قازاق جاستارىنىڭ كيٸمٸ, ەرەكەتٸ, مەدەنيەتٸ قازاققا لايىقتى بولۋ كەرەك
بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ساقالىن قاۋعاداي قىلىپ ٶسٸرٸپ, قىسقا شالبار كيٸپ جٷرگەن ەر بالالارىمىز بەن حيدجاب, پاراندجى كيگەن قىز بالالاردىڭ سانى كٷننەن-ٷنگە كٶبەيٸپ بارا جاتقاندىعى جٷرەگٸ قازاق دەپ سوققان ەربٸر قازاقستاندىقتاردى الاڭداتۋى تيٸس دەپ ويلايمىن.
ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆ وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ماقساتىندا تاعايىندالعان مينيسترلەرگە, قوعامدا وسىنداي جاعدايدى رەتتەۋ ٷشٸن كەرەك بولسا قۇقىق قورعاۋ مٷشەلەرٸن دە جۇمىلدىرۋ كەرەكتٸگٸن باسا ايتتى. بٸراق ٸس جٷزٸندە ورىندالىپ جاتقان جۇمىستاردى كٶرٸپ جاتقانىمىز شامالى.
باسقا قالالاردا بۇل جاعداي قانداي بولىپ جاتقانىن بٸلمەيمٸن, الماتى قالاسىندا ولار تىم كٶبەيٸپ بارادى.
ولاردىڭ كٶپ شوعىرلانعان جەرلەرٸ دە بار. ول «التىن وردا» بازارى, ونىڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ «ٸرگەلٸ» دەگەن جەر, حالىقتىڭ كٶپ باراتىن ساۋدا ورىندارى «باراحولكا», تاعى باسقا جەرلەردە. جەنە دە بٸزدٸ قاتتى ويلاندىراتىن جاعداي ٶزدەرٸن وسىنداي كيٸممەن كٶرسەتٸپ, ەرەكەتتەرٸمەن نازارىمىزدى اۋدارتىپ جٷرگەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ بٸزدٸڭ قازاق جاستارى.
جاقىندا بٸر وقيعانىڭ كۋەسٸ بولدىم. «28 پانفيلوۆشىلار ساياباعىنىڭ» ٸشٸمەن كٶك بازارعا بارا جاتىپ, قاپ-قارا كيٸم كيٸپ, كٶزدەرٸن قارا تورمەن تۇمشالاپ العان ەكٸ بويجەتكەندٸ كٶردٸم, قاستارىنان ٶتٸپ بارا جاتىپ بايقاعانىم (ولار قازاقشا سٶيلەسٸپ بارا جاتتى) ولار قازاقتىڭ قىزدارى ەكەن.
قازاقتىڭ قىزدارى ەشقاشاندا حيدجاب پەن پاراندجى كيمەگەن. بۇل جايىندا ٷنەمٸ ايتىلىپ تا جاتىر. مۇنداي جاعداي ارى قاراي جالعاسا بەرەتٸن بولسا, ەلٸمٸزدٸڭ جاعدايى نە بولماق?
سىرتقى راديكالدى كٷشتەردٸڭ قازاقتىڭ مەدەنيەتٸنە, دٸنٸنە, سالت-دەستٷرٸنە, ەدەت-عۇرپىنا كەرٸ ىقپالىن تيگٸزۋ ارقىلى, بٸزدٸڭ بولمىسىمىزعا جات ٶزدەرٸنٸڭ ەرەكەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋ دەپ ويلايمىن. بٸز مۇنداي ەرەكەتكە جول بەرمەۋٸمٸز كەرەك. مۇنى ەسٸرەسە حالىققا قىزمەت ەتەتٸن ورگاندار دەر كەزٸندە توقتاتىپ, جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك.
كٶرشٸ جاتقان مەملەكەتتەر جاستارىن وسىنداي دٸني ەكسترەميستٸك جولمەن ازعىنداۋعا جول بەرمەيدٸ, وندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بۇل جۇمىستى دۇرىس باعىتقا قويعان. بٸلٸم بەرەتٸن ورىنداردا (مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە, ۋنيۆەرسيتەتتەردە) قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كەز-كەلگەن ۋاقىتتا وقۋ ورىندارىنا كٸرٸپ, جاستاردىڭ موبيلدٸ تەلەفوندارىن تەكسەرٸپ, ەشقانداي راديكالدى توپتارمەن بايلانىسى جوقپا سونى قاداعالاپ وتىرادى.
مەسەلەن, ٶزبەكستاندا ساقالىن ٶسٸرٸپ, قىسقا شالبار كيگەن حيدجاب كيگەن ۇل-قىزداردى كٶرمەيسٸن جەنە وسىنداي كٷمەن تۋعىزاتىن كيٸم كيگەن ادامداردى شەكارادان كٸرگٸزبەيدٸ. تاعى بٸر ايتپاعىم, وسىنداي اعىمعا كٸرگەن جاستاردىڭ رۋحاني جان دٷنيەسٸنٸڭ ازعىندالۋى, اتا-اناسىن تىڭداماۋ, ولاردان ٶزدەرٸنٸڭ ويىنداعىسىن تالاپ ەتۋٸ ٷلكەن قاسٸرەت بولىپ تۇر.
بٷكٸل ەلەمدە «وتان وتباسىنان باستالادى» دەگەن قاعيدا بار, ٷلكەن وتانىمىز قازاقستاننىڭ قۋاتتى بولۋى سول وتباسىنداعى تەربيەدٸن باستاۋ الادى. رۋحى قازاق جاستارىنىڭ كيگەن كيٸمٸ, ەرەكەتٸ, مەدەنيەتٸ ناعىز قازاققا لايىقتى بولۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
قالدىگٷل تۇرعىنبايقىزى, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ وقىتۋشىسى, PhD دوكتورانت.
