قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپٸلدٸك بەرۋ قورىنىڭ (قدكبق) ساراپشىلارى وتاندىق بانك سەكتورىن جەنە تەۋەكەل فاكتورلارىن بەس نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا تالداپ, ٶز زەرتتەۋٸن جارييالادى. وعان سەيكەس, بانك سەكتورى ەلٸمٸزدەگٸ تابىستى سالالاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. كوممەرتسييالىق بانكتەر تابىسىنىڭ جيىنتىق سوماسى 58,5 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
Kapital.kz مەلٸمەتٸنشە, تالداۋعا نەگٸز بەس نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸش: بانك سەكتورىن كاپيتالداندىرۋ دەڭگەيٸ, اكتيۆتەردٸڭ ساپاسى مەن قۇرىلىمى, كٸرٸستٸلٸگٸ جەنە ٶتٸمدٸلٸك قۇرىلىمى.
قازاقستاندىق بانك سەكتورى پاندەمييا, گەوساياسي جاعداي جەنە Credit Suisse جەنە Silicon Valley Bank سىندى جاھاندىق الپاۋىتتار كەيستەرٸ تٷرٸندەگٸ جاھاندىق كٷيزەلٸستەرگە قارسى تۇرا بٸلدٸ. ولار بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزعا سەلكەۋ تٷسٸرە قويمادى. الايدا, بۇل وقيعالار حالىقارالىق دەڭگەيدە اۋقىمدى پٸكٸرتالاس تاقىرىبىنا اينالدى, سونىڭ ٸشٸندە دەپوزيتتەردٸ ساقتاندىرۋشىلار قاۋىمداستىعى تيٸمدٸلٸك قاعيداتتارىنا بەلسەندٸ تٷردە رەۆيزييا جٷرگٸزٸپ, دەپوزيتتەردٸ ساقتاندىرۋشىلاردىڭ بانكتەردەگٸ تۇراقتىلىق پەن تەۋەكەل دەڭگەيٸن باعالاۋ سيياقتى جۇمىسىنا باسىمدىق بەرٸلە باستادى. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپٸلدٸك بەرۋ قورى بانكتەردٸڭ تۇراقتىلىعىن باعالاۋدىڭ وزىق ٷلگٸسٸنە يە.
2024 جىلى بانك سەكتورىن جوعارى كاپيتالداندىرۋ بانكتەر جەنە قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸ بولىپ بٸلدٸ
بانكتەردٸڭ كاپيتال دەڭگەيٸ بانك وپەراتسييالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە بانكتەردٸڭ قارجىلىق كٷيزەلٸستەردٸ ەڭسەرۋدەگٸ ەلەۋەتٸن باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بانكتەردەگٸ كاپيتال جەتكٸلٸكتٸلٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەرٸ مينيمالدى نورماتيۆتٸك تالاپتار, تابىس (تۇراقتى كٸرٸستٸلٸك كاپيتالدى قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ) جەنە اكتيۆتەردٸڭ ساپاسى (ساپانىڭ تٶمەندٸگٸ پايدانى رەزەرۆتەرگە بۇرادى) بولىپ تابىلادى. قازاقستانداعى كٶپتەگەن بانكتە كاپيتالىنىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸك دەڭگەيٸ ەڭ تٶمەنگٸ نورماتيۆتٸك تالاپتاردان ەدەۋٸر اسىپ تٷسەدٸ. بۇل ٷردٸس بٸرنەشە جىلدان بەرٸ جالعاسىپ كەلەدٸ. بانك سەكتورى ٷشٸن كاپيتال قورىن قامتاماسىز ەتۋگە 2017 جىلى باستالعان جەنە بٸرنەشە كەزەڭدەردە جٷزەگە اسىرىلعان بٸرقاتار الدىن الۋ رەتتەۋ شارالارى كٶمەكتەستٸ. مىسالى, سوڭعى جىلدارى بانكتٸك تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸنە قويىلاتىن باقىلاۋ تەتٸكتەرٸ مەن تالاپتارىنا بانك سەكتورى اكتيۆتەرٸنٸڭ ساپاسىن باعالاۋ نەتيجەلەرٸ (AQR), سونداي-اق FSAP (Financial Sector Assessment Program) باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە الىنعان حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ۇسىنىمدارى قويىلدى. بانك كاپيتالىن نىعايتۋدىڭ قوسىمشا وڭ فاكتورلارى ەكونوميكالىق جاعداي جەنە 2023 جىلى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ بولدى. پاندەمييادان كەيٸنگٸ تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس جەنە گەوساياسي وقيعالار اياسىندا قارجىلىق اكتيۆتەردٸڭ اعىنى وسى كەزەڭدە بانكتٸك وپەراتسييالاردىڭ كەڭەيۋٸنە جەنە ايتارلىقتاي پايدا تابۋعا ىقپال ەتتٸ.
