قازاقستان بۇۇ جارعىسىنا قاتاڭ سەيكەستٸكتە كەڭ اۋقىمدى كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىققا بەيٸلدٸلٸگٸن ايقىن كٶرسەتٸپ وتىر. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2024 جىلعى قىركٷيەكتەگٸ حالىققا جولداۋىندا مەلٸمدەدٸ. مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىق مەسەلەلەرٸن شەشۋدە بەلسەندٸ رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz قر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
2024 جىلى قازاقستان بٸرقاتار بەدەلدٸ حالىقارالىق ۇيىمدار مەن پلاتفورمالارعا تٶراعالىق ەتتٸ, بۇل ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە ىقپال ەتتٸ. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (شىۇ), تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا (تمۇ), ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم سارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە (اٶسشك), ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا (ۇقشۇ), ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸنە جەنە حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنا (حاقق) تابىستى تٶراعالىق ەتۋ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ىقپالىن نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى, سونداي-اق ديپلوماتييالىق مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتتٸ.
قازاقستاننىڭ شىۇ-عا تٶراعالىق ەتۋ بارىسىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى, قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, ەكولوگييالىق باستامالاردى جەنە تسيفرلىق ترانسفورماتسييانى قوسا العاندا, كەڭ اۋقىمدى تاقىرىپتاردى قامتيتىن 160-تان استام ٸس-شارا ٶتكٸزٸلدٸ. شارتتىق بازا قاتىسۋشى ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتاتىن 60 جاڭا قۇجاتپەن تولىقتىرىلدى. قازاقستان ەۋرازييا ەكونوميكاسىنىڭ, ساۋداسىنىڭ, كٶلٸكتٸك جەنە لوگيستيكالىق بايلانىسىنىڭ كونتينەنتتٸك بەلدەۋٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ۇيىمنىڭ 2035 جىلعا دەيٸنگٸ دامۋ ستراتەگيياسىنا باستاماشى بولدى. تٶراعالىقتىڭ باستى ٸس-شاراسى رەتٸندە العاش رەت «شىۇ پليۋس» فورماتىندا ٶتكەن استانا سامميتٸ بولدى.
اٶسشك تٶراعالىعىنىڭ نەگٸزگٸ جەتٸستٸگٸ ينستيتۋتسيونالدىق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە كٶشۋ بولدى. ترانسفورماتسييانىڭ جول كارتاسى اياسىندا جارعى مەن رەسٸمدەر ەرەجەلەرٸ ەزٸرلەندٸ, سەنٸم شارالارىنىڭ كاتالوگى جاڭارتىلدى, دانالار كەڭەسٸ, تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ فورۋمى جەنە اٶسشك قورى قۇرىلدى. قازاقستان قاتىسۋشى ەلدەردٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا باستاما كٶتەرٸپ, دەرەكتەر مەن تالدامالىق ماتەريالدارمەن الماسۋ پلاتفورماسىن ٸسكە قوستى.
تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ۇيىمىنا تٶراعالىق ەتۋ «TURKTIME!» اۋقىمدى باعدارلامانىڭ ٸسكە قوسىلۋىمەن ەرەكشەلەندٸ, سونداي-اق مەدەني جەنە ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى باستاماسى اياسىندا بٸلٸم بەرۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جەنە كەسٸپكەرلٸك سالاسىنداعى جوبالار ٸسكە اسىرىلدى. تۇراقتى ٶكٸلدەر مەحانيزمٸ قۇرىلدى, مەملەكەتتٸك رەمٸزدەر بٸرٸزدەندٸرٸلدٸ, ستراتەگييالىق جوبالاردى قولداۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسييالىق قور قۇرىلدى. قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا 45 ملرد اقش دوللارىنان اسقان ٶزارا ساۋدانىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
ۇقشۇ-عا تٶراعالىق ەتۋ بارىسىندا قازاقستان ترانسشەكارالىق قىلمىس, تەرروريزم جەنە ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمى سيياقتى ٶزەكتٸ قاتەرلەرگە قارسى ٸس-قيمىل جٶنٸندەگٸ باستامالاردى ٸلگەرٸلەتۋگە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرٸن, تاقىرىپتىق دٶڭگەلەك ٷستەلدەر مەن ەسكەري جاتتىعۋلاردى قوسا العاندا, 80-نەن استام ٸس-شارا ٶتكٸزٸلدٸ. تەجٸك-اۋعان شەكاراسىن نىعايتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 10 جىلدىق جۇمىستى اياقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنداعى قازاقستاندىق تٶراعالىقتىڭ (2024-2026 جىلدارى) كٷش-جٸگەرٸ حاقق جەتٸلدٸرۋ پروتسەسٸن اياقتاۋعا, ٶڭٸردٸڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ ٶزارا تيٸمدٸ مەحانيزمٸن ەزٸرلەۋگە, ەكولوگييالىق باعدارلامالاردىڭ ۋاقتىلى جەنە ساپالى ٸسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنٸڭ سالدارىن ەڭسەرۋ ماقساتىندا كەلٸسٸلگەن شارالار قابىلداۋعا شوعىرلانعان.
