
مەنٸڭ سۋبەكتيۆتٸ پٸكٸرٸم – رەسەي يمپەريياسى ٸشتەن ىدىراپ نەمەسە پۋتين بيلٸكتەن بٸرجولا كەتپەيٸنشە, سوعىس توقتامايدى. بۇل كٷرەس تەك ۋكراينانىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل ەۋروپا مەن ورتالىق ازييانىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى بوپ تۇر. سوندىقتان, بۇل قىرعيقاباق سوعىستىڭ الداعى ۋاقىتتا قالاي ٶربيتٸنٸن ەشكٸم دٶپ باسىپ ايتا المايدى.
–سوعىستى توقتاتۋعا زەلەنسكييدٸڭ ىقپالى بار ما, ەلدە مەملەكەت تاعدىرى ەسكەريلەردٸڭ قولىندا ما?
–پرەزيدەنت زەلەنسكيي قان مايداندا رەسەي ەسكەرٸنە قارسى سوعىسىپ جاتقان ارمييانىڭ ەرٸك-جٸگەرٸ مەن جاۋىنگەرلٸك تالابىن بٷكٸل ەلەمگە جەتكٸزٸپ وتىرعان تۇلعا. ول حالىقارالىق دەڭگەيدە ۋكراينانىڭ ۇستانىمىن قورعاپ وتىر.
ال قازٸرگٸ جاعدايدا ەل تاعدىرى كٶبٸنە مايدانداعى جاعدايعا, ياعني ەسكەريلەردٸڭ ۇستانىمى مەن تاباندىلىعىنا تٸكەلەي بايلانىستى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بٷگٸنگٸ تاڭدا ۋكراينادا شەشۋشٸ ىقپال ەسكەريلەردٸڭ قولىندا دەپ كەسٸپ ايتۋعا بولادى.
–زەلەنسكيي سوڭعى مەلٸمدەمەسٸندە «كيەۆ ناتو-دان باس تارتۋى مٷمكٸن, بٸراق تالاپتارىمىز بار» دەدٸ. ول ٷشٸن قانداي تالاپ قويىپ وتىر?
–مەنٸڭ ويىمشا, قازٸرگٸ جاعدايدا ۋكراينا ناتو-عا مۇقتاج ەمەس, كەرٸسٸنشە ناتو-نىڭ ٶزٸ ۋكراينانىڭ قارۋلى كٷشتەرٸنە مۇقتاج دەر ەدٸم. سەبەبٸ, رەسەيگە قارسى ناقتى ەرٸ تيٸمدٸ تٷردە تەك ۋكراينا ەسكەريلەرٸ عانا تٶتەپ بەرٸپ وتىر. ەۋروپا دا, ناتو دا بۇل سوعىستا ۋكراينانىڭ تەجٸريبەسٸ مەن جاۋىنگەرلٸك قابٸلەتٸنە سٷيەنۋگە مەجبٷر. سوندىقتان مەسەلە ناتو-دان باس تارتۋدا ەمەس, ۋكراينانىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ناقتى كەپٸلدٸك بەرۋدە دەپ ويلايمىن.
–ۋكراينانىڭ شىنايى جاعدايى قالاي: بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەلەۋمەتتٸك سالالار تۇراقتى جۇمىس ٸستەپ تۇر ما? مەملەكەت حالىقتى تۇراقتى ايلىقپەن, باسقا دا ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر ما?
–مەن ٶز كٶزٸممەن كٶرگەنٸمدٸ ايتسام, سوعىس جٷرٸپ جاتقانىنا قاراماستان ۋكراينادا مەملەكەت نەگٸزگٸ سالالاردى تولىق باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. كيەۆ قالاسىنداعى وقۋ ورىندارى, اۋرۋحانالار قالىپتى رەجيمدە جۇمىس ٸستەۋدە. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ توقتاعان جوق, كەرٸسٸنشە سوعىس جاعدايىنا بەيٸمدەلٸپ, قىزمەتٸن جالعاستىرۋدا.
بۇدان بٶلەك, مەدەنيەت سالاسى دا ٶمٸر سٷرۋٸن توقتاتپاعان: تەاترلار, مەدەني ورتالىقتار ٶز جۇمىسىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. بۇل ۋكرايندىقتاردىڭ رۋحى سىنباعانىنىڭ ايقىن بەلگٸسٸ دەپ ويلايمىن.
ەلەۋمەتتٸك جاعىنان دا مەملەكەت حالىقتى قاراۋسىز قالدىرماي زەينەتكەرلەرگە پەنسييانى ۋاقتىلى تٶلەۋدە, تۇرمىسى تٶمەن وتباسىلارعا ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتەر بەرٸلۋدە. قىسقاسى, ۋكراينا سوعىس جاعدايىندا دا مەملەكەت رەتٸندە ٶز مٸندەتٸن تولىق اتقارىپ وتىرعانىن ٶز كٶزٸممەن كٶرٸپ وتىرمىن.
