2026 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا قازاقستانداعى باستاپقى تۇرعىن ٷي نارىعىندا پەتەر ساتۋ كٶلەمٸ ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 20–25%-عا تٶمەندەدٸ. الايدا سۇرانىستىڭ ازايعانىنا قاراماستان, جاڭا تۇرعىن ٷيلەردٸڭ باعاسى ٶسٸپ كەلەدٸ. مۇنىڭ سەبەبٸن قۇرىلىس سالاسىنداعى Qazaq Expert Club ساراپشىسى ديليارا سەيتنۇروۆا تٷسٸندٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, باعانىڭ قىمباتتاۋىنا ەسەر ەتكەن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – 2026 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ باستاپقى تۇرعىن ٷيگە قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ (ققس) ەنگٸزٸلۋٸ.
«قۇرىلىس جوباسى مەن كومپانييانىڭ باعا ساياساتىنا بايلانىستى جاڭا تۇرعىن ٷيلەردٸڭ قۇنى ورتا ەسەپپەن 10–12%-عا ٶستٸ», – دەيدٸ ول.
بۇدان بٶلەك, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ, لوگيستيكانىڭ, جۇمىس كٷشٸنٸڭ جەنە جەر تەلٸمدەرٸنٸڭ قىمباتتاۋى دا تۇرعىن ٷي باعاسىنا قىسىم جاساپ وتىر. بۇل ەسٸرەسە الماتىدا ايقىن بايقالادى.
سەيتنۇروۆا تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور رەتٸندە ەكونوميكانىڭ قىمبات قارجىلاندىرىلۋىن اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانكتٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمەسٸ تٶمەندەگەنٸمەن, جىلدىق 17% دەڭگەيٸندە قالىپ وتىر.
«قازٸر دەۆەلوپەرلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ بانك نەسيەسٸنە سٷيەنٸپ جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸر شارشى مەتردٸڭ قۇنى نەسيە الۋ كەزەڭٸندە-اق قارجىلىق مودەلگە ەنگٸزٸلەدٸ. سوندىقتان قۇرىلىس كومپانييالارى بانكتەرمەن كەلٸسٸلگەن دەڭگەيدەن تٶمەن باعا ۇسىنا المايدى. ٶيتكەنٸ بۇل جوبانىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى مەن نەسيە مٸندەتتەمەلەرٸنە ەسەر ەتەدٸ», – دەدٸ ساراپشى.
ونىڭ سٶزٸنشە, 2026 جىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ كٷشٸنە ەنەتٸن جاڭا قۇرىلىس كودەكسٸ دە سالاعا قوسىمشا جٷكتەمە ەكەلەدٸ.
«بۇل ساتىپ الۋشىلار ٷشٸن قۇرىلىس ساپاسىنا باقىلاۋدىڭ كٷشەيۋٸن جەنە كەپٸلدٸك مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ كەڭەيۋٸن بٸلدٸرەدٸ. ال قۇرىلىس كومپانييالارى تەحنيكالىق قاداعالاۋ, ساقتاندىرۋ جەنە تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋعا كٶبٸرەك قاراجات جۇمساۋعا مەجبٷر بولادى», – دەدٸ ول.
قۇرىلىس كومپانييالارى شەتەلگە بەت بۇرىپ جاتىر
نارىقتاعى قيىندىقتاردىڭ ۋاقىتشا ەمەس ەكەنٸن قۇرىلىس سالاسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ دە ايتىپ جٷر. ٸرٸ قۇرىلىس كومپانييالارىنىڭ بٸرٸنٸڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ايدىن راحىمباەۆ سوڭعى التى اي بويى نارىقتاعى جاعدايدىڭ كٷردەلٸ ەكەنٸن جەنە ونىڭ تەز قالپىنا كەلەتٸنٸنە سەنۋ قيىن ەكەنٸن مەلٸمدەگەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, كومپانييا بۇل جاعدايعا جاۋاپ رەتٸندە ٶزبەكستان نارىعىنا بەلسەندٸ شىعا باستاعان. سەبەبٸ الماتىداعى ساتىلىم تٶمەندەپ جاتقاندا, تاشكەنتتە كەرٸسٸنشە ٶسٸم بايقالادى.
دەگەنمەن ديليارا سەيتنۇروۆا مۇنداي قادام ەربٸر كومپانييا ٷشٸن تيٸمدٸ بولعانىمەن, ەل ەكونوميكاسىنا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ايتتى.
«جەكەلەگەن بيزنەس ٷشٸن شەتەل نارىعىنا شىعۋ – قيسىندى شەشٸم. بٸراق بۇل ٷردٸس جاپپاي سيپات السا, قازاقستان كاپيتالدان, تەحنولوگييادان جەنە بٸلٸكتٸ مامانداردان ايىرىلۋى مٷمكٸن», – دەدٸ ساراپشى.
