ەلٸمٸزدەگٸ تسيفرلاندىرۋ سالاسىنىڭ كەشەگٸسٸ مەن بٷگٸنٸنە كۋە بٸر مامان بولسا ول – قالي ەسٸمبەكوۆ.
بٸر جىلدارى قاليدٸڭ اقش-قا جولى تٷسكەن.
«بۇل ەل DIGITAL-داندىرۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيٸنە جەتٸپتٸ. تاماقتانۋ سالاسىنان باستاپ, تٷرمەگە دەيٸن بەرٸ-بەرٸ دە تسيفرلانعان. ەرينە, تاڭعالدىم, تاڭداندىم.
امەريكادا اباقتىدان بوساعانداردىڭ باسقان ٸزٸن اڭدىپ, تەۋلٸك بويعى جٷرٸس-تۇرىسىن تورىپ وتىراتىن Big Data اتتى تەحنولوگييا بار. سونىڭ نەگٸزٸندە تٷرمەدەن شىققان قىلمىسكەردٸڭ ەرتەڭٸندە تاعى دا تەرٸس جولعا تٷسپەۋٸن باقىلاپ, جىلىنا جٷزدەگەن, مىڭداعان قىلمىستىڭ الدىن-الادى ەكەن ەلگٸ جٷيە.
بۇل نە? بۇل تسيفرلاندىرۋدىڭ نەتيجەسٸ. جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ قوعامدى جاماندىق پەن زۇلىمدىقتان اراشالاۋعا قوسقان ٷلەسٸ», – دەيدٸ ول.
بٸزدٸڭ كەيٸپكەرٸمٸز تسيفرلىق تەحنولوگييالار سالاسىنداعى بٸلٸم تولىقتىرۋدا سكانديناۆييا ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸمەن دە تانىسقان ەكەن.
«دامىعان ەلدەردٸڭ سالىق ورگاندارى ەلدەقاشان تسيفرلى تەحنولوگييالارعا كٶشكەن. سونىڭ ٸشٸندە سكانديناۆييا ەلدەرٸ DIGITAL-داندىرۋدىڭ يگٸلٸگٸن كٶرٸپ وتىر.
مۇنداعى سالىق ورگاندارىنا تۇرعىنداردىڭ تابىسى, كٷندەلٸكتٸ كٸرٸسٸ مەن شىعىسى, ينۆەستيتسيياسى, مٷلٸكتەرٸنٸڭ قۇنى مەن قۇندىلىعى تۋرالى دەرەكتەر تٷگەل بەلگٸلٸ. جوق, مۇنىڭ ەسەپ قيسابىن ادامدار جاسامايدى. ادامداردىڭ سالىق ەسەبٸن تٷزۋ الگوريمگە قويىلعان, ولاردى روبوتتار جٷرگٸزەدٸ.
سالىق قىزمەتكەرلەرٸ بٸر بۋما قۇجاتتى قۇشاقتاپ, قاعاز-قالامىن قولتىقتاپ جٷرمەيدٸ بۇل ەلدەردە. تۇرعىندار دا دەكلاراتسييا تولتىرىپ قارا تەرگە تٷسپەيدٸ.
سالىق الگوريم نەگٸزٸندە ەسەپتەلٸپ, الىنىپ وتىرادى, ال تۇرعىنداردىڭ تەلەفونىنا وسىعان قاتىستى مەلٸمەت قانا كەلەدٸ. بولدى. بار بولعانى وسى», – دەيدٸ قالي.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان دا بۇل كەرۋەننەن قالىسقىسى جوق. تسيفرلاندىرۋ يگٸلٸگٸن كٶرٸپ وتىرعان ورتا ازيياداعى بٸردەن-بٸر ەل – بٸز.
اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋدىڭ 2016 جىلعى رەيتينگٸندە (ICT Development Index) قازاقستان 175 مەملەكەتتٸڭ ٸشٸندە 52-شٸ ورىندا تۇردى. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى نەگٸزٸندە بٸزدٸڭ ەل 2022 جىلى اتالعان رەيتينگٸنٸڭ 30-شى ورنىنا كٶتەرٸلۋدٸ كٶزدەپ وتىر.
