«جاڭا جىلعا دەيٸن زەلەنسكييدٸڭ كٷنٸ بٸتەدٸ-مىس», «رەسەي ۋكراينانى بومبالاپ تاس-تالقان ەتەدٸ-مىس» دەگەن تەرٸزدٸ پايىمداۋلار اقيقاتتان مٷلدە الىس. ناقتى جاعداي قانداي?
ۋكراينا ارميياسى مەن حالقىنىڭ جەڭٸسكە دەگەن موتيۆاتسيياسى زور, ٶيتكەنٸ ولار ٶز اتامەكەنٸ مەن تۋعان جەرٸن قورعاۋدا. سوعىس باستالعان العاشقى اپتادا عانا 5 ملن-عا جۋىق ۋكرايندىق وتان قورعاۋ ٷشٸن مايدانعا سۇرانىپ ەسكەري كوميسارياتتارعا بارعان. ورىس ەسكەرٸندە بەيبٸت ەلدٸ مەكەندەردٸ توناۋدان باسقا موتيۆاتسييا جوق.
رەسەي ەسكەرٸ ۋكراينانىڭ نەگٸزٸنەن ورىستار تۇراتىن شىعىس تاراپىنداعى قالالار مەن ەلدٸ مەكەندەردٸ باسىپ الىپ, بەيبٸت تۇرعىندارىن قىرا باستاعان سوڭ بۇرىن باسى قوسىلا بەرمەيتٸن ۋكراينا حالقى قازٸر رەسەي اگرەسسيياسىنا قارسى تاس تٷيٸن بٸرٸكتٸ. پاتريوتيزمٸ كٷشەيدٸ. ۋكراينا تەۋەلسٸزدٸگٸن قورعاۋعا قاتىسىپ جٷرگەن قازاق جٸگٸتتەرٸ دە بار.
رەسەي اگرەسسيياسىنان كەيٸن ۋكراين تٸلٸ ەلدەگٸ جەتەكشٸ, باستى تٸلگە اينالدى. ورىستاردىڭ ٶزٸ ۋكراين تٸلٸندە سٶيلەيتٸن بولدى.
قازٸر ۋكراينانىڭ مايدانداعى ارميياسىنىڭ سانى 700 مىڭنان استى. بٸر ملن زاپاستاعى ەسكەرٸ دايىن تۇر. اي سايىن شەتەلدەردە 10 مىڭنان استام ۋكراين ەسكەرٸ دايىندىقتان ٶتەدٸ. ولار جاڭا سوعىس تەحنيكاسىن مەڭگەرۋدٸ ٷيرەنۋدە.
ۋكراينا جەتٸ ايدا رەسەيدٸڭ تۇراقتى (رەگۋليارنايا) ارميياسىن تالقاندادى. رەسەيدٸڭ 60 مىڭنان استام سولداتى مەن وفيتسەرٸنٸڭ كٶزٸ جويىلدى. 200 مىڭنان استام ەسكەرٸ جارالاندى, 30 مىڭداي ەسكەري قىزمەتكەرٸ حابار-وشارسىز كەتتٸ. (دجاۆەلين سناريادى تيگەن تانك ەكيپاجىنان ەشقانداي ٸز قالمايدى). تۇراقتى ارميياسى تالقاندالعان رەسەي ەندٸ امالسىز موبيليزاتسييا ارقىلى رەزەرۆتٸك ارميياسىن ۇرىسقا قوسىپ جاتىر. جاعدايىنىڭ قيىنداپ بارا جاتقانىن سەزگەن رەسەي بيلٸگٸ ۋكراين تاراپىنان كٷن سايىن دەرلٸك كەلٸسسٶزگە وتىرۋدى, سوعىس قيمىلدارىن تىم بولماسا ٷش ايعا توقتاتا تۇرۋدى سۇراپ ٶلٸپ بارادى.
ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸ قىركٷيەك ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ قورعانىس قيمىلدارىنان ەندٸ باتىل شابۋىل ەرەكەتتەرٸنە كٶشتٸ.
بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن حەرسون, زاپوروجە, لۋگانسك مەن دونباسس ٶڭٸرٸندە 1700-دەن استام ەلدٸ مەكەن ازات ەتٸلدٸ.
جاۋ ۋاقىتشا باسىپ العان اۋماقتاردا ۋكراين پارتيزاندارىنىڭ قوزعالىسى قانات جايىپ بارادى. ولار دۇشپان كوممۋنيكاتسييالارىنا ايتارلىقتاي زييان كەلتٸرۋدە. ۋكراين ارتيللەريياسىنا جاۋدىڭ ەسكەري قويمالارى, جانارماي بەكەتتەرٸ, شتابتارى مەن ەسكەري كازارمالارى تۋرالى كورديناتتار بەرۋدە.
ورىس ارميياسىندا تەجٸريبەلٸ وفيتسەرلەر جەتٸسپەيدٸ. كٶشەدەن ۇستالعان جاستاردان, 40-50 جاستاعى «ديۆان باتىرلارىنان», تٷرمەدەن شىعارىلعان قىلمىسكەرلەردەن جاساقتالعان قۇرامالارى «زەڭبٸرەك جەمٸنە» اينالىپ جاتىر. بۇرىن ورىستاردىڭ كٷنٸنە ورتاشا ەسەپپەن 120-150 سولداتى قازا تاباتىن بولسا بٷگٸندە كٷنٸنە 450-500 سولداتى اجال قۇشۋدا.
جانتالاسقان رەسەي وداقتاس مەملەكەت رەتٸندە بەلورۋس جەرٸنە 70 مىڭ ەسكەرٸن شوعىرلاندىرىپ جاتىر. سولتٷستٸكتەن تاپ بەرمەك. بٸراق ۋكراينا ارميياسى بەلورۋس شەكاراسىندا وسى قاۋٸپكە قارسى ەسكەري جاتتىعۋ ٶتكٸزٸپ, قازٸر «كەلسەڭ كەل» دەپ ساقاداي ساي وتىر. 70 مىڭ پوليەتيلەن پاكەت دايىن.
ۋكراينا ەۋرووداققا كانديدات ەل رەتٸندە قابىلداندى.
ۋكراينا رەسەيدٸڭ ەنەرگوجٷيەسٸنەن شىعىپ, ەۋروپانىڭ ەنەرگوجٷيەسٸنە قوسىلدى.
ۋكراينانىڭ ەڭ زاماناۋي قارۋ-جاراقتارمەن جاراقتانۋى جىلدام جٷرٸپ جاتىر. اقش-تىڭ ارنايى لەند-ليز زاڭى بويىنشا وراسان كٶلەمدە كٶمەك جٷزەگە اسىرىلۋدا. اقش-تىڭ 800-دەن استام ەسكەري زاۋىتى ۋكرايناعا جۇمىس ٸستەۋدە.
ەۋرووداق ەلدەرٸ دە قولىنان كەلگەنشە كٶمەك جاساۋدا. قىزىق بولعاندا كٶلەمدٸ «كٶمەك» رەسەيدەن جاسالىپ وتىر. ٶز ەركٸمەن تۇتقىنعا بەرٸلگەن ورىس سولداتتارى ايداپ ەكەلگەن تانكتەر مەن زىتقان رەسەيلٸكتەر مايدان دالاسىنا تاستاپ كەتكەن تانكتەردٸڭ سانى قازٸر 500-دەن اسىپ كەتتٸ. ولار قازٸر ورىس ەسكەرٸنە قارسى شايقاستاردا قولدانىلۋدا.
ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸ قازٸر ەۋروپاداعى ەڭ تەجٸريبەلٸ, ەڭ مىقتى ارميياعا اينالدى.