داعدارىستان شىعۋدىڭ جولى قانداي?
سەيتنۇروۆا قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ ٷشٸن بٸرنەشە باعىتتى ۇسىندى. بٸرٸنشٸسٸ – قالالاردى رەنوۆاتسييالاۋ جەنە ەسكٸ اۋدانداردى قايتا جاڭعىرتۋ.
«جاڭا تۇرعىن ٷي نارىعى بٸرتٸندەپ قانىعىپ كەلەدٸ. ال رەنوۆاتسييانىڭ ەلەۋەتٸ ٶتە جوعارى. تەك الماتىنىڭ ٶزٸندە 1 400-دەن استام ەسكٸ جەنە اپاتتى ٷي بار. بۇل – قۇرىلىس كومپانييالارى ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك», – دەيدٸ ول.
ەكٸنشٸ باعىت – مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ سەرٸكتەستٸگٸن كٷشەيتۋ. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تەتٸكتەرٸ تەۋەكەلدەردٸ بٶلٸسۋگە جەنە ٸرٸ قالالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٷشٸنشٸ ماڭىزدى مەسەلە – تۇرعىنداردىڭ سەنٸمٸن قالپىنا كەلتٸرۋ.
«سۇرانىس تەك باعانىڭ قىمباتتىعىنان تٶمەندەپ وتىرعان جوق. كٶپشٸلٸك ۇزاققا سوزىلعان قۇرىلىس پەن سەنٸمسٸز كومپانييالاردان قاۋٸپتەنەدٸ. ەسكروۋ-شوتتار, اشىق تٸزٸلٸمدەر جەنە كەڭەيتٸلگەن كەپٸلدٸكتەر ساتىپ الۋشىلاردىڭ سەنٸمٸن قايتارا الادى», – دەدٸ سەيتنۇروۆا.
سونىمەن قاتار ول ينستيتۋتسيونالدىق جالعا بەرۋ جٷيەسٸن, جىلجىمايتىن مٷلٸك قورلارىن جەنە بٶلٸپ تٶلەۋ باعدارلامالارىن دامىتۋ قاجەت دەپ سانايدى.
قازٸرگٸ تاڭدا قۇرىلىس كومپانييالارى رەسمي باعانى تٶمەندەتۋدٸڭ ورنىنا جەكەلەگەن پەتەرلەرگە جەڭٸلدٸكتەر ۇسىنىپ, يپوتەكانى سۋبسيدييالاۋ مەن بٶلٸپ تٶلەۋ باعدارلامالارىن ٸسكە قوسىپ جاتىر. سەبەبٸ باعانى تٸكەلەي تٶمەندەتۋ بانكتەر مەن بۇرىن ٷي ساتىپ العان كليەنتتەردٸڭ تەرٸس رەاكتسيياسىن تۋدىرۋى مٷمكٸن.
بٷگٸندە تۇرعىن ٷيگە دەگەن سۇرانىستىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ «7–20–25», «ناۋرىز», «الماتى جاستارى» باعدارلامالارى مەن وتباسى بانكٸنٸڭ ٶنٸمدەرٸ ارقىلى ساقتالىپ وتىر.
ساراپشىنىڭ بولجامىنشا, الداعى كەزەڭدە نارىقتاعى جاعداي ينفلياتسييا دەڭگەيٸ مەن ۇلتتىق بانكتٸڭ شەشٸمدەرٸنە بايلانىستى بولادى. ەگەر ينفلياتسييا جوعارى كٷيٸندە قالسا, بازالىق مٶلشەرلەمە تەز تٶمەندەمەيدٸ, سەيكەسٸنشە كوممەرتسييالىق يپوتەكا دا قىمبات بولىپ قالا بەرەدٸ.
سەيتنۇروۆا جاقىن ۋاقىتتا جاڭا تۇرعىن ٷيلەردٸڭ رەسمي باعاسى ايتارلىقتاي ارزاندايدى دەپ كٷتپەيدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ساتىپ الۋشىلار ٷشٸن جەڭٸلدٸكتەر, بٶلٸپ تٶلەۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن ارنايى اكتسييالار كٶبەيگەنٸمەن, باعالاردىڭ كٷرت تٶمەندەۋٸ ەكٸتالاي.
«قۇرىلىس سالاسىن داعدارىستان شىعارۋدىڭ تيٸمدٸ جولى – شەتەلگە كەتۋ ەمەس, ەل ٸشٸندە رەنوۆاتسييانى, رەدەۆەلوپمەنتتٸ جەنە مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك جوبالارىن دامىتۋ. ول ٷشٸن سۇرانىس بار, تەك تيٸمدٸ قارجىلىق مودەلدەر مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ سەنٸمٸ قاجەت», – دەپ تٷيٸندەدٸ ديليارا سەيتنۇروۆا.
