قاجىلىقتاعى ەيەلدەرگە تەن شارتتار
ماحرام سٶزٸ ەيەلدٸڭ تەگٸ جاعىنان, بٸر ەمشەكتەن سٷت ەمۋ نەمەسە قايىن جۇرتى جاعىنان ونىمەن ٷيلەنۋ حارام بولعان ادامداردى قامتيدى.
ەيەل كٸسٸگە بٸر توپ مۇسىلمان سەنٸمدٸ ەيەل كٸسٸلەرمەن بٸرٸگٸپ, قاجىلىق ساپارىنا شىعۋ ٷكٸمٸ:
قايسىبٸر ەيەل بٸر توپ ەيەلدەرمەن قاجىلىق اتقارسا, جەڭٸلدٸك رەتٸندە قاجىلىعى دۇرىس بولادى. نەگٸزٸندە سەنٸمدٸ ەيەلدەر بولسا دا مەكرٷھ ٷكٸمٸنە كٸرەدٸ.
شافييعيلەر مەن مەليكيلەر مازحابىندا ەيەل سەنٸمدٸ ەيەلدەرمەن بٸرگە باراتىن بولسا, قاجىلىعى تولىق دۇرىس سانالادى.
يددە مەرزٸمٸن كٷتٸپ جٷرمەۋٸ. قاجىلىققا باراتىن ەيەل كٷيەۋٸنەن اجىراسۋ نەمەسە كٷيەۋٸنٸڭ مارقۇم بولۋى سەبەبٸ مەن يددە مەرزٸمٸندە بولماۋى كەرەك. تالاقپەن ايتۋمەن بولعان يددە مەرزٸمٸ ٷش اي: «سونداي-اق تالاق ەتٸلگەن ەيەلدەر ٶزدٸگٸنشە ٷش ەتەككٸردٸ كٷتسٸن!» [2], جەنە «تالاق ەتكەن ەيەلدەرٸڭدٸ ٷيلەرٸڭنەن شىعارىپ جٸبەرمەڭدەر. ولار دا شىقپاسىن!» [3] – دەگەن, ال ازا تۇتۋدىڭ يددە مەرزٸمٸ: «سونداي-اق سەندەردٸڭ ارالارىڭنان وزىپ, ارتىندا ەيەلدەرٸ قالعان بولسا, ەيەلدەرٸ ٶزدٸگٸنشە تٶرت اي ون كٷن كٷتسٸن![4]», – دەپ بۇيىرعان اللا تاعالا.
ەيەل كٸسٸلەردٸڭ ەر كٸسٸلەردەن يحرامىنىڭ ٶزگەشەلٸگٸ سول, كٷندەلٸكتٸ قولدانىستاعى كيٸم كييۋٸنە بولادى. بەتتٸ تولىق تۇمشالاپ بٷركەۋٸنە جەنە نيقاپ كيٸپ, قولعاپ تاعۋىنا بولمايدى. يبن ابباس پايعامبارىمىز ﷺ: «ەيەلدٸڭ يحرامى بەتٸن بٷركەمەۋٸندە...»[5], - دەگەن.
ەيەلدەر شاشتارىنىڭ ۇشىن عانا كەسۋ ارقىلى يحرامنان شىعادى.
قاجىلىققا باراتىن ەيەلدٸڭ حايىزى (ەتەككٸر) نەمەسە نيفاسى (بوسانعاننان كەيٸن كەلەتٸن قانى) كەلسە, عۇسىل قۇيىنىپ يحرامعا كٸرە بەرەدٸ. پايعامبارىمىزدىڭﷺ: «ونىمەن بٸرگە قاجىلىق جاساۋ ٷشٸن جولعا شىعىپ, زۋلحۋلايفاعا جەتكەندە, ۋمايس قىزى اسما بوساندى. اسما اللا ەلشٸسٸنە ﷺ «نە ٸستەيمٸن?», – دەپ حابار جٸبەردٸ. ول «عۇسىل قۇيىن جەنە استىڭا كيٸم (ماتا) ورا, سوسىن يحرامعا كٸرە بەر», [6], دەگەن جەبير ريۋاياتىندا.
مٷمكٸندٸگٸنە قاراي ەيەل كٸسٸلەر تاۋاپتى ەر كٸسٸلەرمەن ارالاسپاي, الىسىراق تاۋاپ قىلعاندارى سٷننەت.
قاجىلىقتا حايىز جەنە نيفاس حالٸندەگٸ ەيەل تاۋافتان باسقا ٷكٸمدەردٸ ورىنداي الادى. مەككەدەن قايتقانشا تازارماسا, كەتەر كەزدە ۋەدەع تاۋافىن جاسامايدى. انىعىن بٸر اللا بٸلەدٸ.