–ٸرٸ قالالاردا جىلۋ, اۋىز سۋ, ترانسپورت سيياقتى ينفراقۇرىلىم, ياعني كٷندەلٸكتٸ قاجەتتٸ ەلەۋمەتتٸك تٷيتكٸلدەر قالاي شەشٸمٸن تاۋىپ وتىر ەكەن?
–رەسەي بەيبٸت حالىققا بالليستيكالىق زىمىراندار مەن دروندار ارقىلى سوققى بەرٸپ, ينفراقۇرىلىمدى قيراتقانىنا قاراماستان, ۋكراين حالقىنىڭ رۋحى ەش مۇقالماعانداي كٶرٸندٸ ماعان. جىلۋ جٷيەسٸن قيراتقانىمەن, حالىقتىڭ جىلۋى قاشپاعان. جاسىراتىنى جوق, ۋكراينادا سوعىس كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرگە تٸكەلەي ەسەر ەتٸپ وتىر. شىعىس پەن وڭتٷستٸك ايماقتارداعى اۋىلداردا تۇراقتى اتقىلاۋ سالدارىنان ٷيلەر قيراعان, كەي ەلدٸ مەكەندەردە تۇرعىندار تولىق كٶشٸپ كەتكەن. مەكتەپتەر مەن مەديتسينالىق پۋنكتتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ جۇمىس ٸستەمەيدٸ, سۋ مەن ەلەكتر جيٸ ٷزٸلەدٸ. قالالاردا جاعداي سالىستىرمالى تٷردە تۇراقتىراق, بٸراق قاۋٸپ سەيٸلمەگەن. ەۋە دابىلى كٷندەلٸكتٸ, تۇراقتى قۇبىلىسقا اينالىپتى. كومەندانتتىق ۋاقىت تٷنگٸ ساعات 12-دەن تاڭعى 5-كە دەيٸن.
ينفراقۇرىلىمعا جاسالعان سوققىلاردان جارىق پەن جىلۋ ۋاقىتشا ٶشٸپ تۇرادى ەكەن. قوعامدىق كٶلٸك پەن دٷكەندەر جۇمىس ٸستەگەنٸمەن, تۇرعىندار جەرتٶلەلەر مەن پانالاۋ ورىندارىن الدىن الا بٸلەدٸ.
مەن ٶزٸم كيەۆتەن 25 شاقىرىم جەردەگٸ بۋچا قالاسىندا تۇرامىن. بۇل قالانى 2022 جىلى رەسەي ارميياسى اتقىلاپ جەرمەن جەكسەن قىلعان, بٸراق قازٸر جاڭادان ٷيلەر سالىنىپ, ٶمٸر جالعاسىپ جاتىر.
–ۋكراينا قارا تەڭٸزدەگٸ نوۆوروسسييسك پورتىنداعى كقك قۇبىرىن تەڭٸز دروندارى ارقىلى اتقىلادى. رەسەيدەگٸ وسى پورت ارقىلى قازاقستاننىڭ 80% مۇنايى ەكسپورتقا شىعارىلاتىنىن بٸلەسٸزدەر. بۇل كيەۆتٸڭ استاناعا كٶرسەتكەن قىرى ەمەس پە?
–بۇل شابۋىل قازاقستانعا ەمەس, رەسەيگە قارسى جاسالعان ەسكەري قادام. كقك قۇبىرى نوۆوروسسييسك پورتىندا ورنالاسقاندىقتان, رەسەي وسى مۇناي تەرمينالى ارقىلى وراسان زور پايدا تاۋىپ, ۋكرايناعا قارسى سوعىستى قارجىلاندىرىپ وتىر.
الايدا قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز ەكسپورتىنا قاتىستى رەسەيگە تەۋەلدٸلٸگٸن مويىنداۋ كەرەك, ونداي ساياساتتى كەزٸندە نازارباەۆ جاساپ كەتكەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل تەۋەلدٸلٸك قازٸرگٸ جاعدايدا قازاقستاندى قوماقتى قارجىدان ايىرىپ وتىر. كەرٸسٸنشە, بۇل سوعىس حالىقتى بۇرىنعىدان دا جٸگەرلەندٸرٸپ, بٸرٸكتٸرۋدە.
بٷگٸن ۋكراين ۇلتى, ٶز جەرٸ مەن ەركٸندٸگٸ ٷشٸن ٶلٸسپەي بەرٸسپەيتٸن دەڭگەيگە جەتكەن, ناعىز ۇلت-ازاتتىق رۋحى قالىپتاسقان حالىق دەرسٸز. سوعىس ولاردى قاجىتقان جوق, قايتا رۋحىن وياتىپ, بويىن شىڭداپ, كٷرەسكەرلٸككە ودان سايىن بەكٸتكەن.