2023 جىل وسىعان بايلانىستى رەكوردتىق جىل بولدى, بانك سەكتورىنىڭ كاپيتالى شامامەن ٷشتەن بٸرگە ٶستٸ. 2024 جىلى دا بانكتەر ٷشٸن قولايلى بولدى: 10 ايدا بانك كاپيتالى 20,3%-عا ٶسٸپ, 9,0 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە رەزەرۆتٸك كاپيتال 30,1%-عا ٶستٸ. بانك كاپيتالىنىڭ اعىمداعى دەڭگەيٸ قازاقستاندىق بانكتەردٸڭ ەكونوميكالىق تۋربۋلەنتتٸلٸك كەزەڭگە ىقتيمال دايىندىعىن كٶرسەتەدٸ.
جوعارى كاپيتالداندىرۋ بانكتەرگە بارلىق سەگمەنتتەر بويىنشا نەسيە بەرۋ فۋنكتسيياسىن ورىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ
جىل باسىنان بەرٸ بانك اكتيۆتەرٸ 7 ترلن تەڭگەگە ٶسٸپ, 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا 58,5 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. بانك سەكتورى اكتيۆتەرٸنٸڭ قۇرىلىمى ەرتاراپتاندىرىلعان, بٸراق بانكتەن بانككە دەيٸنگٸ ارالىقتاعى ەرتاراپتاندىرۋ دەرەجەسٸ ەرتٷرلٸ جەنە بۇل بيزنەس مودەلدەرٸنە بايلانىستى. اكتيۆتەردٸڭ كٶپ بٶلٸگٸ پايىزدىق كٸرٸستٸ قۇرايتىن اكتيۆتەرگە – نەسيەلٸك پورتفەلگە (53,2%) جەنە باعالى قاعازدار پورتفەلٸنە (20,4%) باعىتتالعان.
بانك سەكتورىنداعى نەسيەلەرگە سۇرانىس تۇراقتى جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسقان. 2024 جىلعى 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا بانكتەردٸڭ نەسيە پورتفەلٸ 33,8 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى, بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 20,4%-عا ارتىق. قول جەتكٸزٸلگەن ٶسٸم بٶلشەك جەنە كورپوراتيۆتٸك سەكتورلاردا كرەديتتەۋ كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى. ٶز كەزەگٸندە, بانك سەكتورى بيزنەسكە بەرگەن قارىزدار كٶلەمٸنٸڭ جىلدىق ٶسٸمٸ 2 ترلن تەڭگەنٸ (+17,4%) قۇرادى, ال بٶلشەك ساۋدا پورتفەلٸ 3,9 ترلن تەڭگەگە (+24,6%) ٶستٸ. بٶلشەك نەسيەلەۋ سالاسىنىڭ لوكوموتيۆٸ ەلٸ دە تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر بولىپ تابىلادى. 2024 جىلدىڭ 10 ايىندا بۇل كٶلەم 27,1% - عا ٶستٸ. بەلسەندٸ ٶسٸپ كەلە جاتقان تاعى بٸر سەگمەنت - يپوتەكا. 2024 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ يپوتەكالىق پورتفەل 10,6%-عا ٶستٸ. كورپوراتيۆتٸك قارىزدار قۇرىلىمىندا نەگٸزگٸ كٶلەم ٶنەركەسٸپ سالاسىن تانىتۋشى كليەنتتەر ماڭايىندا شوعىرلانعان (40,2%).
