قازاقستاندا مۇنايگاز كومپانييالارىنان بيۋدجەتكە كەلٸپ تٷسەتٸن سالىقتىڭ 40 پايىزىن تەڭٸز كەن ورنى اۋدارادى ەكەن. تسيفرعا شاقساق, ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ مۇناي كەن ورىندارىندارىنىڭ قازاقستان بيۋدجەتٸنە تٶلەيتٸن سالىعى مىنانداي سيپاتقا يە: تەڭٸز كەن ورىنى – ٶندٸرگەن مۇنايىنىڭ 32 پايىزىن قازاقستانعا بەرٸپ, 16 پايىز سالىق تٶلەيدٸ. قاراشىعاناق – 14 پايىز مۇناي ٶنٸمٸ, تٶلەيتٸن سالىق كٶلەمٸ – 6%. قاشاعان – 20 پايىز مۇناي ٶنٸمٸ – تٶلەيتٸن سالىق كٶلەمٸ – 1%. جالپى, مۇنايگاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى, Energy Monitor قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى, Energy Monitor Telegram ارناسىنىڭ اۆتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆ قاشاعان جوباسى بويىنشا ٶندٸرٸلەتٸن بارلىق مۇناي كٶلەمٸنٸڭ تەك 2 پايىزى عانا قازاقستانعا تيەتٸنٸن ايتادى. ياعني, ەلٸمٸزدەن گٶرٸ شەتەلدٸكتەر بۇل كەنٸشتٸڭ قىزىعىنا باتۋدا. نەگە? بۇل ساۋالعا Dalanews.kz جاۋاپ ٸزدەپ كٶردٸ.
"قاشاعاننىڭ باستاپقىدا جارناماسى جاقسى جٷردٸ. ينۆەستورلار كٶپتەپ كەلدٸ, ينۆەستيتسييا سالىنا باستادى. الايدا كٶپ كٷتكەندەي نەمەسە جوسپارلاعانداي مۇندا قوماقتى قور بولماي شىقتى. بۇل – بٸرٸنشٸدەن. ەكٸنشٸدەن, ينۆەستورلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, ولار بۇل جوباعا 1997-2015 جىلدار ارالىعىندا 60 ملرد دوللار ينۆەستيتسييا سالعان. ونى شامامەن 5 پايىزدىق جىلدىق ٶسٸممەن ەسەپتەسەك, قاعاز جٷزٸندە ول 100 ملرد دوللاردان دا اسىپ تٷسەدٸ. كەلٸسٸمشارتتا بۇل شىعىندار رەتٸندە كٶرسەتٸلٸپ, الدىمەن وسىنى ٶتەۋ تالاپ ەتٸلەدٸ. سوندىقتان بۇل ارادا 80/20 دەگەن ەسەپتٸك جٷيە تٷزٸلگەن. ياعني, قازٸرگٸ تاڭدا جىلىنا ٶندٸرٸلگەن 18 ملن توننا مۇنايدىڭ 80 پايىزى وسى شىعىنداردى جابۋعا كەتەدٸ. قالعان 20 پايىزدى مەملەكەت پەن اكتسيونەرلەر تاعى ٶزارا بٶلٸسكە سالادى. سوندا قاشاعاندا ٶندٸرٸلەتٸن بٷكٸل مۇنايدىڭ 2 پايىزى عانا قازاقستاندا قالادى", - دەيدٸ جۇماعۇلوۆ YouTube-تەگٸ Energy Podcast-ىنا بەرگەن سۇقباتىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل 2 پايىزدىق ٷلەستٸ ارتتىرۋدىڭ ٷش فاكتورى بار:
- تەۋلٸگٸنە 3 ملرد باررەل ٶندٸرەتٸن جاعدايعا جەتكەندە. قازٸرگٸ ٶندٸرٸس – 900 ملن باررەل. 1 ملرد باررەلگە كٷزدە جەتەمٸز دەپ بولجانادى. ال ز ملرد باررەلگە 2030-2035 جىلدارى جەتٸپ قالۋىمىز ىقتيمال.