2025 جىلى 25-شٸ, 2050 جىلى 15-شٸ ورىننان كٶرٸنۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز.
«بۇعان كٶزٸمٸز ٷيرەنٸپ كەتكەندٸكتەن تٶڭٸرەگٸمٸزدەگٸ تسيفرلاندىرۋ كٶرٸنٸستەرٸن بايقاي بەرمەيمٸز», – دەيدٸ قالي ەسٸمبەكوۆ.
ونىڭ ايتىپ ٶتكەنٸندەي قازاقستان ورتا ازييا ەلدەرٸنٸڭ اراسىندا العاشقى بولىپ ەلەكتروندى ٷكٸمەتتٸ ٸسكە قوسقان. سونىڭ نەتيجەسٸندە بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندى ٷكٸمەتتٸ دامىتۋ يندەكسٸندە 28-شٸ ورىنعا كٶتەرٸلگەن.
DIGITAL-داندىرۋدىڭ بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزگە ەتەنە ەنگەنٸن دەلەلدەيتٸن بٸر مىسال – Egov.kz.
«ەزٸر Egov.kz جەنە موبيلدٸ قوسىمشا mGov ارقىلى قىرۋار قىزمەت تٷرٸن پايدالانا الاسىز.
مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ 53 تٷرٸن Egov.kz-تىڭ موبيلدٸ قوسىمشاسىنىڭ كٶمەگٸمەن الۋعا بولادى.
ونىڭ ٸشٸندە – نەكەگە تۇرۋ تۋرالى انىقتاما بەرۋ, تۋۋ تۋرالى انىقتاما الۋ, سالىق بەرەشەگٸن قاراۋ جەنە تٶلەۋ, جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸن الۋ, دەرٸگەر قابىلداۋىنا جازىلۋ, بالاقايدى بالاباقشاعا كەزەككە قويۋ سەكٸلدٸ بٸر كەزدەرٸ ساعاتتاپ كەزەكتە تۇرىپ, جٷيكە جۇقارتىپ, قىرۋار قۇجات تولتىرىپ, التىن ۋاقىتتى الاتىن قىزمەت تٷرٸنٸڭ دەرلٸگٸ ەزٸر – ەلەكتروندى.
سەرۆيستٸك قىزمەتتٸڭ 15 تٷرٸن ٷيدەن شىقپاي-اق پايدالانۋعا بولادى.
مۇنىڭ ٸشٸندە – بالاباقشاعا كەزەك نٶمٸرٸن قاراۋ, تۇرعىن ٷيدٸڭ كەزەك نٶمەرٸن قاراۋ, ليتسەنزييالاردى تەكسەرۋ, چەكتەردٸ تەكسەرۋ, كەزەكتٸ ونلاين برونداۋ سەكٸلدٸ سەرۆيستەردٸڭ يگٸلٸگٸن ەل كٶرٸپ وتىر.
ەلٸمٸزدە تٶلەمدەردٸڭ 10 تٷرٸ تسيفرلانعان. سونىڭ ٸشٸندە – موبيلدٸ بايلانىستى تٶلەۋ, «قازاقتەلەكوم» بايلانىس قىزمەتٸن تٶلەۋ, كوممۋنالدىق قىزمەتتٸ تٶلەۋ, تۇرعىن-ٷي جيناق بانكٸندەگٸ دەپوزيت نەمەسە نەسيە شوتىن تولىقتىرۋ, جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸن ايىرباستاۋ جەنە الۋ ٷشٸن باج سالىعىن تٶلەۋ سەكٸلدٸ قىزمەت تٷرلەرٸن ۇيالىڭىزدى تەلەفونىڭىزدا ينتەرنەت بولسا قاس-قاعىم سەتتە ورىنداي الاسىز», – دەيدٸ ول.
ساراپشىمىز سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدەگٸ ەلەكتروندى ساۋدانىڭ ٷلەسٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«بىلتىر ەلٸمٸزدەگٸ ەلەكتروندى ساۋدانىڭ الىس-بەرٸسٸ 700 ملن دوللاردان استى. بۇل قازاقستانداعى تۇتاستاي العانداعى بٶلشەك ساۋدانىڭ 3 پايىزى.