بانك سەكتورى اكتيۆتەرٸنٸڭ ساپاسى جاقسى دەپ باعالانادى: تەۋەكەلدەرٸ قالىپتى, ال نەسيە پورتفەلٸنٸڭ ساپاسى - جوعارى
وتاندىق بانك سەكتورىنىڭ اكتيۆتەرٸمەن بايلانىستى تەۋەكەل دەڭگەيٸنە قاراي كرەديتتٸك پورتفەل ساپاسىنىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸن شوعىرلانۋ دەڭگەيٸ (قارىز الۋشىنىڭ تيپٸ بويىنشا, 25 ٸرٸ قارىز الۋشىعا), مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەك كٶلەمٸ, رەزەرۆتەردٸڭ جەتكٸلٸكتٸلٸك دەڭگەيٸ بويىنشا باعالاۋعا بولادى. بٶلشەك نەسيەلەۋ سەگمەنتٸندەگٸ شوعىرلانۋدىڭ جوعارىلاۋى ەكٸ جولمەن قاراستىرىلۋى مٷمكٸن. بٸر جاعىنان, بۇل وسى بانكتٸك قىزمەتكە سۇرانىستىڭ ٶسۋٸن كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن, ەكٸنشٸ جاعىنان, حالىقتىڭ نەسيەلەنۋ دەڭگەيٸ ارتىپ كەلەدٸ. قارىز الۋشى العان ەربٸر نەسيە ونىڭ كٸرٸستەرٸن ازايتادى جەنە قارىزعا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن تٶمەندەتەدٸ. مۇنداي جاعداي بٸردەن نازارعا ٸلٸنەدٸ. ەلٸمٸزدە بٶلشەك كرەديتتەردٸڭ ٷلەسٸ جوعارى بانكتەر ٷشٸن كاپيتالدىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸگٸنە قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرۋ, سونىمەن قاتار ٶزگە دە بٸرقاتار شارالار ٸسكە اسىرىلدى; قارجى رەتتەۋشٸسٸ ورىنداۋعا مٸندەتتٸ نورماتيۆ — قارىز الۋشىنىڭ تابىسىنا قارىزدىڭ كوەففيتسيەنتٸن ەنگٸزدٸ. نورماتيۆتٸڭ ماقساتى - ازاماتتاردىڭ بورىشتىق جٷكتەمەسٸنٸڭ شامادان تىس ٶسۋٸن شەكتەۋ جەنە قارىز الۋشىنى ٶز مٷمكٸندٸگٸنەن اساتىن سوماعا كرەديتتەۋگە جول بەرمەۋ.
بانك سەكتورىنىڭ تەۋەكەلدەرٸن جٷيەلٸك دەڭگەيدە شەكتەۋ ٷشٸن قر ۇلتتىق بانكٸ قارجىلىق تۇراقتىلىق جٶنٸندەگٸ كەڭەس دەڭگەيٸندە كاپيتالدىڭ كونترتسيكلدٸك بۋفەرٸ سيياقتى قۇرالدى دا بايقاپ, زەرتتەپ, تالقىلاپ جاتىر. سونىمەن قاتار, 25 ٸرٸ قارىز الۋشىنىڭ تەۋەكەلدەرٸنٸڭ شوعىرلانۋ دەڭگەيٸ ورتاشا دەپ باعالانادى جەنە سەكتور بويىنشا ورتا ەسەپپەن 37% -دى قۇرايدى.
2024 جىلعى 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا بانك سەكتورى بويىنشا مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەك كٶلەمٸ 30 كٷننەن اسقاندارى (NPL30+) 4,4%-دى قامتىدى. سونىمەن قاتار, پروبلەمالىق قارىزدىڭ 90 كٷننەن اسا كەشٸكتەرۋشٸلەر ٷلەسٸ (NPL90+) 3,3% دەڭگەيٸندە قالىپتاستى. نەسيەلٸك پورتفەلدٸڭ جىلدىق 20,4% ٶسۋٸمەن npl90 + دەڭگەيٸ ٶزگەرگەن جوق. سونىمەن قاتار, 90 + پروبلەمالىق بەرەشەكتٸ پروۆيزييالارمەن جابۋ دەڭگەيٸ جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر - 68,9%.