- رەنتابەلدٸلٸك كەلٸسٸمشارتتا كٶرسەتٸلگەن بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيگە جەتكەندە;
- ينۆەستورلار قۇيعان شىعىن ٶتەلگەن جاعدايدا.
جۇماعۇلوۆ بۇل فاكتورلاردىڭ ورىندالۋىنىڭ اۋىلى ەلٸ الىس ەكەنٸن ايتادى. سوندىقتان قازاقستان تاراپى 2018 جىلدان بەرٸ ورنىنان قوزعالىپ, مەسەلە كٶتەرە باستاعان.
"داۋلى مەسەلەلەردٸ قاراستىراتىن ارنايى ۇيىم بار. ەۋ باستا, كەلٸسٸمشارتپەن تارتىلعان. قازاقستان بۇل جوبادان قاتتى پايدا كٶرٸپ جاتقان جوق. ينۆەستورلار دا اسا اسىعا قويمادى. ارادا جوعالتىپ جاتقان شىعىندار بار دەگەندەي. سوندىقتان ارادا مەسەلەلەر قارالىپ, كەلٸسٸمشارتقا 2018 جىلى ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. سٶيتٸپ ينۆەستورلار مۇناي باعاسىنا قاراي قازاقستانعا رويالتي تٶلەيتٸن بولدى. بٸر باررەلٸ 45 دوللاردان باستالعان جاعدايدا 2,5-تەن 12 پايىزعا دەيٸن. باعاعا بايلانىستى ٶزگەرەدٸ. 2024 جىلدان باستاپ "قازمۇنايگاز" ۇلتتىق كومپانيياسى كورپوراتيۆتٸك سالىق تٶلەيتٸن بولدى. بۇل – جاعىمدى تۇستارى. ال قازٸر بٸز ينۆەستورلار ايتقان 60 ملرد دوللار شىعىنعا داۋ كەلتٸرٸپ جاتىرمىز. ونى 40 ملرد دوللارعا دەيٸن قىسقارتپاق وي بار. وسىدان كەيٸن ينۆەستورلار جوبانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸنە اياعىن باسقىسى كەلمەي بايقاستاپ قالدى", - دەيدٸ مۇناي سالاسىنىڭ مامانى.
ال بۇل ارادا ايتىلىپ وتىرعان ەكٸنشٸ كەزەڭ – قاراشىعاناق كەن ورنىنان گاز ٶڭدەيتٸن زاۋىت سالۋ. كٷنٸ كەشە قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ Eni جەنە Shell-مەن بٸرلەسٸپ قاراشىعاناقتا گٶز سالۋ جٶنٸندە قولعا الىنعان جوبانى توقتاتا تۇراتىنىن مەلٸمدەگەنٸ بەلگٸلٸ.
"قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ قاراشىعاناق كەن ورنىندا گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسىن قولدانىستاعى ٶنٸمدٸ بٶلٸسۋ تۋرالى كەلٸسٸم (ٶبك) اياسىندا جەنە جوبا اكتسيونەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٸسكە اسىرۋ قايتا قارالاتىنىن مەلٸمدەيدٸ", دەلٸنگەن مينيسترلٸك حابارلاماسىندا.
سونداي-اق قۇزىرلى ۆەدومستۆو قازٸرگٸ تاڭدا مينيسترلٸك ۇلتتىق كومپانييالاردى تارتۋ ارقىلى جوبانى اتالعان كەلٸسٸمنەن تىس جٷزەگە اسىرۋدىڭ بالامالى نۇسقالارىن قاراستىرىپ جاتقانىن دا ناقتىلادى.
"ۇلتتىق كومپانييالاردى تارتۋ" دەلٸنگەنٸنە قاراعاندا, بۇل ارادا, بەلكٸم, "قازمۇنايگاز" ۇلتتىق كومپانيياسى تۋرالى سٶز بولىپ وتىرعان بولۋى مٷمكٸن. وسىنداي پايىمدار دا بار بۇل ارادا.
