شىعىستانۋشى جانات مومىنقۇلوۆ قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يزرايل پرەمەر-مينيسترٸ بينيامين نەتانياحۋ اراسىنداعى تەلەفون ارقىلى سٶيلەسۋدٸڭ ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق ساياسي مەنٸن, قازاقستاننىڭ اۆراام كەلٸسٸمدەرٸنە قوسىلۋىن, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ «ورتا دەرجاۆا» رەتٸندەگٸ رٶلٸنٸڭ كٷشەيۋٸن ساراپتادى.
– يزرايل تاراپىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يزرايل پرەمەر-مينيسترٸ بينيامين نەتانياحۋ تەلەفون ارقىلى سٶيلەستٸ. بۇل سيگنالدى يزرايلدٸڭ سىرتقى ساياسي كٷن تەرتٸبٸندە جەنە كەڭٸرەك ٶڭٸرلٸك كونتەكستە قازاقستاننىڭ قابىلدانۋى تۇرعىسىنان قالاي باعالايسىز?
– توقاەۆ پەن نەتانياحۋ اراسىنداعى تەلەفون ەڭگٸمەسٸنٸڭ ماڭىزى يران اينالاسىنداعى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بٸردەن كٶرشٸلەس ەلدەردٸڭ نازارىن اۋدارادى. يزرايل تاراپىنىڭ باستاما كٶتەرۋٸ قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ تاڭدا يزرايل ٷشٸن تەك ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىق تۇرعىسىنان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اۆراام كەلٸسٸمدەرٸن قوسا العاندا, ٶڭٸرلٸك باستامالاردىڭ كەڭ ارحيتەكتۋراسىندا پەرسپەكتيۆالى ەرٸپتەس رەتٸندە قابىلدانىپ وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ.تەلەفون بايلانىسىنىڭ دەل تەل-اۆيۆ تاراپىنان باستالۋى قازاقستاننىڭ ورتالىق ازييا, تاياۋ شىعىس جەنە جاھاندىق ديپلوماتييالىق پلاتفورمالار اراسىنداعى كٶپٸر رەتٸندەگٸ رٶلٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن اڭعارتادى. بۇل – استانانىڭ سىرتقى ساياسي باعىتىنا دەگەن قۇرمەتتٸڭ كٷشەيٸپ, كٶپقىرلى ديالوگ فورماتتارىنا ۇمتىلىسىنىڭ مويىندالۋى.
– ەڭگٸمە بارىسىندا تاراپتار قازاقستان مەن يزرايل اراسىنداعى كٶپجىلدىق ەرٸ كٶپقىرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ بٸرتٸندەپ دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸندە بۇل سەرٸكتەستٸك قاي سالالاردا ستراتەگييالىق سيپات الىپ وتىر?
– قازاقستان–يزرايل سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ ستراتەگييالىق ٶلشەمٸ ٶركەنيەتتەر مەن ٶڭٸرلەر اراسىنداعى ديالوگتى قامتيدى. سوڭعى جىلدارى يزرايلمەن ىنتىماقتاستىق دەستٷرلٸ ساياسي-ديپلوماتييالىق بايلانىستار شەڭبەرٸنەن شىعىپ, بٸرتٸندەپ پراكتيكالىق ەرٸ ستراتەگييالىق مازمۇنعا يە بولا باستادى.
بٸرٸنشٸ باعىت – ەنەرگەتيكا جەنە تەحنولوگييالار. يزرايل كومپانييالارىنىڭ قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋعا, اتاپ ايتقاندا قۇبىر جەلٸلەرٸن مونيتورينگتەۋ, ەنەرگەتيكالىق جٷيەلەردٸ كيبەرقاۋٸپتەردەن قورعاۋ, سونداي-اق يادرولىق وتىن مەن بولاشاق تەحنولوگييالار سالاسىنا قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
ەكٸنشٸ باعىت – جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ مەن سىندارلى (كريتيكالىق) مينەرالدار. قازاقستان جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكانىڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋعا جەنە ماڭىزدى شيكٸزات جەتكٸزۋ تٸزبەگٸندەگٸ ورنىن كٷشەيتۋگە مٷددەلٸ. بۇل سالادا يزرايلدٸك تەحنولوگييالىق كومپانييالارمەن جەنە پارسى شىعاناعىنان كەلەتٸن ينۆەستيتسييالارمەن بٸرلەسكەن جوبالار جٷزەگە اسۋى ىقتيمال.
ٷشٸنشٸ باعىت – لوگيستيكا جەنە كٶلٸك. قازاقستاننىڭ «ورتا دەلٸزٸ» ازييا مەن ەۋروپانى بايلانىستىرادى. اۆراام كەلٸسٸمدەرٸ اياسىندا تەحنولوگييالار مەن قارجىنى تارتۋ بۇل باعىتتاردى جاھاندىق جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸنە تەرەڭٸرەك كٸرٸكتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسى ەكونوميكالىق جەنە تەحنولوگييالىق بايلانىستاردىڭ جيىنتىعى ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىققا ايقىن ستراتەگييالىق سيپات بەرەدٸ.
– يزرايل پرەمەر-مينيسترٸ قازاقستاننىڭ اۆراام كەلٸسٸمدەرٸنە قوسىلعانى ٷشٸن پرەزيدەنت توقاەۆقا العىس بٸلدٸردٸ. بۇل قادامدى ٶڭٸرلٸك ديپلوماتييا تۇرعىسىنان قالاي باعالايسىز?
