ۇقك-نٸڭ سەنٸمدٸ ساربازى
پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ نەمەرە ٸنٸسٸ قايرات ساتىبالدىۇلى تۋرالى وتاندىق اقپارات قۇرالدارى اندا-ساندا عانا شاعىن اقپارات بەرۋمەن كەلەدٸ. ونىڭ ٶمٸر جولىنا ٷڭٸلسەڭٸز, «جاڭا اقسٷيەكتەر» ەۋلەتٸنەن شىققان بٸر توپ شەندٸلەردەن گٶرٸ, ەسٸمٸ جيٸ اتالمايتىنىن بايقايسىز.
باۋىرجان مومىشۇلى اتىنداعى ەسكەري مەكتەپتٸڭ تٷلەگٸ قايرات ساتىبالدىۇلى كٷشتٸك قۇرىلىمداردا, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ, تەجٸريبە جيناقتاعان. بۇل سالادا جٷرەتٸندەر ەلدٸڭ كٶزٸنە تٷسكەندٸ ۇناتپايدى, ال ەسكەري سالانىڭ باسى-قاسىنداعى ازاماتتارعا ساتىبالدىۇلى جاقسى تانىس. ولار ونىڭ بيوگرافيياسىن بٸر كٸسٸدەي بٸلەدٸ.
ۇقك ونى مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋگە تەربيەلەدٸ دەپ ويلايتىندار دا بار. كەيبٸر دەرەكتەر وسى ۇيىمدا قايراتتىڭ شەكٸرتتەرٸ ەر سالا بويىنشا قىزمەت ەتٸپ جٷرگەنٸن دە ايتادى. «قايرات ەل كٶزٸنە تٷسپەگەنٸمەن, ونىڭ پەرمەنٸ تالاي گەنەرالداردان مىقتى» دەگەن ويىن استىرتىن ايتىپ قالاتىندار دا كەزٸگەدٸ.
ق. ساتىبالدىۇلى ەسكەري سالادا كٶپ قىزمەت ەتكەن جوق. كەيٸن «قازمۇنايگاز», «قازاقستان تەمٸر جولى» سىندى ٸرٸ كومپانييالاردا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ كٶردٸ. ول ٸسكەرلٸك تەجٸريبەدەن دە كەندە ەمەس.
«نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قىزمەتٸنە تاعايىندالعاندا, كٶپشٸلٸك «ەلباسىنىڭ نەمەرە ٸنٸسٸ ٷلكەن ساياساتقا دەن قويدى» دەپ بولجام جاساعان ەدٸ. الايدا پارتييا ساپىندا ول باق-تارعا كٶپ شىعا قويعان جوق. ٶزٸن ٸرٸ ساياسي امبيتسيياسى بار ادام رەتٸندە كٶرسەتكەن ەمەس. اراكٸدٸك ايتىس ٶنەرٸ تۋرالى پٸكٸرلەردە اتى اتالىپ جٷردٸ.
«يمان جولىنداعى» تٷرلٸ پٸكٸر
«نۇر وتان» پارتيياسى ايتىس ٶنەرٸنە باۋىرجان بايبەك پەن قايرات ساتىبالدىۇلى كەزٸندە يەلٸك ەتتٸ. بٸراز جىل مەملەكەتتٸك تەلەارنالاردان كٶرسەتٸلمەي, دەمەۋشٸلەرٸ جان-جاققا تارتىپ, قاراۋسىز قالعان ايتىس ٶنەرٸن قايتا جاڭعىرتقان بيلٸك پارتيياسىنىڭ ٸسٸن قۇپتاعاندار دا, وعان سەنٸمسٸزدٸك بٸلدٸرٸپ, «بۇل ۇلتتىق ٶنەر مايتالماندارىن بيلٸكتٸڭ جارناماشىسىنا اينالدىرۋ» دەپ ٶرە تٷرەگەلگەندەر دە كٶپ بولدى. وسى تالاس-تارتىستا بەلگٸلٸ ەنشٸ, بٷگٸندەرٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى مانداتىنا قايتا يە بولعان بەكبولات تٸلەۋحانمەن قاتار, قايرات ساتىبالدىۇلىنىڭ دا ەسٸمٸ جيٸ ەستٸلەتٸن.
