قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تازا قازاقستان» باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسىنا مونيتورينگ جٷرگٸزۋ جٶنٸندەگٸ ورتالىقتىڭ كەزەكتٸ وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ. وندا ٶڭٸرلەردە تيٸستٸ تۇجىرىمدامانى جٷزەگە اسىرۋ بارىسى, ۆولونتەرلٸك قوزعالىستى قولداۋ جٶنٸندەگٸ شارالار, سونداي-اق ەكولوگييالىق تۋريزمدٸ دامىتۋ جايى قارالدى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
«بارشاڭىزعا مەلٸم, "تازا قازاقستان" ۇعىمى جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. اتاپ ايتقاندا, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, حالىقتىڭ ەكولوگييالىق مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ جەنە تابيعاتقا دەگەن قامقورلىق قۇندىلىقتارى باسىم مٸندەتتەر رەتٸندە ايقىندالىپ وتىر. بۇعان دەيٸن بەكٸتٸلگەن "تازا قازاقستان" تۇجىرىمداماسىندا ەكولوگييالىق ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ بۋىنى رەتٸندە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا ماڭىزدى رٶل جٷكتەلگەن», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ اقپاراتى بويىنشا مەگاپوليستە ەكولوگييالىق اكتسييالارعا 146 مىڭ ادام قاتىسقان. 126 جەردە 7 جالپىقالالىق سەنبٸلٸك ٶتكٸزٸلٸپ, 18 مىڭ تەكشە مەتر قالدىق شىعارىلعان. بيىلعى سەۋٸر ايىنان باستاپ قالادا سانيتارلىق كٷتٸمنٸڭ «بٸر اۋدان – قاسبەتتەن قاسبەتكە دەيٸن بٸر مەردٸگەر» اتتى جاڭا مودەلٸ ەنگٸزٸلدٸ. بۇل تەسٸل اۋماقتى جيناۋ, قاداعالاۋ ساپاسىن جەنە تۇرعىنداردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸنە جاۋاپ بەرۋدٸڭ جەدەلدٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كٶگالداندىرۋ اياسىندا 1,4 ملن-نان استام جاسىل جەلەك وتىرعىزىلدى. قالانىڭ سەندٸك-گٷلدٸ بەزەندٸرٸلۋٸ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. وسى جىلدان باستاپ گٷلمەن كٶگالداندىرۋ الاڭى ەكٸ ەسەگە, ياعني 450 مىڭ شارشى مەترگە ۇلعايتىلدى. سونىمەن قاتار, بيىل ەكولوگييالىق تەجٸريبەلەر مەن قالدىقتاردى بٶلەك جيناۋ مەدەنيەتٸن ناسيحاتتايتىن العاشقى موبيلدٸ ەكوتراك ٸسكە قوسىلدى. ەكوتراك سپورتتىق جەنە مەدەني ٸس-شارالاردا بەلسەندٸ قولدانىلىپ, قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردى ەكولوگييالىق باستامالارعا تارتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
الماتى وبلىسىندا ەكولوگييالىق ٸس-شارالارعا 271 مىڭنان استام ادام قاتىسىپ, 98,1 مىڭ اعاش وتىرعىزىلدى, 6,4 مىڭ توننا قالدىق جينالدى. الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ مارات سۇلتانعازيەۆ «بارىس» جەنە «كٶشپەندٸلەر» ەكوپاركتەرٸنٸڭ جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. قاراساي اۋدانىندا قۋاتى 450 مىڭ توننا بولاتىن Kaz Waste Conversion قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جەنە قايتا ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. Freedom Holding كومپانيياسىمەن بٸرلەسٸپ تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمدى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە: قوناەۆ قالاسىندا ۇزىندىعى 1 شاقىرىم جاعاجاي جاڭارتىلدى, كوممۋنالدىق جاعاجايلاردا دا جۇمىستار جالعاسۋدا, سونداي-اق كەگەن اۋدانىنىڭ «كٶلساي كٶلدەرٸ» تابيعي پاركٸنٸڭ, رايىمبەك اۋدانىنىڭ «تاس تٶبە» جوتاسىنىڭ, «تۇزكٶل» كٶلٸنٸڭ جەنە قاسكەلەڭ ٶزەنٸنٸڭ بويىنداعى اۋماقتاردى اباتتاندىرۋ بويىنشا جوبالار جٷزەگە اسىرىلۋدا.
اقتٶبە وبلىسىندا 200 مىڭ اعاش وتىرعىزىلدى, 395 بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلدى, 1482 كٶپپەتەرلٸ ٷيدە سۋدى ەسەپكە الۋ قۇرىلعىلارى ورناتىلدى. سونىمەن قاتار, 26 شاقىرىم ۆەلوجول سالىندى, تقق قابىلدايتىن 300 فاندومات جەنە ەلەكتروموبيلدەردٸ زاريادتاۋعا ارنالعان 8 ستانسا ورناتىلدى. اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ اسحات شاحاروۆ 2025 جىلى دەمەۋشٸلەر ەسەبٸنەن 13 ساياباق پەن گٷلزار سالىنعانىن, بيىل تاعى 26 جوبانى جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن باياندادى.
قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ايقىنداۋ ٷشٸن ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ 5 نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸش اياسىندا «تازا قازاقستان» باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا ٶڭٸرلەردٸڭ پيلوتتىق رەيتينگٸن جاسادى. وندا حالىقتى تقق جيناۋ جەنە ەكەتۋ قىزمەتٸمەن قامتۋ دەڭگەيٸ, قالدىقتاردى قايتا ٶڭدەۋ جەنە كەدەگە جاراتۋ ٷلەسٸ, تقق پوليگوندارىنىڭ ٷلەسٸ, حالىقتى ەكولوگييالىق اكتسييالارمەن قامتۋ ٷلەسٸ جەنە TazaQazBot جٷيەسٸ ارقىلى تٷسكەن ٶتٸنٸمدەردٸڭ ورىندالۋ دەڭگەيٸ ەسكەرٸلگەن.
پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بارلىق ٶڭٸر ەكٸمدٸكتەرٸنە پرەزيدەنت باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, ەربٸر باعىت بويىنشا كٶرسەتكٸشتەردٸ جاقسارتۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
«تازا قازاقستان» اياسىنداعى ەكوۆولونتەرلٸك جيىندا ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن قولداۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىندا 2026 جىل حالىقارالىق ۆولونتەرلەر جىلى دەپ جارييالاندى. جاڭا كونستيتۋتسييادا ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن ازاماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸگٸ رەتٸندە تاني وتىرىپ, مەملەكەتكە ەرٸكتٸلەردٸ قولداۋ مٸندەتٸ جٷكتەلدٸ. بٷگٸندە ۆولونتەرلٸك قوزعالىس ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋ مەن تابيعي بايلىقتى ساقتاۋدا مىڭداعان ناعىز جاناشىر ازاماتتاردى بٸرٸكتٸرە وتىرىپ, “تازا قازاقستان” باستاماسىنىڭ باستى كٷشٸنە اينالدى. بۇل جان-جاقتى مەملەكەتتٸك قولداۋعا مۇقتاج ۆولونتەرلٸك قوزعالىستىڭ جوعارى ەلەۋەتٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتەدٸ», — دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 810 ۇيىم مەن 3,5 مىڭ باستاماشىل توپ جۇمىس ٸستەيدٸ, بەلسەندٸ ەرٸكتٸلەر سانى 300 مىڭ ادامعا جەتتٸ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆا ەربٸر ٷشٸنشٸ قازاقستاندىق وسىنداي باستامالارعا قاتىساتىنىن باياندادى. ەكولوگييالىق ۆولونتەرلٸك «تازا قازاقستان» شەڭبەرٸندە جىل سايىن شامامەن 800 مىڭ ۆولونتەردٸڭ باسىن قوسادى. قوزعالىستى ودان ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن 56 جوبا مەن 60 شاعىن گرانت جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانى اتاپ ٶتٸلدٸ. تيٸستٸ تۇجىرىمدامانى قالىپتاستىرۋ, ۆولونتەردٸڭ تسيفرلىق پاسپورتىن ەنگٸزۋ, سونداي-اق ۆولونتەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قورعاۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن قوسا العاندا, جاڭا تەسٸلدەر پىسىقتالۋدا.
تاريحي-مەدەني مۇرانى ساقتاۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى اياسىندا ەكٸنشٸ جىل قاتارىنان تاريحي-مەدەني نىسانداردى اباتتاندىرۋ بويىنشا «مەدەني مۇرانى بٸرگە ساقتايىق» اكتسيياسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە ەر ايماقتا 1 مىڭنان استام ادامنىڭ قاتىسۋىمەن ەرٸكتٸلەر كلۋبتارى قۇرىلدى. ەرٸكتٸلەر قوعامدىق كەڭٸستٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋگە قاتىسادى, قوعامدا قورشاعان ورتاعا جەنە قالالىق ينفراقۇرىلىمعا ۇقىپتى قاراۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرادى.
مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنە عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸكتەرٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, ەرٸكتٸلەر قوزعالىسىن كەشەندٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن, ونىڭ ٸشٸندە زاڭنامالىق دەڭگەيدە, قالىپتاستىرۋ تاپسىرىلدى.
«تازا قازاقستان»: ولجاس بەكتەنوۆ ەكوتۋريزم مەن ەكولوگييالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى كٷشەيتۋدٸ تاپسىردى
ەكولوگييالىق تۋريزمدٸ دامىتۋ شارالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازاقستاندا ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردىڭ جالپى اۋدانى 30,9 ملن گەكتاردى قۇرايدى. مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركتەر اۋماعىندا 179 تۋريستٸك مارشرۋت جەنە 42 سوقپاق جول بار. كەلۋشٸلەر سانى 2023 جىلعى 2,4 ملن-نان 2025 جىلى 3,7 ملن-عا دەيٸن ٶستٸ.
ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ەرلان نىسانباەۆ بٷگٸنگٸ تاڭدا ۇلتتىق پاركتەردە جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 16 ملرد تەڭگەگە دەيٸنگٸ ەكوتۋريزمدٸ دامىتۋ جوبالارى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن باياندادى. جۇمىستار ٸلە-الاتاۋى پاركٸندە, سونداي-اق «التىن-ەمەل» مەن «شارىن» پارٸكتەرٸنٸڭ اۋماقتارىندا جٷرگٸزٸلۋدە. «تازا تۋريزم» باعدارلاماسى اياسىندا ساياباقتاردا اقپاراتتىق باننەرلەر, قوقىستاردى بٶلەك جيناۋعا ارنالعان كونتەينەرلەر, قايتا ٶڭدەلگەن پلاستيكتەن جاسالعان ەكولاۆكالار ورنالاستىرىلادى, كەلۋشٸلەر بيولوگييالىق ىدىرايتىن پاكەتتەرمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
ۇلتتىق ساياباقتارعا بارۋ پروتسەسٸن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قوسىمشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. بارلىق ۇلتتىق پاركتەر بانكتٸك سەرۆيستەر ارقىلى ونلاين تٶلەم جٷيەسٸنە قوسىلعان, سونداي-اق پاركتەردٸڭ سايتتارىندا تٶلەم جاساۋعا ارنالعان QR-كودتار ورنالاستىرىلعان. 5 ۇلتتىق ساياباقتا ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن 9 باقىلاۋ-ٶتكٸزۋ پۋنكتٸ اۆتوماتتاندىرىلدى. بۇل تۋريستەر ٷشٸن ساياباققا بارۋدى اناعۇرلىم ىڭعايلى ەتەدٸ, ال ۇلتتىق پاركتەرگە كەلۋشٸلەر مەن تٷسٸمدەردٸ ەسەپكە الۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرادى.
پرەمەر-مينيستر ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەن ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدى قامتيتىن ەكوتۋريزمدٸ جٷيەلٸ تٷردە دامىتۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى. قازٸرگٸ تاڭدا ەكوتۋريزم ەلەمدٸك تۋريستٸك يندۋسترييانىڭ ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, 2034-شٸ جىلعا قاراي ەلەمدٸك ەكولوگييالىق تۋريزم نارىعى $660 ملرد-تان اسۋى مٷمكٸن. قازاقستان ەكوتۋريزمدٸ دامىتۋ بويىنشا جوعارى ەلەۋەتكە يە, بٸرەگەي تابيعي نىساندار – شارىن شاتقالى, كٶلساي كٶلدەرٸ, التىن-ەمەل, ٸلە-الاتاۋى ۇلتتىق پاركتەرٸ جەنە باسقا دا كەرەمەت كٶرٸكتٸ جەرلەر بار.
ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنە اۋماقتاردىڭ لاستانۋىنا جول بەرمەۋ شارالارىن كٷشەيتٸپ, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا قالدىقتاردى تيٸمدٸ باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق قورعالاتىن تابيعي اۋماقتارداعى تۋريستٸك قىزمەتتەن تٷسەتٸن كٸرٸستەردٸ تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, سونىڭ ٸشٸندە ەكولوگييالىق سوقپاق جولداردى, دەمالۋ ورىندارىن جەنە ٶزگە دە نىسانداردى اباتتاندىرۋعا باعىتتاۋ مٸندەتٸ قويىلدى.
پرەمەر-مينيستر ۇلتتىق تابيعي پاركتەر اۋماعىندا قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جۇمىستارىنىڭ باياۋ قارقىنىن سىنعا الدى.
«ەكولوگييا مينيسترٸ ٸلە-الاتاۋى, التىن-ەمەل جەنە شارىن ۇلتتىق پاركتەرٸن اباتتاندىرۋ بويىنشا ەسەپ بەرگەنٸمەن, بۇل جۇمىستار بٸرنەشە جىل بۇرىن جٷرگٸزٸلگەن. سودان بەرٸ ايتارلىقتاي نەتيجەلەر بايقالمايدى. نۇرلىبەك ماشبەكۇلىنا مينيسترلٸكپەن جەنە ٶڭٸر ەكٸمدەرٸمەن بٸرلەسٸپ, تابيعي پاركتەردٸ اباتتاندىرۋ ٸسٸنە ٸرٸ بيزنەستٸ تارتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا كەلٸسسٶزدەر ٶتكٸزۋدٸ تاپسىرامىن. بٸرىڭعاي ديزاين-كودتى جەنە تيٸستٸ جۇمىس كەستەلەرٸن بەكٸتۋ قاجەت. وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ٶتەتٸن ورتالىقتىڭ كەلەسٸ وتىرىسىندا ەسەپ بەرٸڭٸزدەر», – دەپ تاپسىردى ولجاس بەكتەنوۆ.