بانك سەكتورىنىڭ اعىمداعى ٶتٸمدٸلٸك قورى جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر
ٶتٸمدٸلٸك تۇرعىسىنان بانك سەكتورىنىڭ جاعدايى قولايلى, الدا-جالدا كٶپتەپ قاراجات الىنسا, ونىڭ ورنىن جابۋ ٷشٸن ول قابٸلەتتٸ. مەسەلەن, قىسقا مەرزٸمدٸ ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ نورماتيۆتٸك دەڭگەيٸ ەڭ تٶمەنگٸ تالاپ ەتٸلەتٸن شەكتەن ەدەۋٸر اسىپ تٷسەدٸ جەنە سەكتور بويىنشا 2024 جىلعى 1 قاراشادا 233,1% -دى قۇرايدى.
2024 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ باسىندا بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرٸندەگٸ ٶتٸمدٸلٸگٸ جوعارى اكتيۆتەردٸڭ ٷلەسٸ تۇراقتى – 30,3% دەڭگەيٸندە بولدى. بۇل رەتتە بانك سەكتورىنداعى ٶتٸمدٸلٸگٸ جوعارى اكتيۆتەردٸڭ جالپى جىلدىق ٶسٸمٸ 3,1 ترلن تەڭگەنٸ (+21,5%) قۇرادى. الايدا ٶتٸمدٸلٸك تەۋەكەلٸ ٶتٸمدٸ اكتيۆتەردٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸنە عانا بايلانىستى ەمەس. ەگەر قورلاندىرۋ كٶزٸ شوعىرلانعان بولسا نەمەسە تۇراقسىز قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ بولسا, بۇل ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ جەتٸسپەۋٸشٸلٸگٸنە ەكەلٸپ سوعۋى مٷمكٸن.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاندىق بانكتەر قارىز الۋدىڭ ەرتٷرلٸ كٶزدەرٸنە قول جەتكٸزە الادى جەنە ٶز قاراجاتىنىڭ جەتكٸلٸكتٸ كٶلەمٸنە يە. بۇل قورلاندىرۋدىڭ تەڭدەستٸرٸلگەن قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. الايدا, بانكتەر بٷگٸندە رەسۋرستىق بازانى قالىپتاستىرۋدىڭ ٸشكٸ كٶزدەرٸنە شوعىرلانعان: كليەنتتەردٸڭ سالىمدارى بانكتٸك مٸندەتتەمەلەردٸڭ 67,3% قۇرايدى. مۇنداي قورلاندىرۋ قۇرىلىمى سىرتقى ماكروەكونوميكالىق داعدارىس سالدارىنىڭ ەسەرٸنە تويتارىس بەرە الادى.
2024 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ باسىندا كليەنتتەردٸڭ سالىمدارى 39,3 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ, بۇل ٶتكەن جىلعى كٶرسەتكٸشتەن 18,7%-عا جوعارى. قازان ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دەپوزيتتەردٸ دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸ 25,4% قۇرادى. ەكونوميكانى دوللارلاندىرۋعا قارسى ٸس-شارالار 2016 جىلى ٸسكە اسىرىلا باستادى. نەتيجەسٸندە تەڭگە تٷرٸندەگٸ سالىمداردىڭ ٷلەسٸ 2016 جىلدان باستاپ 21,0% -دان 74,6 -عا دەيٸن ٶستٸ. تەڭگەدەگٸ قورلاندىرۋدىڭ جوعارى ٷلەسٸ بانكتەردٸڭ جالپى شىعىستارىن ارتتىرادى, ٶيتكەنٸ تەڭگەدەگٸ دەپوزيتتەر بويىنشا ستاۆكالار تاريحي ەڭ جوعارى دەڭگەيدە, الايدا ۆاليۋتالىق تەۋەكەلدٸ جەنە ايىرباس باعامىنىڭ اۋىتقۋلارىنا تەۋەلدٸلٸكتٸ تەڭەستٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٶز كەزەگٸندە, كليەنتتەردٸڭ جيىنتىق قاراجاتىنىڭ 57,7%-ى بٶلشەك سالىمدارعا تيەسٸلٸ, بۇل سەكتوردىڭ ٸرٸ كورپوراتيۆتٸك كليەنتتەرگە (دەپوزيتورلارعا) شوعىرلانۋ تەۋەكەلدەرٸن ايتارلىقتاي تٶمەندەتەدٸ.