– اۆراام كەلٸسٸمدەرٸنە قوسىلۋدىڭ ماڭىزىن اسىرا باعالاۋ قيىن. قازاقستاننىڭ بۇل قادامى تازا دەكلاراتيۆتٸ ديپلوماتييا شەڭبەرٸنەن شىققان ناقتى ساياسي شەشٸم رەتٸندە قابىلداندى. يزرايلمەن ديپلوماتييالىق قاتىناستار بۇرىننان بار بولعانىمەن, كەلٸسٸمدەرگە رەسمي قاتىسۋ ەكونوميكالىق جەنە تەحنولوگييالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ٷشٸن جاڭا ساياسي-قۇقىقتىق الاڭ قالىپتاستىرادى.ٶڭٸرلٸك ديپلوماتييا تۇرعىسىنان بۇل قادام بٸرنەشە سەبەپپەن ماڭىزدى. بٸرٸنشٸدەن, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازييا, تاياۋ شىعىس جەنە جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸك پەن ىنتىماقتاستىق باستامالارى اراسىنداعى كٶپٸر رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتادى. ەكٸنشٸدەن, بۇل قادام ٸرٸ دەرجاۆالار مەن ٶڭٸرلٸك بلوكتار اراسىنداعى ىقپال ٷشٸن جاھاندىق بەسەكە جاعدايىندا جاسالعان سالماقتى ستراتەگييالىق مانيوۆر رەتٸندە قابىلدانادى. اۆراام كەلٸسٸمدەرٸ تەك قاتىناستاردى قالىپقا كەلتٸرۋ تەتٸگٸ عانا ەمەس, ەكونوميكا, قاۋٸپسٸزدٸك جەنە تەحنولوگييا سالالارىنداعى پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىق پلاتفورماسىنا اينالۋدا.
– قازاقستان دەستٷرلٸ تٷردە بايىپتى ەرٸ پراگماتيكالىق سىرتقى ساياسات جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. وسىنداي تەسٸل استانانىڭ حالىقارالىق ديالوگ باستامالارىنا تابيعي تٷردە كٸرٸگۋٸنە قانشالىقتى مٷمكٸندٸك بەردٸ?
– قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ پراگماتيزمٸ وڭتٷستٸك باعىتقا قاراي قوزعالىستى دا قامتيدى. كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ سكەپسيسٸنە قاراماستان, تاياۋ شىعىستىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ. قاقتىعىستارعا ارالاسپاۋ, ەرتٷرلٸ گەوساياسي كٷش ورتالىقتارىنىڭ مٷددەلەرٸن تەڭگەرۋ جەنە ناقتى نەتيجەگە ۇمتىلۋ – قازاقستاننىڭ بايىپتى سىرتقى ساياساتىنىڭ باستى بەلگٸلەرٸ. وسى قاسيەتتەر استانانى جاھاندىق فورماتتاردا, سونىڭ ٸشٸندە اۆراام كەلٸسٸمدەرٸن كەڭەيتۋ باستامالارىندا دا, ٸشكٸ جەنە سىرتقى تۇراقتىلىققا نۇقسان كەلتٸرمەي, ورگانيكالىق تٷردە ىقپالداسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل تەسٸل سەرٸكتەستەر تاراپىنان سەنٸمدٸ كٷشەيتٸپ, قازاقستانعا ەرتٷرلٸ كٷش ورتالىقتارىمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋدا مانيوۆر جاساۋعا كەڭ مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
– تاراپتار جوعارى دەڭگەيدەگٸ ساپارلاردى قوسا العاندا, بەلسەندٸ بايلانىستاردى جالعاستىرۋعا كەلٸستٸ. بۇل سيمۆوليكادان ناقتى ٸسكە كٶشۋ ٷشٸن قانشالىقتى ماڭىزدى?
– جوعارى دەڭگەيدەگٸ بەلسەندٸ بايلانىستار سيمۆوليكادان ناقتى ٸسكە ٶتۋدٸڭ نەگٸزگٸ تەتٸگٸ بولىپ تابىلادى. ساياسي مەلٸمدەمەلەر مەن سيگنالداردىڭ ٶز ورنى بار, الايدا ناقتى نەتيجەگە تەك تەرەڭدەتٸلگەن جۇمىس بايلانىستارى, دەلەگاتسييالار الماسۋى, تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق ميسسييالار مەن ينۆەستيتسييالىق جوبالار ارقىلى عانا قول جەتكٸزۋگە بولادى. كٶشباسشىلار دەڭگەيٸندەگٸ تۇراقتى ديالوگ ٶزارا سەنٸمدٸ نىعايتىپ, بٸرلەسكەن ەكونوميكالىق باستامالاردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى.
– جالپى العاندا, پرەزيدەنت توقاەۆ پەن قازاقستاننىڭ «ورتا دەرجاۆا» بەينەسٸن قالىپتاستىرۋداعى ٷلەسٸن قالاي باعالايسىز?
– بايلانىستاردىڭ تەرەڭدەۋٸ اياسىندا قازاقستاندى ەلەمدٸك كٷش ورتالىقتارى «ورتا دەرجاۆا» رەتٸندە بارعان سايىن مويىنداي باستادى. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان ٸرٸ دەرجاۆالار مەن ٶڭٸرلٸك بلوكتار اراسىندا تيٸمدٸ تەڭگەرٸم ساقتاي الاتىن مەملەكەت ەكەنٸن دەلەلدەپ كەلەدٸ. بۇل – پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتتان, كٶپجاقتى باستامالاردان, ٶڭٸرلٸك فورماتتارعا (مىسالى, C5+1) بەلسەندٸ قاتىسۋدان جەنە اۆراام كەلٸسٸمدەرٸ سيياقتى جاڭا ٶزارا ٸس-قيمىل پلاتفورمالارىن ۇلتتىق مٷددەلەردٸ ٸلگەرٸلەتۋ مەن ٶڭٸرلٸك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا پايدالانۋ دايىندىعىنان ايقىن كٶرٸنەدٸ.