ونى جاقسى تانيتىندار قازاقتىڭ «يمان جولىنا تٷسٸپ, يسلام قۇندىلىعىن ۇلت رۋحىنا سٸڭٸرۋدٸ كٶكسەيدٸ» دەپ جوعارى باعا بەرەدٸ. ٶزٸ دە بٸر كەزدەرٸ «جاس قازاق» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىندا بالا كەزٸنەن اتا-ەجە تەربيەسٸندە ٶسكەنٸن, ەرقاشان ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا بەيجاي قارامايتىنىن جەتكٸزگەن ەدٸ. وسىعان دەيٸن قاجىلىق پارىزىن ٶتەۋ ٷشٸن مەككەگە ەلدە نەشە رەت بارعان ونى «يسلام دٸنٸن بەرٸك ۇستانىپ قانا قويماي, ٶزٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸ جەتكەنشە جۇرتشىلىققا قايىرىمدىلىق جاساۋعا ىنتالى» دەپ, توپتى ورتادا القاۋ بٸلدٸرٸپ جاتادى. ەسٸرەسە, ايتىسكەر اقىندار مەن جۋرناليستەردٸڭ بٸر توبىن قاتارىنان بٸرنەشە جىل بويى مەككەگە قاجىلىق ساپارمەن اپارعانىن باسپاسٶز بٸرنەشە مەرتە جازدى. ٶزدەرٸنٸڭ قايرات ساتىبالدىۇلىنىڭ تانىسى ەكەنٸن ماقتان تۇتاتىن ايتىسكەر اقىندار دا بار.
كەي كەزدەرٸ دٸني توپتار اراسىنداعى داۋ-شاردا قايرات ساتىبالدىۇلىنىڭ دا ەسٸم-سويى ايتىلىپ قالادى. ەسٸرەسە, «سوپىلار ٸسٸندە» بٸرنەشە مەرتە ەسٸمٸ اتالعانىمەن, قايرات ساتىبالدىۇلى بۇعان لەم-ميم دەپ تٸس جارعان جوق.
كەزٸندە «اق وردا» اتتى قوعامدىق قوزعالىس قۇرعانىن ەسكەرگەن كەيبٸر ساراپشىلار ونىڭ ساياساتپەن اينالىسۋ مٷمكٸندٸگٸ ەلٸ دە جوق ەمەس دەپ بولجايدى. ٸرٸ ساياساتقا ارالاسار بولسا ونى قولدايتىن ادامدار لەگٸ دە جوق ەمەس ەكەنٸن, مىسالى بٷگٸنٸگ ايتىسكەرلەردٸڭ دەنٸ قايراتقا پەيٸل تانىتارىن جوققا شىعارمايتىندار كەزٸگەدٸ.
ونى ايتىسكەرلەردٸ قولداۋدان سىرت, ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋعا قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن قۇرمەتتەيتٸندەر دە جەتەرلٸك.
كەنەسارىنى جوقتاۋ
2000 جىلداردىڭ باسىندا «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸندە جۇمىس ٸستەگەن جازۋشى, جۋرناليست دۋمان رامازان «كەنەسارى حاننىڭ باسى قايدا?» دەپ ماقالا جازعان ەدٸ. جۋرناليستٸڭ ماقالاسى زييالى قاۋىم اراسىندا جان-جاقتى تالقىلاندى.
گازەتتە جارييالانعان ماقالاعا قايرات ساتىبالدىۇلى نازار اۋدارىپ, ارنايى ەكسپەديتسييا ۇيىمداستىرۋعا مۇرىندىق بولعانىن كٶپ ادام بٸلە بەرمەۋٸ مٷمكٸن. 2000 جىلداردىڭ باسىندا مەدەنيەت مينيسترلٸگٸندەگٸ باسشىلاردىڭ مۇنداي ماڭىزدى ەكسپەديتسييانى ۇيىمداستىرۋعا ساياسي ەرٸك-جٸگەرٸ بولمادى.
ەرينە, بۇل قارجى بٶلگەننەن كەيٸن بٸردەن شەشٸلە سالاتىن مەسەلە ەمەس. تاريحشىلارىمىز كەنەسارى حاننىڭ باس سٷيەگٸ رەسەيدٸڭ مۇراجايلارىنىڭ بٸرٸندە ساقتالىپ جاتقانىن بٸلەدٸ. سوندىقتان زييالىلار بۇل بٸر گازەتتٸڭ اۋماعىندا شەشٸلە سالاتىن دٷنيە ەمەس ەكەنٸن تٷسٸنگەنٸ انىق. بۇل ٸسكە ەلٸمٸزدٸڭ سىرتقى ٸستەر جەنە مەدەنيەت مينيسترلەرٸ ارالاسۋى كەرەك بولدى.