بانك سەكتورىنداعى قورلاندىرۋدىڭ تۇراقتىلىعى مەرزٸمٸنەن بۇرىن اقشا الۋعا شەكتەۋلەر ەنگٸزٸلگەن مەرزٸمدٸ جەنە جيناقتىق دەپوزيتتەرٸنٸڭ ارقاسىندا قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. دەپوزيتتٸك پورتفەلدٸڭ بۇل سەگمەنتٸ 2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ 15,5% - عا ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ. بۇل رەتتە جالپى ٶسٸم 3,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى.
جوعارى تابىس - بانك قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ بەلگٸسٸ
2022 جىلدان باستاپ بانك سەكتورى پايدا تابۋمەن كەلەدٸ. 2024 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دا وڭ قارجىلىق نەتيجە بايقالادى – 2,1 ترلن تەڭگە, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ نەتيجەسٸنەن 18,2% - عا ارتىق. قارجىلىق نەتيجەنٸڭ نەگٸزگٸ قۇرامداس بٶلٸگٸ جىلدىق ٶسٸم 24,3%-دى كٶرسەتكەن تازا پايىزدىق كٸرٸستەر بولدى. پروۆيزييالاردى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان شىعىستار بٸر جىلدا 3,4%- عا شامالى ٶستٸ, بۇل جيىنتىق پايىزسىز شىعىستار قۇرىلىمىندا 3,8% -دى قۇرادى. باسقا كٸرٸستٸلٸك كٶرسەتكٸشتەرٸنە كەلەتٸن بولساق, اكتيۆتەردٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸ (ROA) 2024 جىلدىڭ10ن ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,6% (سول كەزەڭدە 2023 — 4,6%), كاپيتالدىڭ كٸرٸستٸلٸگٸ (ROE) — 33,3%-دى (36,6%) قۇرادى. تازا پايىزدىق مارجا كٶرسەتكٸشٸ ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 6,4%-دان 6,6%-عا دەيٸن ٶستٸ.
تۇتاستاي العاندا, قازاقستاننىڭ بانك سەكتورى سىن-قاتەرلەرگە, ەلەمدٸك داعدارىستارعا جەنە قولايسىز ٸشكٸ ەكونوميكالىق فاكتورلارعا تٶتەپ بەرە الادى.
بۇل كاپيتالدىڭ جوعارى قورلارى, اكتيۆتەردٸ ەرتاراپتاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جەنە قاداعالاۋ جٷيەسٸ ارقىلى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. سونىمەن بٸرگە سەكتوردى ودان ەرٸ كەڭەيتۋ جەنە دامىتۋ ٷشٸن مىنانداي العىشارتتار جاسالدى: قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ جەتكٸلٸكتٸ قورى قامتاماسىز ەتٸلدٸ جەنە قاجەتتٸ رەسۋرستىق بازا قالىپتاستىرىلدى. مۇنىڭ بەرٸ حالىقارالىق رەيتينگتٸك اگەنتتٸكتەردٸڭ باعالاۋى بويىنشا راستالادى. 2024 جىلعى 9 قىركٷيەكتە قازاقستان Moody' s – Baa1 حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتٸگٸنٸڭ شكالاسى بويىنشا "تۇراقتى" بولجام دەگەندٸ الىپ, ٶز تاريحىنداعى ەڭ جوعارى رەيتينگكە يە بولدى. قازاقستاننىڭ كرەديتتٸك رەيتينگٸن ارتتىرۋ ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسۋ قارقىنىمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزدەردٸڭ ٷزدٸكسٸز جاقسارۋىنا بايلانىستى. قازاقستاندىق دەپوزيتتەرگە كەپٸلدٸك بەرۋ قورىنىڭ تۇراقتىلىعىنا كەلەتٸن بولساق, قازٸرگٸ ۋاقىتتا مۇندا تريلليون تەڭگەدەن استام كٶلەمدە رەزەرۆ جيناقتالعان.
قدكبق ارنايى رەزەرۆٸنٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن دەپوزيتتەر كٶلەمٸنە قاتىناسى نەمەسە ارنايى رەزەرۆتٸڭ جەتكٸلٸكتٸلٸك كوەففيتسيەنتٸ 5,1% قۇرايدى. ال زاڭنامالىق مينيمۋم - 5%.