قازاقستاننىڭ سۋ ديپلوماتيياسى اياسىندا 2024 جىلى قىتايمەن, رەسەيمەن جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن ترانسشەكارالىق ٶزەندەر بويىنشا 35-كە جۋىق وتىرىس ٶتكٸزٸلدٸ. قىرعىزستانمەن جەنە ٶزبەكستانمەن شۋ, تالاس جەنە سىردارييا ترانسشەكارالىق ٶزەندەرٸ ارقىلى قازاقستانعا سۋ بەرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزٸلدٸ. قىتايمەن ەرتٸس جەنە ٸلە سيياقتى 20-دان استام ٶزەندەر بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلۋدە. ەلٸمٸزدٸڭ بۇۇ-دىڭ حالىقارالىق سۋ اعىندارىن كەمە قاتىناسىنان باسقاشا پايدالانۋ تٷرلەرٸنٸڭ قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسيياسىنا قوسىلۋى ماڭىزدى قادام بولدى.
2024 جىل ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸمەن كٶپجوسپارلى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تۇرعىسىنان سەرپٸندٸ جىل بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ورتالىق ازييانىڭ رەنەسسانسى: ورنىقتى دامۋ مەن ٶركەندەۋ جولىندا» باعدارلامالىق ماقالاسى ٶڭٸردەگٸ باۋىرلاستىق قاتىناستاردىڭ, تاتۋ كٶرشٸلٸك پەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸڭ فورماتىن بەلگٸلەدٸ.
ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ وا جٶنٸندەگٸ ارنايى ٶكٸلٸ جەنە بۇۇ ورتالىق ازييا ٷشٸن پرەۆەنتيۆتٸ ديپلوماتيياسى جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك ورتالىعىنىڭ باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸنٸڭ 6-شى وتىرىسىن ٶتكٸزۋ ماڭىزدى بولدى. سامميت قورىتىندىسى بويىنشا «وا-2040» ٶڭٸرلٸك كووپەراتسييانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا, 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتىڭ جول كارتاسىنا, سونداي-اق 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييانى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-قيمىل جوسپارىنا قول قويىلدى.
بۇدان باسقا قازاقستان قاقتىعىستاردى رەتتەۋدە دەلدال بولا وتىرىپ, حالىقارالىق ديپلوماتييادا ماڭىزدى رٶل اتقارۋدى جالعاستىرۋدا. استانا پروتسەسٸ اياسىندا بٸز سيرييا داعدارىسى بويىنشا كەلٸسسٶزدەر الاڭىن ۇسىندىق. قازاقستان نەگٸزگٸ قاتىسۋشىلاردى بٸرٸكتٸرەدٸ جەنە ىمىرالىق شەشٸمدەرگە قول جەتكٸزۋگە ىقپال ەتەدٸ. سونداي-اق ەل ٶڭٸرلٸك قاقتىعىستاردى شەشۋ ٷشٸن حالىقارالىق مەدياتسييا ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى, بۇل پروفيلاكتيكالىق ديپلوماتييا مەحانيزمدەرٸن دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام بولادى.
قازاقستان ەلەمدٸك ساياساتقا ينتەگراتسييانىڭ جوعارى دەرەجەسٸن كٶرسەتٸپ وتىر. ەلٸمٸز ەنەرگەتيكا, كٶلٸك, ساۋدا جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالار سالالارىنداعى ٸرٸ ٶڭٸرلٸك جوبالارعا باستاماشى بولىپ وتىر. ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن دامىتۋ, «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» جوباسى اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق جەنە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا بەلسەندٸ قاتىسۋ ەلٸمٸزدٸڭ جاھاندىق ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا بەيٸلدٸلٸگٸن راستايدى. جاسىل تەحنولوگييالار مەن ەكونوميكانى دەكاربونيزاتسييالاۋ جٶنٸندەگٸ باعدارلامالاردى ەنگٸزۋ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸنٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالدى. ەۋروپالىق وداق جەنە تاياۋ شىعىس ەلدەرٸمەن ورنىقتى دامۋ جەنە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماڭىزدى اسپەكت بولدى.
قازاقستان بەيبٸتشٸلٸككە باعىتتالعان سىرتقى ساياسات ۇستانۋدى جالعاستىرادى. ەل ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, ورنىقتى دامۋ مەن ٶركەندەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسۋدا. بۇۇ, دسۇ جەنە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جاھاندىق باستامالارىنا قاتىسۋدى كەڭەيتۋ, جەتەكشٸ دەرجاۆالارمەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋ جەنە ەكونوميكالىق ديپلوماتييانى تەرەڭدەتۋ ەلدٸڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارى بولىپ قالا بەرەدٸ.