ۋكراينا قازٸر ەلەمدەگٸ ەڭ تانىمال مەملەكەت. كيەۆ 2022 جىلى ەلەمدە شەتەل پرەزيدەنتتەرٸ مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى ەڭ كٶپ كەلگەن قالا بولىپ وتىر.
ناتو قايتادان ەلەمدەگٸ ەڭ ىقپالدى ەسكەري ۇيىمعا اينالدى. ونىڭ قاتارى شۆەدييا جەنە فينلياندييا سيياقتى ەكٸ ەلمەن تولىقتى. ۋكراينا ناتو قۇرامىنا مٷشەلٸككە ٶتۋگە رەسمي ٶتٸنٸش بەردٸ.
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلعى 14-قازاندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ باسقىنشىلىق جولمەن دنر, لنر, حەرسون, زاپوروجە وبلىستارىن ٶزٸنە قوسىپ الۋ ماقساتىندا ٶتكٸزگەن رەفەرەندۋمىن, ۋكرايناعا اگرەسسيياسىن ايىپتاعان قارار قابىلدادى. ونى ەلەمنٸڭ 143 مەملەكەتٸ قولدادى. رەسەي, بەلورۋسسييا, كحدر, نيكاراگۋا مەن سيرييا سيياقتى بەس مەملەكەت قارسى شىقتى. قازاقستان قالىس قالدى.
ەندٸ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىندا رەسەيدٸ «تەرروريزمنٸڭ سپونسورى» دەپ تانۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قاراستىرىلماق.
كيەۆتە ورىستاردىڭ دروندىق شابۋىلدارىنا توسقاۋىل قوياتىن انتيدروندىق «شاتىر» جٷيەسٸ قولدانىلا باستادى.
رەسەيدٸڭ يراندىق ۇشاقسىز اپپاراتتارىنان قورعانۋ ٷشٸن ۋكرايناعا امەريكالىق-نورۆەگييالىق NASAMS زىمىراندىق كەشەندەرٸ جەتكٸزٸلۋدە. ول 40 شاقىرىمدىق راديۋستا بٸر جولعى زالپپەن دۇشپاننىڭ ەۋەدەگٸ 54 شابۋىل قۇرالىن جويىپ جٸبەرە الادى.
بٷگٸن 19-قازانعا دەيٸن (سوعىستىڭ 239-شى كٷنٸندە) ۋكراينا رەسەيدٸڭ 65 850 سولداتى مەن وفيتسەرٸنٸڭ كٶزٸن جويدى. 2559 تانكٸcٸن ٶرتەدٸ, 268 ۇشاعى مەن 246 تٸكۇشاعىن اتىپ تٷسٸردٸ. 5178 جاۋىنگەرلٸك ماشيناسىن, 359 زالپتىق اتىستىڭ رەاكتيۆتٸك جٷيەسٸن (رسزو), 5178 بروندى جاۋىنگەرلٸك ماشيناسىن, 183 ەۋە شابۋىلىنان قورعانىس قۇرالدارىن, 1215 ۇشقىشسىز ەۋە اپپاراتىن, 316 قاناتتى زىمىرانىن جويىپ جٸبەردٸ.
قازٸر چەحييانىڭ تالابى بويىنشا باسقىنشىلىق سوعىسقا ۇرىندىرعان رەسەيدٸڭ پۋتين, پاترۋشەۆ, مەدۆەدەۆ, بورتنيكوۆ, شويگۋ, لاۆروۆ سيياقتى باسشىلارىن گااگادا قىلمىستىق جاۋاپقا تارتاتىن ارنايى حالىقارالىق تريبۋنال قۇرىلۋدا.
كٶرٸپ وتىرعاندارىڭىزداي ۋكرايناداعى سوعىس رەسەيدٸڭ پايداسىنا شەشٸلٸپ جاتقان جوق. ينيتسياتيۆا ۋكرايندار جاعىندا!
مارات بەيدٸلداۇلى, جۋرناليست