كەنەسارى حاننىڭ باس سٷيەگٸن ٸزدەۋگە شىققان ارنايى ەكسپەديتسييا رەسەيدٸڭ بٸرنەشە قالالارىندا بولىپ, كٶپتەگەن دەرەكتەردٸ سٷزٸپ شىعۋ مٸندەتٸ تۇردى. سوندىقتان جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مول ٸسكە بەلگٸلٸ الاشتانۋشى تۇرسىن جۇرتباي دا تارتىلعانىن بٸلەمٸز. بٸرنەشە ايعا سوزىلعان ەكسپەديتسييا جۇمىسى بارىسىندا تۇرسىن جۇرتباي مەن دۋمان رامازان كٶپتەگەن مۇراعات قۇجاتتارىن اقتاردى. بۇل تاريحي ەكسپەديتسييا ٷلكەن جۇمىستىڭ باسى بولدى.
ونىڭ بۇل باستاماسى مەن ەرٸك-جٸگەرٸنە ٸشٸ جىلىپ, ۇلت تاريحىن تٷگەندەۋگە اتسالىسقانى ٷشٸن العىس ايتاتىندار از ەمەس. كەيبٸر ساراپشىلار ونىڭ بۇل جۇمىسىن «ٷلكەن بيلٸككە ٶز ٷلەسٸن قوسۋدىڭ كٶرٸنٸسٸ» دەپ تە باعالاپ جاتادى.
«كاسپيي بانكتٸڭ» اكتسيونەرٸ
«نۇر وتان» حاتشىلىعىنان بوساعان سوڭ كٶپ ٶتپەي قايرات ساتىبالدىۇلىنىڭ «Kaspi» اكتسيونەرلٸك قوعامى (اق) حولدينگٸنٸڭ اكتسيونەرٸ اتانعانىن باسپاسٶز بەتتەرٸ جٸتٸ نازار اۋدارىپ, جاپاتارماعاي جازدى. جۋىردا ونىڭ بانكتەگٸ اكتسييا ٷلەسٸ 30 پايىزعا دەيٸن ارتقانى مەلٸم بولدى. بۇعان دەيٸن الپاۋىت قارجىگەرلەر ورتاسىندا اتى اتالمايتىن ونىڭ بۇل سالاداعى مەنشٸگٸ تەك مۇنىمەن شەكتەلمەيتٸندٸگٸ دە بەلگٸلٸ. ول بۇعان دەيٸن دە «قايرات» قايىرىمدىلىق قورى مەن «وردا ي ك» اتتى بيزنەس قۇرىلىمىن جاساپ, ەل كٶزٸنە تٷسكەن بولاتىن.
«كاسپيي بانك» – ەلدەگٸ نەسيە تاراتۋ بويىنشا ۇتىمدى ەرٸ جالپىحالىقتىق جولدى پايدالانىپ وتىرعان, تۇتىنۋشىلارى ميلليونداعان ادامدى قۇرايتىن بٸرەگەي قارجىلىق ۇيىم. وسى بانككە بەرەشەگٸ كٶپ, قارىزى باسىم جۇرتشىلىقتىڭ دەنٸ قاراپايىم حالىق. ٶيتكەنٸ, شاعىن نەسيە بەرۋ جاعىنان ٶزگە بانكتەرگە قاراعاندا «كاسپيي بانكتٸڭ» ەدەۋٸر تەجٸريبەسٸ بار. بۇعان دەيٸن وسى بانكتٸڭ نەسيەلٸك ٸستەرٸ جٶنٸندە بٸرنەشە مەرتە شۋ شىعىپ, بانكتٸ سوتقا سٷيرەگەن قارىز يەلەرٸ دە تابىلعان. بٸراق بوىرشكەرلەردٸڭ ونىسىنان ٷلكەن نەتيجە شىقپادى. ەكونوميستەردٸڭ دەنٸ بۇل بانكتٸ نەسيە پايىزى ٶتە جوعارى ەكٸنشٸ دەرەجەلٸ بانكتەردٸڭ بٸرٸ دەپ جيٸ ايتادى.
بٸزدٸڭ گازەتكە حات جازعان بٸر وقىرمان «يماندىلىق جولىن بەرٸك ۇستاناتىن قايرات ساتىبالدىۇلى «كاسپيي بانكتٸڭ» كرەديت تاراتۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋدارىپ, نەسيە پايىزىن تٶمەندەتۋگە, العان قارىزىن تٶلەۋگە مٷمكٸندٸگٸ جەتپەيتٸن وتباسىلارعا كٶمەكتەسۋگە سەپتەسەر» دەگەن ٷمٸتٸن جەتكٸزٸپتٸ. ول, سونداي-اق, يسلام دٸنٸندە نەسيە بەرۋ, پايىز ارقىلى قارجى تابۋ «حارام» ەكەنٸن دە ايتىپ ٶتكەن...
«قالا مەن دالا»