بايقار بولساڭىز, تسيفرلاندىرۋ بانكتەردٸڭ جۇمىسىن ٶزگەرتتٸ. بٷگٸنگٸ بانكتەر بۇرىنعى بٸز بٸلەتٸن, كلاسسيكالىق ٷلگٸدەگٸ قارجىلىق قۇرىلىمدار ەمەس.
ينتەرنەت بانكينگ, بانكتەردٸڭ موبيلدٸ قوسىمشالارى قازٸر تاڭدانىس تۋعىزبايدى. كەرٸسٸنشە وسى ارقىلى جۇمىسىندا وتىرىپ-اق نەسيەسٸن ٶتەيتٸن نەمەسە ٶزگە قىزمەت تٷرلەرٸن پايدالاناتىن قولدانۋشىلار قاتارى كٶبەيۋدە.
ەلٸمٸزدەگٸ 12 ملن ادام مۇنداي قىزمەت تٷرلەرٸنە تٸركەلگەن ەكەن, بۇلاردىڭ 30 پايىزى بانكتٸڭ قىزمەتتەرٸن موبيلدٸ قوسىمشا ارقىلى ۇدايى پايدالانادى. قازاقستاندا موبيلدٸ بانكينگتٸڭ كٶمەگٸمەن تەۋلٸگٸنە 7 ملرد تەڭگەگە جۋىق 400 مىڭنان اسا قولما-قول اقشاسىز ترانزاكتسييا جٷرگٸزٸلەدٸ», – دەيدٸ قالي ەسٸمبەكوۆ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە الداعى 10 جىلدا قازاقستان تولىقتاي تسيفرلىق كەڭٸستٸككە كٶشەدٸ.
«بٸز قاعاز قۇجاتقا قاتتى بايلانىپ قالعانبىز. ەڭبەك كٸتاپشاسى, كەلٸسٸمشارتتار, اۋرۋحانا كٸتاپشاسى تاعىسىن تاعى بار. كٶپتەگەن قىزمەت تٷرلەرٸ قالام مەن قاعازعا, مٶرگە دەگەن تەۋەلدٸلٸك ەلٸ دە ارىلعان جوق. پسيحولوگييالىق تۇرعىدان ادامدارعا بۇلاردان باس تارتۋ قيىن. بۇعان بٸرتٸندەپ جەتەمٸز.
2020 جىلى قازاقستاننىڭ شالعايدا ورنالاسقان اۋىلدارىنا جىلدام ينتەرنەت جەتٸپ, 2,5 ملن-عا تارتا ادام عالامتورعا قوسىلادى. كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن «قازاقتەلەكوم» ەل كٶلەمٸندە 16 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن تالشىقتى-وپتيكالىق جەلٸلەر جٷرگٸزٸپ 828 اۋىلداعى 2 مىڭنان اسا مەكەمەنٸ ينتەرنەتكە قوسادى. بۇعان ۇيالى بايلانىس سالاسىنىڭ ماماندارى رەتٸندە بٸزدەر بەلسەندٸ تٷردە اتسالىسامىز», – دەيدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جىلدام ەرٸ ساپالى ينتەرنەتتٸڭ جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل رەتتە «قازاقتەلەكوم» كومپانيياسىنا ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلگەن. ينتەرنەتتٸك سەرۆيستٸك قىزمەتتەردٸ دامىتۋ باعىتىندا كومپانييا الدىمەن ٶز قىزمەتكەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋدٸ قولعا العان.
«قازاقتەلەكوم» قىزمەتكەرٸ رەتٸندە بٸزدٸڭ 5 قۇندىلىقتى نازاردا ۇستايمىز. ولار: ولار: كليەنت, نەتيجەگە دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸك, كەسٸپكەرلٸك سانا, تسيفرلىق مەدەنيەت جەنە سارابدال شەشٸم. بۇلاردى بٸرٸكتٸرگەندە CREDO اتتى اببرەۆياتۋرانى قۇرايدى», – دەيدٸ قالي ەسٸمبەكوۆ.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
